پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : زنان در انقلاب بلاروس
دوشنبه، 3 شهریور 1399 - 18:06 کد خبر:33772
حامد كاظم زاده


روز يكشنبه ۲۳ اوت، باشكوه‌ترين راهپيمايي مخالفان دولت لوكاشنكو در ميدان اتقلاب مينسك با شعار استعفا و آزادي برگزار شد. بلاروس دو هفته پر التهاب را از شامگاه روز يكشنبه ۹ اوت (۱۹ مرداد ماه)، كه تلويزيون دولتي اين كشور اعلام كرد الكساندر لوكاشنكو براي بيست و ششمين سال و ششمين دورۀ متوالي با اخذ حدود هشتاد درصد آرا، به عنوان رياست جمهوري معرفي شده است، پشت سرگذاشته است.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از راديو زمانه، پس از برگزاري انتخابات خانم سوتلانا تيخانووسكايا رهبر مخالفان و نامزد رقيب در مصاحبه مطبوعاتي از لوكاشنكو درخواست كرد تا كناره‌گيري كند و در روز دوشنبه ۱۰ اوت با رد نتايج اعلام شده گفت: «من به چشمان خودم ايمان دارم. اكثريت با ما بوده است». اين آغاز يك ماجراجويي سياسي و اجتماعي بود كه به اعتراض‌هاي سراسري مردم بلاروس موسوم به «انقلاب دمپايي» يا «انقلاب ضدسوسك» انجاميد. اعتراض‌ها با درخواست برگزاري مجدد انتخابات شكل گرفت و سپس معترضان خواستار رفتن خود الكساندر لوكاشنكو،‌ رييس‌جمهوري اين كشور، شدند. لوكاشنكو ابتدا برگزاري انتخابات مجدد را رد كرده بود، اما با ادامه اعتراض‌ها با عقب نشيني وعده داد «پس از تصويب يك قانون اساسي جديد» براي اين كشور انتخابات رياست‌جمهوري ديگري برگزار شود. اين تحولات را شايد بتوان مهمترين بخش از جنبش دمكراسي خواهي بلاروس بعد از فروپاشي شوروي به‌شمار آورد، تنها نكته اي كه شايد بتوان آن را متمايز از ساير جنبشهاي مدني در اروپاي شرقي، قفقاز و آسياي مركزي دانست، نقش پررنگ رهبري و حضور زنان در آن است. در اين نوشتار تلاش مي كنم كه نگاهي گذرا به اين تحولات در دو هفته اخير و چگونگي نقش زنان در آن بپردازم.

دو هفته پر التهاب

بعد از اعلام رسمي نتيجه انتخابات رياست جمهوري در بلاروس توسط كميسيون مركزي انتخابات، مخالفان دولت و هواداران نامزد رقيب از همان شامگاه يكشنبه به خيابان‌هاي ميسنك و شهرهاي بزرگ كشور سرازير و با پليس و نيروهاي امنيتي درگير شدند. در درگيريهاي خياباني تاكنون بيش از هفت هزار نفر بازداشت شده و بنابر اعلام سازمان حقوق بشري وياسنا در بلاروس، دو نفر نيز جان خود را از دست داده اند. درگيري هاي نيروهاي دولتي با مخالفين، يكي از خشونت آميزترين تصاوير ارسالي از اروپا در يك دهه اخير بوده است.

در روز برگزاري انتخابات، در مينسك پايتخت بلاروس، تدابير امنيتي شديدي اتخاذ شد و كنترل‌هاي پليس افزايش يافت. همچنين رفت‌وآمدها محدود شد و خودروهاي زره‌پوش و نظامي در شهر مستقر شدند. همزمان دسترسي به اينترنت محدود شد و دسترسي به برخي از شبكه‌هاي اجتماعي، نرم‌افزارهاي پيام‌رسان و سايت‌هاي خبري وابسته به مخالفان، غيرممكن گشت. پيشتر در فاصله يك شب مانده به برگزاري انتخابات، مقامات امنيتي بلاروس مدير كمپين تبليغاتي خانم تيخانووسكايا را نيز دستگير كرده بودند.

در همين حال، خانم سوتلانا تيخانووسكايا رقيب لوكاشنكو كه روز يكشنبه ۹ اوت در روز انتخابات اعلام پيروزي كرده بود، با دخالت نيروهاي امنيتي مجبور به ترك كشور به سوي ليتواني شده است. شايان ذكر است كه ليتواني، عضو اتحاديه اروپا و پيمان دفاعي ناتو به شمار مي‌رود و عموما به چهره‌هاي اپوزسيون كشورهاي بلاروس و روسيه پناهندگي اعطا مي‌كند. خانم تيخانوفسكايا قبل از برگزاري انتخابات، فرزندانش را براي امنيت بيشتر به ليتواني فرستاده بود. وي در پيام ويديويي با لحني پراحساس خطاب به هوادارانش گفت كه درباره قدرتش اشتباه كرده و گفت: «من فكر كردم كه اين كارزار واقعاً من را قوي كرد و به من قدرت زيادي داد كه بتوانم با هر مشكلي كنار بيايم، اما فكر مي‌كنم كه همچنان همان زن ضعيفي هستم كه قبلا بودم». او گفت كه تصميم به ترك بلاروس را به تنهايي گرفته و تحت تاثير هيچكس نبوده است و فكر مي‌كند كه مردم او را سرزنش خواهند كرد و حتي از او متنفر خواهند شد. وي از هوادارانش خواست كه مراقب جان خود باشند و افزود كه زندگي هر كسي با ارزش‌تر از اتفاقاتي است كه مي‌افتد و بچه ها مهمترين چيز در زندگي ما هستند. خانم تسيخانوسكايا، ۳۷ ساله و معلم سابق زبان انگليسي است. او كه هيچ تجربه سياسي ندارد در پي بازداشت همسرش در انتخابات نامزد شد.

با اين حال يك كانال اينترنتي وابسته به دولت بلاروس نيز ويدئويي از خانم تيخانوفسكايا منتشر كرده كه او را در حال خواندن متني نشان مي‌دهد. در اين ويدئو كه قبل از ترك بلاروس و احتمالا با زور در كميسيون مركزي انتخابات ضبط شده، وي شكست در انتخابات را مي پذيرد. او در بخش ديگري از پيام ويدئويي خود و در حالي كه بدون بلند كردن سرش از روي يك متن مي خواند ضمن تشكر از هوادارانش گفت: «مردم بلاروس انتخاب خود را انجام داده‌اند». او افزود: «مردم بلاروس، از شما مي خواهم كه به قانون احترام بگذاريد. من خواستار خونريزي و خشونت نيستم. از شما مي خواهم كه به خيابان نياييد، با پليس درگير نشويد و جان خود را به خاطر نياندازيد. از خود و خانواده‌هايتان مراقبت كنيد». ساعاتي قبل از انتشار اين پيام ويديويي خانم تسيخانوسكايا براي شكايت رسمي عليه نتايج راي گيري به كميسيون مركزي انتخابات رفته بود و احتمالا همانجا بازداشت و مجبور به اعتراف تلويزيوني شده است.

با اين حال بعد از چند روز مقاومت مدني بدون خشونت در سراسر كشور، خانم اسوتلانا تيخانوفسكايا در ويديو ديگري به عنوان رهبر مخالفان دولت، از شوراي اتحاديه اروپا خواست انتخابات رياست‌جمهوري اين كشور را به دليل «تقلبي» بودن به رسميت نشناسد. وي همچنين از نيروهاي امنيتي خواست تا از حمايت از دولت الكساندر لوكاشنكو دست بكشند و وعده داد كه در اين صورت مشمول عفو قرار مي‌گيرند. در اين ويدئو اين سياستمدار اپوزيسيون مي گويد: «من آماده‌ام كه مسئوليت را برعهده بگيرم و در اين دوره به‌عنوان رهبري ملي عمل كنم.» وي ادامه داد: تا به حال هيچ تصوري مربوط به حرفه سياسي‌ام نداشته‌ام. هيچ‌وقت نمي‌خواستم سياست‌مدار بشوم. با اين وجود، سرنوشت برنامه‌هاي ديگري داشته است و حالا خودم را در خط مقدم مبارزه عليه نابرابري و بي‌عدالتي مي‌بينم… شما به من اعتماد داشتيد و به من نيرو داديد… من آماده قبول مسئوليت و فعاليت به عنوان يك رهبر ملي در اين زمان سخت هستم، تا به كشور كمك كنم آرام باشد و وارد يك دوره عادي شود. ما بايد تمام زندانيان سياسي را آزاد كرده و فوراً يك چارچوب قانوني و شرايطي براي انتخابات رياست جمهوري تازه، كه عادلانه و شفاف باشد و بدون هيچ ترديدي از سوي جامعه جهاني به رسميت شناخته شود، فراهم كنيم. وي از طرفدارانش تشكر و شجاعت و همبستگي آن‌ها را تحسين كرد و نيز وعده داد نام آن‌هايي كه در اعتراضات كشته شدند، هرگز فراموش نخواهد شد. وي از ايجاد شوراي هماهنگي براي اطمينان از انتقال قدرت خبر داد و از دولت‌هاي خارجي خواست تا به مخالفان «در سازماندهي گفت‌وگو با مقامات بلاروس كمك كنند». او با معرفي دو نماينده‌اش در مينسك از فعالان سياسي و مدني خواسته است تا براي مشاركت در شوراي مشورتي اپوزيسيون دولت مشاركت كنند.

واكنش اروپا

صدراعظم آلمان پس از نشست ويژه سران اتحاديه اروپا درباره بررسي اوضاع بلاروس در ۱۹ اوت گفت كه انتخابات اخير اين كشور «نه منصفانه بود و نه آزاد» و اتحاديه اروپا آن را به رسميت نمي شناسد. نقش اروپا همواره در روندهاي اجتماعي و سياسي در كشورهاي شرق اروپا بسيار پر اهميت بوده است. بسياري از خبرنگاران، ژورناليستها و جوانان اين كشورها از بورسها و دوره هاي آموزشي در اتحاديه اروپا استفاده كرده و به كشورهاي خود بازگشته اند. بلاروس يكي از اين كشورهاست كه سالهاست سطح روابط اجتماعي و علمي مناسبي با اروپا دارد. شايد از نظر سياسي اختلاف نظرات فراواني وجود داشته باشد ولي بسياري از روشنفكران سياسي و اجتماعي معاصر بلاروسي در اتحاديه اروپا از جمله لهستان و ليتواني ساكن شده اند. اتحاديه اروپا كه پيش‌تر بارها نسبت به نحوه برگزاري و توجه به صيانت از آراء كليه شهروندان به مقامات بلاروس هشدار داده و نسبت به هرگونه تخلف ابراز نگراني كرده بود پس از منتشر شدن نتايج انتخابات رياست جمهوري در اين كشور بلافاصله واكنش نشان داد. جوزپ بورل، مسئول سياست خارجي و اوليور وارلي، مسئول سياست همجواري و كميسر اتحاديه اروپا در بخش توسعه با بيان موضعي مشترك نحوه مقابله نيروهاي دولتي با معترضان را مورد انتقاد قرار دادند و خواهان شفافيت بيشتر درباره نتيجه انتخابات شدند. همچنين اورزولا فون در لاين، رئيس كميسيون اروپا اعلام كرد، اتحاديه اروپا از جنبش دمكراسي‌‌خواهي بلاروس حمايت مالي خواهد كرد. او بعد از نشست فوق‌العاده سران اتحاديه اروپا در بروكسل گفت، كميسيون اروپا دو ميليون يورو براي كمك به قربانيان سركوب غير قابل قبول نيروهاي دولتي بلاروس اختصاص خواهد داد. يك ميليون يورو نيز به حمايت از جامعه مدني و رسانه‌هاي مستقل اين كشور تعلق خواهد گرفت. كميسيون اروپا همچنين صرفنظر از نتايج انتخابات مناقشه‌برانگيز رياست جمهوري بلاروس، براي كمك به اين كشور در مبارزه با كرونا ۵۰ ميليون ديگر به عنوان كمك اضطراري در نظر گرفته است. در آخرين اظهار نظر، جوزپ بورل، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا معتقد است كه تحولات جاري در بلاروس نبايد اين كشور را به «اوكراين دوم» تبديل كند. بورل همچنين ضمن مقايسه موقعيت و جايگاه رئيس جمهوري منتخب بلاروس با نيكلاس مادورو، همتاي ونزوئلايي‌اش كه وي نيز مجبور به سركوب يك جنبش اعتراضي است به اين نكته اشاره كرد كه بايد به گفتگو و تعامل با الكساندر لوكاشنكو ادامه داد و مشكلات موجود را از راه ديپلماسي حل كرد.

يكي از مهمترين واكنش ها، توسط نخست وزير لهستان ماتئوش موراويه‌تسكي، بيان شد. از آنجا كه لهستان بيشترين مرز مشترك را با بلاروس دارا است و بزرگترين اقليت بلاروسي در اروپا در اين كشور ساكن هستند، شايد در حساسترين موضع در تاريخ روابط خود با مينسك قرار دارد. در بيانيه نخست وزيري به طور قاطع به حمايت از مردم بلاروس كه به دنبال آزادي هستند، اشاره شده است. احتمالا لهستان در مواجهه اروپا با بلاروس، به همراهي ليتواني، هدايت تغييرات در روابط سياسي و اجتماعي و هدايت افكار عمومي بلاروس را به عهده خواهند گرفت. همچنين لهستان مبلغ ۱۳ ميليون دلار براي هزينه تحصيلي دانشجويان دانشگاه‌هاي بلاروس و كمك به رسانه‌هاي مستقل كمك مي‌كند. اين كشور اعلام كرد مرزهاي خود را به روي پناهجويان بلاروسي باز مي‌گذارد.

پيش از  اين انتخابات، سه زن براي شكست دادن لوكاشنكو با يكديگر متحد شدند. اين در حالي‌است كه آقاي لوكاشنكو پيشتر چندين نفر از رقباي خود را با بهانه‌هاي مختلف از حضور در انتخابات منع كرده بود ولي سوتلانا تيخانووسكايا، ورونيكا تسپكالو و ماريا كولسنيكووا توانستند براي كنار زدن لوكاشنكو با يكديگر متحد شوند؛ سه زني كه هر يك بعد از كنار گذاشته شدن اجباري يك مرد از سوي لوكاشنكو وارد رقابت رياست جمهوري شده‌اند. سرگئي تيخانووسكايا، وبلاگ‌نويس و يوتويوبر با وجود تمايل براي شركت در انتخابات رياست جمهوري، در ماه مي، به اتهام حمله به يك مامور پليس بازداشت شد و امكان كانديداتوري در اين انتخابات را از دست داد. والري تسپكالو ديگر نامزد انتخابات پس از «رد صلاحيت» براي شركت در انتخابات به مسكو گريخت و همسرش ورونيكا تسپكالو در مينسك ماند تا از سوتلانا حمايت كند. ماريا كولسنيكووا، مسئول كارزار انتخاباتي ويكتور باباريكو بود. آقاي باباريكو به اتهام فساد از ثبت نام براي شركت در انتخابات منع شد. بعد از اين اتحاد، الكساندر لوكاشنكو بارها نگاه زن ستيزي در سخنراني هايش ارائه داد كه نمي‌تواند باور كند زنان مي‌توانند در اين انتخابات پيروز شوند. وي در ماه مي گفت: «قانون اساسي ما براي زنان نيست. جامعه ما آنقدر پخته نيست كه به زنان راي دهد. چون در قانون اساسي ما رئيس جمهوري قدرت زيادي دارد». وي در دوران كمپين رياست جمهوري خود گفته بود كه اوضاع همچنان «تحت كنترل» مي‌ماند. او رقيبش را «دختر كوچولو بيچاره» توصيف كرده كه اسير چنگال «عروسك‌گردان‌هاي» خارجي شده است. تيخانووسكايا درست همين جملات سكسيستي را به محور تبليغات خود بر ضد لوكاشنكو تبديل كرد و در واكنش به اين سخنان گفته بود: «ابدا قصد ندارد به قدرت برسد، بلكه فقط مي‌خواهد پيش شوهر و بچه‌هايش برگردد و براي آنها كتلت سرخ كند.»

نقش زنان بلاروسي بعد از انتخابات و در هنگام سركوب معترضين پررنگتر شد. زماني كه بعد از آن صحنه هاي خشونت آميز، به خيابان ها آمدند و زنجيره انساني تشكيل دادند تا به عنوان حمايت از برادران و پسران شان، در مقابل پليس پيام آور صلح باشند. زنان معترض در روز راهپيمايي آزادي با ايجاد سپر انساني با شاخه هاي گل، سراغ پليس سياه پوش ضد شورش بلاروس رفتند كه در طول روزهاي گذشته به خشونت شديد عليه معترضان متهم شده است. همچنين پزشكان و پرستاران زن با روپوش‌ سفيد به خيابان آمدند و خواستار پايان دادن به خشونت شدند. از اين مقاومت مدني با نام جنبش مدني زنان سفيدپوش نيز نام برده مي شود.

زنان كمتر از يك سوم اعضاي دو مجلس بلاروس، مجلس ملي جمهوري بلاروس و مجمع ملي (مجلس عوام و سنا) را تشكيل مي‌دهند و تنها ۳۵ درصد مناصب مهم دولتي دارند. در حالي كه دستگاه‌هاي امنيتي تقريباً ۱۰۰درصد در اختيار مردان است و آنها بندرت در بخش‌هاي آموزش و پزشكي بلاروس حضور دارند، اين زنان هستند كه در جريان اعتراضات به داد زخمي‌ها رسيدند و از ميزان پيامدهاي خشونت كاستند. همچنين نه تنها جمعيت زنان تحصيل كرده بلاروسي از مردان بيشتر است، بلكه جمعيت آنها در كل كشور هم به خاطر شرايط بد اقتصادي كه به اجبار بسياري از مردان جهت كار به كشورهاي ديگر از جمله روسيه، اوكراين، ليتواني و لهستان پناه برده اند، بيشتر است.

نقش رهبري زنان از زماني آغاز شد كه اسوتلانا تيخانووسكايا، نامزد انتخابات رياست جمهوري بلاروس كه بعد از اعلام نتايج انتخابات مجبور به ترك خاك اين كشور شد حالا رسما اعلام كرده كه خواستار اعتراضات مسالمت آميز عليه دولت لوكاشنكو است و يك شوراي هماهنگي در خاك بلاروس براي هماهنگي اعتراضات و گفت وگو با دولت لوكاشنكو ايجاد مي كند. او با معرفي دو نماينده اش در مينسك از فعالان سياسي و مدني خواسته است تا براي مشاركت در شوراي مشورتي اپوزيسيون دولت مشاركت كنند. تيخانووسكايا از دولت خواسته است كه براي گفت وگو با مردم گام هاي عملي بردارد و تاكيد كرد: «دولت مي تواند آمادگي خود را براي گفت وگو با آزاد كردن همه بازداشت شدگان راهپيمايي هاي اعتراضي و اعلام جرم عليه كساني كه به مردم شليك كرده اند، نشان دهد.» ساير ياران او نيز در داخل كشور در حال برگزاري راهپيمايي و سخنراني هاي احساسي هستند و شايد بتوان گفت تنها مديران جريان سياسي و اجتماعي بلاروس، اين زنان هستند.

بلاروس از جمله كشورهاي اروپايي است كه عضو اتحاديه اروپا نيست. اين كشور كه همواره به دليل رويكرد غيردموكراتيك مورد انتقاد سران بروكسل قرار دارد از شرق با روسيه، از جنوب با اوكراين، از غرب با برخي اعضاي اتحاديه اروپا نظير لهستان و از شمال با ليتواني و لتوني هم مرز است. شايد لوكاشنكو را به همراه الهام عليف بتوان آخرين ديكتاتورهاي اروپا ناميد كه بازمانده ميراث شوروي هستند. تنها تفاوت لوكاشنكو با عليف، ثروت كلان خاندان عليف از نفت و گاز باكو است كه حتي اروپا را نيز با خود همراه كرده است.

من در ابتدا، احساس نمي كردم كه اين جريان بتواند حاكميت را با چالش عمده اي رو به رو كند ولي در يك هفته گذشته و با توجه به فشار بين‌المللي بر روي لوكاشنكو و ريزش نيروهاي وفادارش در داخل، احتمال تغييرات عمده در كشور در كوتاه مدت وجود دارد. به نظرم اين جنبش را مي توان با انقلاب مخملي ارمنستان در سال ۲۰۱۸ و قدرت گيري نيكول پاشينيان مقايشه كرد. به هر حال، كارزار اجتماعي زنان در بلاروس به عنوان يك مقاومت مدني بدون خشونت نشان داد كه جامعه بلاروس بي‌وقفه و آشكارا درحال تغيير است. زنان اين انقلاب، در اواخر دوران شوروي متولد شدند و كودكي آنها در دوران سخت دهه ۹۰ ميلادي گذشته است، مقاومت مدني آنها در كشوري كه به نظر مي‌رسيد همه چيز تحت كنترل يك مرد به نام لوكاشنكوست، بسياري را شگفت زده كرد. تمايل به تغيير و كنار گذاشتن لوكاشنكو آنقدر جدي است كه براي بسياري تفاوت نمي‌كند چه حكومتي بعد از آن باشد. شايد بخشي از اين تصاوير و حضور مردم، بيشتر بر پايه موج احساسي باشد و به هر حال مي توان اين چشم انداز را داشت كه با توجه به علاقه جوانان در بلاروس به تغييرات سياسي و اجتماعي و نگاه به اروپا، بدون ترديد در كوتاه مدت وضعيت سياسي بلاروس تغيير خواهد كرد. اين احتمال با توجه به عقب نشيني حاكميت در تدوين قانون اساسي جديد و مذاكره با مخالفان، بيش از پيش قوت گرفته است. آخرين تصاوير از لوكاشنكو در روز ۲۳ اوت، نشان از رهبري كم فروغ، نااميد و ترسان بود، جايي كه با كلاشينكف و جليقه ضدگلوله در ميان مردان مسلح به همراه فرزندش با بالگرد ميل گارد رياست جمهوري به تماشاي راهپيمايي مخالفان در ميدان استقلال رفت و با دل شكسته به كاخ رياست جمهوري برگشت.

نكات و ملاحظات:

    در جريان برگزاري اين انتخابات ناظران سازمان امنيت و همكاري اروپا نتوانستند به مينسك برسند زيرا اين گروه دعوتنامه‌ها و ويزاي حضور در اين انتخابات را به موقع دريافت نكرده بودند.
    براي مسكو حالا مهم است كه رفتن احتمالي لوكاشنكو مثل مورد ارمنستان به روي‌كارآمدن گزينه‌اي بيانجامد كه حداكثر، مناسباتي متوازن ميان روسيه و غرب داشته باشد و روندهاي سال ۲۰۱۴  اوكراين كه به خصومت ميان مينسك و مسكو و جهت‌گيري كامل اوكراين به سوي غرب انجاميد در بلاروس تكرار نشود.

    والري تسپكالو، نامزد پيشين رياست‌جمهوري بلاروس و اپوزيسيون اين كشور كه در مسكو به سر مي برد، قرار است با سياستمداران اروپايي و احتمالا آمريكايي در ورشو ملاقات كند.
    رسانه‌هاي اجتماعي وابسته به شهروندان بلاروس گزارش دادند كه حكومت كارمندان دولت را براي شركت در تظاهرات دولتي مجبور كرده است. در فيلم‌هايي كه توسط  فعالان بلاروسي در يوتيوب منتشر شده نشان داده مي‌شود ده‌ها اتوبوس در حال انتقال طرفداران لوكاشنكو به مينسك بودند. لوكاشنكو در مقابل طرفداران خود در مينسك سخنراني كرد و گفت نيروهاي ناتو در نزديكي مرزهاي غربي اين كشور در حال افزايش است.

    تا كنون بيش از ۲۰ وبسايت از جمله راديو فردا كه آمريكا بودجه آن را تامين مي كند مسدود شده اند. پايگاه اينترنتي شبكه ماهواره اي بلست Belsat  كه با كمك مالي لهستان فعاليت مي كند نيز در بلاروس مسدود شده است.

    الكساندر لوكاشنكو، در روز ۱۷ اوت با هلي كوپتر به همراه پسر نوجوانش به ميان كارگران معترض رفت و در حالي كه هو مي شد گفت: «ما انتخابات برگزار كرده‌ايم. تا زماني كه مرا نكشيد، انتخابات جديدي در كار نخواهد بود. ما تغييرات را به همه‌پرسي خواهيم گذاشت و من اختيارات قانون اساسي خود را تحويل خواهم داد. اما اين كار را تحت فشار يا به دليل [اعتراضات در] خيابان انجام نمي‌دهم. من قديس نيستم؛ شما روي خشن من را مي‌شناسيد. من ابدي نيستم اما اگر شما اولين رئيس‌جمهوري را به پايين بكشيد، كشورهاي همسايه و ديگر چيزها را نيز به زير خواهيد كشيد.» ياد صحنه اي از فيلم پرزيدنت مخملباف افتادم.

    اين روزها، پرچم سه رنگي كه در فاصله سال‌هاي ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۵ و در خلال استقلال بلاروس از اتحاد شوروي استفاده مي‌شد، سمبل مخالفان دولت و نماد دمكراسي‌خواهي است.
    دفتر هماهنگي اپوزيسيون بلاروس به معترضان توصيه كرده كه برگه‌هايي حاوي اطلاعات تماس با خانواده يا دوستان‌شان را به همراه داشته باشند تا در صورت دستگيري، اين كاغذها را زمين بيندازند يا به ديگران بدهند تا اطرافيان درباره آنها اطلاع رساني كنند.

    شامگاه يكشنبه، زنجيره‌اي انساني از پايتخت ليتواني تا نوار مرزي با بلاروس تشكيل شد تا مردم اين كشور نيز با همسايه خود اعلام همبستگي كنند.