صفحه اول     سیاسی     اقتصادی     اجتماعی     ورزشی     فرهنگی     تصویری     تماس با ما     تبلیغات     پیوندها     RSS  
چهارشنبه، 2 مهر 1399 - 06:34   
  تازه ترین اخبار:  
 
 آخرین مطالب
  تشدید تدابیر کرونایی در ترکیه
  درخشش سعادت در لیگ والیبال صربستان
  راکیتیچ از تیم ملی کرواسی خداحافظی کرد
  اعلام جرم اردوغان ضد روزنامه دمکراتیکای یونان
  جایزه فرانتس کافکا به میلان کوندرا رسید
  آناتولی: ظریف به استانبول سفر می‌کند
  هنرمندان یونانی علیه محدودیت‌های کرونایی
  انتقاد نخست وزیر مجارستان به دموکرات‌های آمریکا
  موفقیت مستند ایرانی در جشنواره فیلم بوسنی
  کرونا اولویت‌های روسیه را تغییر داد
  بازداشت نماد اعتراضات در بلاروس
  عکس/ بنای یادبود وحدت و برادری در کوزوو
  سه شکل زندگی در نگاه اندیشمند مجارستانی
  کافکا در آینه یونگ
  درخشش شهاب زاهدی در لیگ فوتبال اوکراین
- اندازه متن: + -  کد خبر: 33637صفحه نخست » یادداشتسه شنبه، 14 مرداد 1399 - 09:56
سودای مدیترانه‌ای ترکیه
بهرام امیراحمدیان
  

از زمانی که نهضت‌های موسوم به بهار عربی به ویژه در شمال آفریقا گسترش یافت، نوعی نگاه جاه‌طلبانه تازه از سوی ترکیه به کرانه مدیترانه و کشورهای پیرامون این دریا شکل گرفت.

به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از اعتماد، گروهی در حزب عدالت و توسعه تصور می‌کردند که فرصتی ایجاد شده است که می‌توانند امپراتوری عثمانی را با سلطه بر کشورهای مسلمان شمال آفریقا و حوزه مدیترانه احیا کنند. من شخصا به یاد دارم که در کنفرانس بین‌المللی حوزه سه دریا، دریای سیاه، دریای خزر و دریای مدیترانه در دانشگاه آیدین استانبول برگزار شده‌بود، احمد داوداوغلو، وزیر خارجه وقت ترکیه - که اکنون به منتقدان عملکرد دولت حزب عدالت و توسعه تبدیل شده است - رویکرد جدید توسعه‌طلبانه ترکیه در این سه حوزه دریایی را توضیح می‌داد. در آن کنفرانس بسیاری از نمایندگان کشورهای شمال آفریقا و شاخ آفریقا هم دعوت شده‌ بودند تا با دیدگاه جدید دولت ترکیه آشنا شوند. هدف اصلی این کنفرانس این بود که ترکیه به دنبال احیا ارزش‌های گذشته خودش، در عمق استراتژیک از دریای خزر تا دریای مدیترانه و دریای سیاه است.

از یک دهه پیش، آنکارا خیلی روی این استراتژی کار کرده است. دولت ترکیه تلاش کرد تا نفوذ خود را در شاخ آفریقا گسترش دهد و با سومالی و جیبوتی روابطی جدید برقرار کند، حتی شخص اردوغان به سومالی سفر کرد تا بتواند این کشور را به یکی از اقمار ترکیه در آفریقا تبدیل کند. اما بعد از یک دهه تلاش واقعیت این است که ترکیه هنوز موفق به اجرای رویکرد توسعه‌طلبانه‌اش در مدیترانه نشده است. چرا که این رویکرد هم هزینه اقتصادی، امنیتی و سیاسی زیادی دارد و هم اصولا پذیرشی از سوی بازیگران دیگر منطقه برای چنین رویکرد توسعه‌طلبانه‌ای وجود ندارد.

قدرت‌هایی مثل مصر در شمال آفریقا، تلاش می‌کنند بعد از تحولات بهار عربی، سلطه و سیطره سیاسی و فرهنگی خودشان را در منطقه احیا کنند و  منافع‌شان کاملا در تضاد با ترکیه قرار دارد. نمونه این تضاد منافع در لیبی به عنوان یکی از مهم‌ترین کشورهای جنوب مدیترانه مشخص است. در حالی که رجب طیب اردوغان از دولت به رسمیت شناخته شده بین‌المللی به رهبری فائز سراج حمایت می‌کند، عبدالفتاح سیسی، رییس‌جمهور مصر از خلیفه حفتر حمایت می‌کند. مصر در این رویارویی با ترکیه در لیبی تنها نیست، کشورهایی مانند امارات متحده عربی به‌ شدت از موضع مصر حمایت می‌کنند و مستقیما به ترکیه هشدار داده‌اند که در امور کشورهای عربی دخالت نکند. مساله مهمی که پیش روی ترکیه قرار دارد، میزان ظرفیت این کشور در رویارویی در جبهه‌ها مختلف است. به نظر می‌رسد ترکیه به شکل روزافزونی بدون اینکه قدرت و ظرفیت کافی داشته ‌باشد در جبهه‌های متعددی وارد درگیری می‌شود.

در مدیترانه کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا و اسپانیا، به عنوان قدرت‌های سنتی اروپایی حضور دارند، دولت‌هایی که درست مانند امپراتوری عثمانی پیشین، روزگاری رهبران امپراتوری‌ها و قدرت‌های استعماری بودند. هر یک از این کشورها در شمال آفریقا منافعی برای خود تعریف کرده‌اند. ترکیه نمی‌تواند همزمان رو در روی همه این قدرت‌های اروپایی و عربی بایستد و یک‌تنه به دنبال احیای قدرت قرن‌های گذشته‌اش باشد. اما فقط قدرت‌های عربی و اروپایی نیستند که مقابل نفوذ بیشتر ترکیه در مدیترانه مقاومت می‌کنند. ترکیه به تازگی با یونان و اسراییل هم برای سلطه بر منابع گازی زیرسطحی مدیترانه وارد رقابت و رویارویی شده است تا جایی که حتی در هفته‌های گذشته تا پای درگیری نظامی مستقیم با ارتش یونان رفتند. ترکیه در شرایطی وارد این ماجراجویی بین‌المللی شده است که وضعیت اقتصادی این کشور در داخل بسیار شکننده است.

یک دهه پیش و در آغاز جنبش‌های بهار عربی یک دلار امریکا را می‌شد در ترکیه یک و نیم لیره خریداری کرد، اما حالا ارزش پول ترکیه پنج ‌برابر کمتر شده است و یک دلار امریکا را باید بیش از ۷ لیره ترکیه معاوضه کرد. در طول سال‌های گذشته در چندین مرحله ارزش پول ملی ترکیه کمتر و کمتر شد. همزمان با این مشکلات بیکاری گسترده و آثار اقتصادی گسترده شیوع بیماری کرونا باعث آسیب‌پذیرتر شدن اقتصاد ترکیه نسبت به هر زمان دیگری شده است. بخش عمده‌ای از درآمد ارزی ترکیه از جذب توریست‌های خارجی بود که اکنون با شیوع جهانی بیماری کرونا، تقریبا از بین رفته است. همزمان با تمام این مشکلات، رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه و حزبش با تبدیل موزه ایاصوفیه به مسجد، دشمنان تازه‌ای برای خودش تراشیده است و یونانی‌ها، قبرس و بسیاری از مسیحیان ارتدوکس محافظه‌کار را خشمگین کرده است. به هر حال این اقدام در آینده که دوباره صنعت گردشگری ترکیه به روی مسافران خارجی بازگشایی شود، تاثیر خواهد گذاشت و ممکن است بر تصمیم بسیاری از مسیحیان کشورهای اروپایی و روسیه که قصد سفر به ترکیه دارند، تاثیرگذار باشد. مجموع شرایط را که نگاه می‌کنیم، ترکیه ظرفیت این را که به عنوان یک قدرت مسلط در مدیترانه دیده ‌شود، ندارد. اما دخالت‌هایی که در شمال آفریقا به ویژه در لیبی می‌کند به خاطر این است که به هر حال سرمایه‌گذاری‌هایی از سوی ترکیه در نفت و گاز لیبی انجام شده و نگران این است که اگر نیروهای خلیفه حفتر با پشتیبانی مصر و امارات بر کل لیبی مسلط شوند، تمام این سرمایه‌گذاری‌ها هم بر باد برود. به علاوه در طول مدتی که ترکیه مستقیما نیروی نظامی به لیبی اعزام کرده و با تلفاتی مواجه شده است که همین موضوع در بلندمدت در جایگاه رجب طیب اردوغان در افکار عمومی ترکیه تاثیر منفی خواهد گذاشت.

نباید فراموش کرد که روسیه هم با ترک‌تازی ترک‌ها در لیبی و سوریه موافق نیست و در جبهه مقابل ترکیه قرار دارد. اگر تاکنون رویارویی مستقیمی میان ترکیه و روسیه در سوریه رخ نداده است، به این دلیل بود که روس‌ها در حال مماشات با آنکارا هستند. وضعیت بین‌المللی باعث شده است که به‌رغم همه اختلاف نظرها روسیه و ترکیه به صورت مقطعی با یکدیگر به یک مصالحه‌ای برسند. روسیه بعد از سال ۲۰۱۴ که شبه‌جزیره کریمه را به خاک خود ضمیمه کرد، از سوی غرب به‌ شدت تحت فشار و تحریم قرار گرفته است. در نتیجه به متحدانی برای عبور سلامت از این فشار نیاز دارد. خط لوله ترک‌استریم، یکی از منابع درآمد ارزی روسیه در شرایط تحریم است. هر دو کشور به رغم اختلاف منافع در مدیترانه منبع درآمد ارزی برای یکدیگر در شرایط سخت اقتصادی جاری هستند. روسیه سالانه میلیون‌ها گردشگر به ترکیه می‌فرستاد و در برابر ترکیه ضمن میزبانی از خط لوله ترک‌استریم، به عنوان منبعی برای صادرات چمدانی و تامین کالای مورد نیاز کسب و کارهای کوچک در روسیه عمل می‌کرد. روسیه با اینکه قصد دارد جلوی نفوذ ترکیه را در مدیترانه بگیرد، به دلیل گردش مالی و درهم‌تنیدگی اقتصادی مجبور به مماشات با ترکیه است.

در کنار همه اینها درگیری با یونان و مساله قبرس یکی دیگر از مشکلات ترکیه در مدیترانه است. درست است که ترکیه و یونان هر دو عضو ناتو هستند، اما اختلاف نظرها میان دو کشور بسیار گسترده است. یونان نسبت به احیای مسجد ایاصوفیه اعتراض دارد، بر سر قبرس با ترکیه اختلاف دارد و حالا جبهه تازه‌ای از رویارویی میان این دو کشور بر سر منابع گازی تازه اکتشاف شده در دریای مدیترانه آغاز شده است.

در شمال آفریقا و جنوب مدیترانه، ترکیه به جز لیبی، هیچ متحد دیگری را نتوانست جذب کند. دولت طرابلس هم در شرایطی وارد اتحاد با ترکیه شد که کل حوزه سلطه‌اش به یک شهر خلاصه می‌شد و تقریبا تمام سرزمین‌ها را به رقبای شبه‌نظامی واگذار کرده ‌بود. درست است که در دوران امپراتوری عثمانی بسیاری از کشورهای شمال آفریقا تحت سلطه حکومتی بودند که امروز به جمهوری ترکیه بدل شده، اما واقعیت این است که هیچ یک از این کشورها و ملت‌ها، خاطره خوشی از دوران امپراتوری عثمانی در ذهن ندارند و این گونه نیست که ملت‌های منطقه مشتاق احیای این امپراتوری باشند. از سال ۱۹۲۳ که دولت جدید ترکیه تشکیل شد و امپراتوری عثمانی فروپاشید، کشورهایی که قبلا تحت حاکمیت این امپراتوری بودند اصولا تمایلی به بازگشت به آن دوران نشان نمی‌دهند. امپراتوری عثمانی یک مفهوم خلافت اسلامی را نمایندگی می‌کرد که بسیاری از کشورهای مسلمان منطقه از قفقاز تا جنوب اروپا را تحت تابعیت خود می‌گرفت، اما اگر کسی در جمهوری لاییک ترکیه تصوری مشابه آن دوران داشته باشد، به نظر می‌رسد که اصولا از تاریخ ناآگاه است. برخی از گروه‌های سیاسی در ترکیه تصور می‌کنند که همان‌گونه که درون ترکیه توانستند شرایط عمومی را تغییر دهند و به تدریج تمامی مجاری دموکراسی را به سمت مورد نظر خودشان منحرف کنند و مخالفان را حذف کنند، می‌توانند در برابر ملت‌های دیگر منطقه هم همین رویکرد را در پیش بگیرند.

ساختار اقتصادی ترکیه، ساختاری است که تا دهه‌های آینده ناگزیر است با اروپا در تماس باشد و عضو ناتو باقی بماند. ترکیه هر چند روابط خود را با روسیه تقویت کرده است و سامانه اس - ۴۰۰ را هم به رغم اعتراض ناتو تحویل گرفته است، اما مجبور است روابطش را با غرب ادامه دهد، چرا که بنیان اقتصاد سیاسی و سیاست خارجی ترکیه یک قرن است که بر اساس رابطه با غرب تنظیم شده است. ترکیه اگر رابطه‌اش با غرب را قربانی بازی‌های توسعه‌طلبانه کند، آنگاه جایگاهش را به عنوان سرپل ارتباطی شرق و غرب از دست خواهد داد. اگر تیرگی روابط با یونان بیش از این گسترش پیدا کند، ترکیه از همسایگی با غرب فقط مرزهایش با بلغارستان را خواهد داشت و تمامی مسیرهای ارتباطی‌اش با غرب را از دست می‌دهد، به ویژه که از دست دادن عضویت در ناتو، عملا این کشور را تحت محاصره ناتو قرار می‌دهد. روسیه دو پایگاه نظامی دائمی در شرق مدیترانه در اختیار دارد. غرب و ناتو، تا این حد از نفوذ روسیه در مدیترانه را پذیرفته‌اند. همزمان روسیه با مصر و اسراییل هم روابط نزدیکی برقرار کرده است و تقریبا جای پای دائمی خودش را در شرق مدیترانه محکم کرده است. روسیه وقتی که غرب را به پذیرش جایگاه خودش در مدیترانه راضی کرده است، قطعا حاضر به پذیرش تقسیم این جایگاه با یک قدرت کوچک‌تر منطقه‌ای مانند ترکیه نیست. برای کشورهای جنوب اروپا، مساله مدیترانه یک مساله حیاتی اقتصادی است. بخش عمده تجارت دریایی کالا به اروپا از دو مسیر ورودی و خروجی دریای مدیترانه در جبل الطارق و کانال سوئز انجام می‌شود. برای روسیه ممکن است که حضور نظامی در مدیترانه یک حضور استراتژیک و قدرتنمایی باشد، اما برای اروپا این منطقه یک منطقه حیاتی و رگ حیاتی تجارت خارجی این قاره است. در عین حال فرانسه، ایتالیا و اسپانیا، نمی‌خواهند اجازه دهند که ترکیه یا روسیه، بخواهند به قدرت مسلط در آب‌های مدیترانه تبدیل شوند.

ترکیه اگر بخواهد حضور و دخالت‌های خود را با اهداف جاه‌طلبانه در پیرامون مدیترانه افزایش دهد، کم‌کم به سلسله بحران‌هایی گرفتار می‌شود که از درون این کشور را به سمت فروپاشی می‌برند، نه توان و ظرفیت نظامی و نه توان اقتصادی کافی در ترکیه وجود ندارد. به اعتقاد من، ترکیه به رغم همه قدرتنمایی‌هایی که در غرب و مدیترانه نمایش می‌دهد، نهایتا مجبور به اجرای طرح استراتژی نگاه به شرق است تا بیشتر بتواند با جوامع اسلامی در شرق از جمله ایران، افغانستان و آسیای میانه و قفقاز همکاری کند. به سمت غرب یا جنوب حرکت کردن برای ترکیه هزینه‌های زیادی در بر دارد، اما نگاه به شرق می‌تواند منافع ترکیه را در بلندمدت تامین کند و بدون نیاز به رویارویی‌های بحران‌آفرین با غرب و رقبای سنی مذهب عرب، آنکارا می‌تواند روابط اقتصادی و سیاسی خود را به شکل گسترده‌ای افزایش دهد.

   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
 
 پربیینده ترین مطالب
  سه شکل زندگی در نگاه اندیشمند مجارستانی
  انتقاد نخست وزیر مجارستان به دموکرات‌های آمریکا
  موفقیت مستند ایرانی در جشنواره فیلم بوسنی
  کرونا اولویت‌های روسیه را تغییر داد
  هنرمندان یونانی علیه محدودیت‌های کرونایی
  آناتولی: ظریف به استانبول سفر می‌کند
  کافکا در آینه یونگ
  عکس/ بنای یادبود وحدت و برادری در کوزوو
  بازداشت نماد اعتراضات در بلاروس
  جایزه فرانتس کافکا به میلان کوندرا رسید
  اعلام جرم اردوغان ضد روزنامه دمکراتیکای یونان
  درخشش سعادت در لیگ والیبال صربستان
  تشدید تدابیر کرونایی در ترکیه
  راکیتیچ از تیم ملی کرواسی خداحافظی کرد
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
کلیه حقوق محفوظ است؛ استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
info@iranbalkan.net
پشتیبانی توسط: خبرافزار