محسن شریف خدایی، سفیر جدید جمهوری اسلامی ایران در کرواسی ماموریت خود را از واپسین روزهای ریاست جمهوری استپان مسیچ در زاگرب آغاز کرد. در فاصله کمتر از یک ماه از حضور این دیپلمات وزارت امور خارجه انتخابات ریاست جمهوری کرواسی برگزار شد و در دور دوم آقای ایوو یوسپویچ توانست بر رقیب خود و شهردار زاگرب میلان بندیج پیروز شود. کرواسی کشوری 4 میلیون نفری در شمالی‌ترین نقطه دریای مدیترانه و در ساحل دریای آدریاتیک است. این کشور با 6 میلیون گردشگر درآمد زیادی را از طریق این صنعت کسب می‌کند.

آقای شریف خدایی! شما حضور 2 رئیس‌جمهور را در کرواسی تجربه کردید. در دوره آقای مسیچ وارد شدید ولی در واقع ماموریت شما با حضور آقای یوسپویچ به عنوان رئیس‌جمهور جدید آغاز می‌شود. ماموریت شما در زاگرب با چه اهدافی همراه است؟

همان‌طور که شما می‌دانید نمایندگان جمهوری اسلامی ایران در هر کشوری به دنبال بهبود و توسعه مناسبات هستند. ایران یکی از نخستین کشورهایی است که در سال 1991 استقلال کرواسی را به رسمیت شناخت و همکاری‌های خود را با زاگرب آغاز کرد. به همین علت نگاه مثبتی نسبت به ایران در کرواسی وجود دارد. هدف کلی ماموریت من تنظیم روابط دوجانبه است. رئیس‌جمهور جدید کرواسی فردی است که این کشور را به سوی اتحادیه اروپا هدایت خواهد کرد. ایشان استاد دانشگاه در رشته حقوق و یک موسیقیدان است که تاکید ویژه‌ای بر روابط فرهنگی میان 2 کشور دارد.

کرواسی یکی از 6 کشور جدا شده از یوگسلاوی سابق است. یوگسلاوی با توجه به آنکه این کشور یکی از بنیانگذاران جنبش عدم تعهد و چهارمین قدرت نظامی اروپا بود از جایگاه ویژه‌ای در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بعد از انقلاب بر خوردار و مناسبات تهران – بلگراد بر اساس احترام متقابل برنامه‌ریزی شده بود. فروپاشی یوگسلاوی و جنگ بالکان موجب شد مناسبات ایران و کشور جوان کرواسی با فرصت‌ها و ضرورت‌های جدید دنبال شود. کرواسی اکنون در نوزدهمین سال تولد خود، سومین رئیس‌جمهورش را انتخاب کرده است. حضور این کشور در اتحادیه اروپا می‌تواند در گسترش مناسبات تهران -زاگرب تاثیرات قابل توجه بگذارد.

روابط ایران و کرواسی نیازمند بازبینی جدیدی است. این روابط اگر توانایی توسعه داشته باشد باید راه‌های آن تنظیم و اجرا شود و در غیر این صورت ما تلاش می‌کنیم این مناسبات در سطح کنونی حفظ شود. ایران همواره تلاش کرده است از دشمن دوست بسازد. برخی از کشورها نسبت به مناسبات و تحولات ایران بیگانه هستند. ما در وزارت امور خارجه تلاش می‌کنیم با نزدیک کردن این کشورها به ایران فرصت‌های تازه‌ای بیافرینیم. سابقه روابط 2 کشور نشان می‌دهد علاقه دوجانبه‌ای برای گسترش مناسبات وجود دارد به همین جهت بعد از بالانس مناسبات و تنظیم آن ما به دنبال رشد و توسعه آن خواهیم بود. به نظر من 2 کشور ایران و کرواسی می‌توانند در حوزه‌های اقتصادی و فرهنگی در زمینه‌های جدیدی روابط خود را گسترش دهند.

ارزیابی شما از دیپلماسی اقتصادی کرواسی چیست؟

اغلب کشورها اکنون دیپلماسی اقتصادی دارند. این یک سیاست کلی است. اما درباره کرواسی باید این نکته را خاطرنشان کنم که این کشور تلاش می‌کند در بازار‌های اروپایی نقش فعال‌تری را ایفا کند. با توجه به سفر وزیر خارجه کرواسی به چین و حضور رئیس‌جمهور چین در زاگرب به نظر می‌رسد کرواسی تلاش می‌کند پیش از پیوستن به اتحادیه اروپا به غیر از یافتن بازار‌های جدید سرمایه‌گذاران در بازار کرواسی را نیز متنوع کند.

شرکت نفتی اینا به عنوان بزرگ‌ترین شرکت انرژی کرواسی به غیر از ایران در منطقه خاورمیانه در سوریه نیز فعالیت می‌کند و همان‌طور که در خبر‌ها حتما دیده‌اید نخست‌وزیر کرواسی یک سفر دوره‌ای را طی هفته‌های گذشته به خاورمیانه انجام داد که در آن از کشورهای سوریه، ترکیه و عربستان سعودی دیدار کرد. سابقه همکاری‌های اقتصادی میان تهران و زاگرب به روزهای آغازین فعالیت سفارت ایران در کرواسی باز می‌گردد همان‌طور که می‌دانید در بهار 1992، دو کشور فعالیت‌های دیپلماتیک خود را آغاز کردند. کروات‌های در زمینه‌های مهندسی و فناوری می‌توانند در ایران بازار‌های خوبی بیابند؛ همان‌طور که شرکت تی دی آر با سرمایه‌گذاری 30 میلیون یوروی خود در حال ساخت کارخانه‌ای در استان مازندران است. این نوعی از همکاری‌های دوجانبه است که می‌تواند توسعه یابد.

ایران می‌تواند جایگاه ویژه‌ای در دیپلماسی اقتصادی کرواسی داشته باشد به شرطی که ما در وهله اول بتوانیم ظرفیت‌های کشورمان را به سرمایه‌گذاران کروات نشان دهیم و زمینه‌ها را برای سرمایه‌گذاری خارجی آماده کنیم. در این مسیر باید شرکت‌های 2 طرف و سازمان‌های ذی‌ربط را به یکدیگر مرتبط کنیم که آنها بعد از تحقیقات بتوانند از امکانات موجود نهایت استفاده را بکنند. کروات‌ها در برخی از زمینه‌ها به صورت تخصصی فعالیت کرده‌اند و در آن صاحب تجربه هستند. صنایع کشتی‌سازی و

لوکوموتیو سازی از نمونه‌های مهمی هستند که می‌توانند در ایران فعالیت کنند. کروات‌ها در ساخت لوکوموتیو در اروپا صاحبنام هستند و ما می‌توانیم از این امکانات استفاده کنیم. کرواسی طی یک سال گذشته سرمایه‌گذاری‌های خود در ایران را توسعه داده است. شرکت اینا اکنون در زمینه اکتشاف در استان اردبیل با شرکت ملی نفت ایران همکاری می‌کند و از این نوع همکاری‌ها می‌توانیم به‌عنوان یک الگو در جذب سرمایه استفاده کنیم.

آقای سفیر! آن‌طور که به نظر می‌رسد جذب سرمایه‌های خارجی در ایران در اولویت برنامه‌های شما قرار دارد. آیا شما برنامه‌ای برای معرفی کرواسی و ورود کالا‌های ایرانی به بازار این کشور نیز دارید؟

بله، قطعا نخستین اقدام ما معرفی زمینه‌های سرمایه‌گذاری شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران ایرانی در بازار کرواسی است که این اقدام با جدیت از سوی سفارت ایران پیگیری می‌شود. مردم 2 کشور دارای علایق مشترکی هستند و می‌توان از این پتانسیل برای تجارت استفاده کرد.

در فروشگاه‌های زاگرب پسته ایرانی را در بسته‌بندی‌های مجاری دیدم این چنین ضعف‌هایی قابل توجیه نیست. ما چگونه می‌توانیم کالاهای ایرانی را در بازار کرواسی معرفی کنیم در فضایی که شرکت‌های غیر ایرانی عرضه‌کننده محصولات ما هستند؟

این یک مشکل کلی محصولات ما است. هماهنگ نبودن با استاندارد‌های جهانی و ضعف صنایع بسته‌بندی از جمله این عوامل است. اکنون محصولات ایرانی با بسته‌بندی کشورهای دیگر در بازار‌های جهانی در حال فروش هستند حتی ممکن است تحت نام‌های دیگر وارد بازار اروپا شوند.

کرواسی علاقه‌مند به پیوستن به اتحادیه اروپاست. این کشور قصد دارد تا سال 2012 وارد این اتحادیه شود و برنامه اصلی کاری یوسپویج به عنوان رئیس‌جمهور جدید در سیاست خارجی عضویت در این پیمان جمعی است. برخی از صاحبنظران اروپایی بر این باورند که این حضور تاثیرات مخربی بر مناسبات 2 کشور می‌گذارد. ورود کرواسی به اتحادیه اروپایی چه تاثیری می‌تواند بر مناسبات تهران -زاگرب داشته باشد؟

برخلاف آنها من فکر می‌کنم این حضور برای ایران بسیار مثبت است. ما اگر دوستان بیشتری در میان اعضای اتحادیه اروپا داشته باشیم می‌توانیم از حقوق حقه ملت ایران دفاع کنیم. نباید بذر بدبینی را نسبت به اتحادیه اروپایی پخش کنیم. ما می‌توانیم مناسبات نزدیک‌تری را با بروکسل داشته باشیم و حضور بیشتر و قوی‌تر دوستان ما در اتحادیه اروپایی می‌تواند موجب ارتقای سطح مناسبات و جایگاه ما شود.

حضور زاگرب در اتحادیه اروپایی می‌تواند موجب افزایش همکاری‌های دوجانبه شود. اکنون ما دارای روابط معقول و بر پایه احترام متقابل با کرواسی هستیم و فکر می‌کنیم این تعاملات می‌تواند ادامه داشته باشد. ما می‌توانیم از جایگاه دوستان مان در اتحادیه استفاده کنیم که موجب تقویت موقعیت بین‌المللی ایران خواهد شد.

آقای شریف خدایی! آن‌طور که اطلاعات نشان می‌دهد کرواسی در نهایت یک یا 2 نماینده در پارلمان اروپا خواهد داشت. آیا این مساله موجب نمی‌شود که کشورهای بزرگ اروپایی در مناسبات تهران- زاگرب دخالت کنند؟

این نگرانی همواره وجود دارد که زمانی که ما با کشور کوچکی وارد مناسبات دوجانبه می‌شویم کشورهای بزرگ تلاش می‌کنند در این تعاملات تاثیر بگذارند. اما این مهم مانع از آن نمی‌شود که ایران روابطش را با کشورهای اروپایی کاهش دهد. این گونه نگرانی‌ها می‌تواند با افزایش قدرت بازیگری ایران در سطح جهانی موجب ارتقای شرکای ایران شود.

کرواسی در آوریل سال 2008 میلادی به صورت رسمی وارد ناتو شد و به افغانستان نیرو اعزام کرد. سیاست خارجی ایران با حضور نظامی در افغانستان مخالف است و آن را نوعی اشغالگری می‌داند. بر اساس این واقعیت حضور کشورها در پیمان‌های امنیتی غربی با محوریت آمریکا چه تاثیراتی بر مناسبات دوجانبه ایران با این دولت‌ها می‌گذارد؟

بعد از تحولات سال 1991 و از میان رفتن نظام امنیتی دوقطبی ما شاهد تحولاتی عظیمی در منطقه اروپای شرقی بودیم. مرزبندی‌های جدید و درگیری‌های نظامی بالکان موجب شد جغرافیای سیاسی منطقه تغییرات قابل توجه داشته باشد. به وجود آمدن کشور‌های جدید و آغاز کشمکش‌های سیاسی در یک دهه گذشته منطقه بالکان را آبستن تحولات تازه‌ای کرده است. حضور در پیمان‌های سیاسی- اقتصادی مانند اتحادیه اروپا و پیمان نظامی مانند ناتو همانند یک چتر حمایتی برای کشور‌های کوچک عمل می‌کند.

این کشور‌ها به دنبال یک مرجع بزرگ‌تر بودند تا از آنها حمایت کند. حضور کشورهایی مانند کرواسی در این سازمان‌ها برای جلوگیری از مناقشات احتمالی در اروپا برای دولت‌های ملی در اولویت کاری قرار گرفت. با پذیرش در این سازمان بالطبع مسؤولیت‌هایی در قبال مجموعه از سوی کشور‌های عضو پذیرفته می‌شود. کرواسی نیروهای اندکی در افغانستان دارد که این افراد در بخش‌های آموزشی مشغول فعالیت هستند.

کشورهای کوچک اروپایی که عمدتا در شرق این قاره قرار دارند برای پیوستن به اتحادیه اروپایی در گام نخست وارد ناتو می‌شوند که کرواسی نیز از این مدل پیروی کرد. کروات‌ها در یک سال گذشته نشان داده‌اند که یک عضو تاثیرگذار ناتو در مجموعه اعضا نیستند و فعالیت‌های آنها بسیار محدود بوده است.

در این راستا می‌توان روابط با آمریکا را نیز در نظر گرفت. کرواسی با تمام کشور‌ها در تعامل است و ما نباید نگران این مساله باشیم زیرا با توجه به نگرانی‌هایی از این دست باید با کشورهای انگشت‌شماری در جهان در تعامل باشیم.

درباره دادگاه لاهه ارزیابی شما چیست؟ به نظر شما روند این دادگاه کند نیست؟ مرگ میلوشوویچ موجب شد دادگاهش نیمه تمام بماند. آیا این روند درباره کاراجیچ هم ادامه خواهد داشت و ما شاهد پایان محاکمه ایشان هم نخواهیم بود؟

این افراد در کشورهای خود دارای هوادارانی هستند که بر روند محاکمه تاثیرگذارند. توجه داشته باشید که از این جنایتکاران در مقاطعی به عنوان یک قهرمان ملی یاد می‌شد. روند دادگاه همان‌طور که شما گفتید کند است ولی مجامع بین‌المللی اقدامات موثری را برای فرونشاندن شعله‌های جنگ در بالکان انجام دادند که البته در بسیاری از موارد سرعت لازم را نداشت که موجب قتل عام هزاران مسلمان شد. در داخل ساختار سیاسی کشورهای بالکان نگاه به دادگاه لاهه و همکاری با این نهاد بین‌المللی بسیار با حساسیت دنبال می‌شود، زیرا یکی از شرایط عضویت این کشورها در اتحادیه اروپایی همکاری مستمر با این دادگاه است.

نظر شما درباره روابط فرهنگی میان 2 کشور چیست؟

روابط فرهنگی میان تهران و زاگرب بسیار عالی است و این خوشبختانه در اظهارنظر تمام مقامات سیاسی و فرهنگی کروات نیز دیده می‌شود. سطح مناسبات ما رو به رشد است و همان‌طور که می‌دانید دکتر آهنی، معاون امور اروپای وزارت خارجه در مراسم تحلیف یوسپویچ حضور یافت و بعد از این مراسم با او گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور جدید کرواسی در این دیدار روابط فرهنگی 2 کشور را در سطح بالایی ارزیابی کرد.

گفتگو از سید بهزاد اخلاقی