ایربا – گروه گزارش و تحلیل: حارث سیلایجیچ، رییس شورای ریاست جمهوری بوسنی که اخیرا سفری به ترکیه داشت در گفتگو با رادیو تلویزیون این کشور به تشریح مسایل کشورش پرداخت.
به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) آنچه در پی می آید متن کامل این گفتگو است:
جناب سیلایجیچ شما کاری را که اخیرا از سوی صربهای بوسنی در خصوص برگزاری رفراندوم انجام شد را غیرقانونی می دانید. به نظر شما چرا آنها چنین تصمیمی گرفتند؟ هدف آنها واقعا انتخابات بود یا می خواهند جمهوری صربی را از کشور منفک کند؟
- همین را می گویند؛ می خواهند از ما جدا شوند، اما در حال حاضر چنین چیزی امکان ندارد. آن ها فعلا درصدد فراهم کردن شرایط لازم برای جدایی هستند. مسئله اصلی هم همین است اما نمی توانند پیروز شوند. دودیچ متاسفانه در ماه های اخیر کارهای نامناسبی انجام داده است. بی پاسخ ماندن اقدامات او از سوی سازمان های بین المللی باعث تشویق او در کارهایش می شود. این هم یکی از مسایل است.
آمریکا در روزهای گذشته بار دیگر اعلام کرد که طرفدار تمامیت ارضی بوسنی است و تا آخر نیز از این نظر حمایت خواهد کرد. اگر جمهوری صربی از بوسنی جدا شود چه اتفاقی خواهد افتاد؟ زیرا نگرانی اصلی این است که آیا اراده صرب ها و کروات ها و بوشنیاک ها برای زندگی در کنار هم جدی است یا نه؟ و با این اوصاف آیا هر لحظه احتمال تجزیه کشور وجود ندارد؟
- بوسنی و هرزگوین کشوری با تاریخ دیرینه است و اقوام مختلف حداقل هزار سال است در آن با یکدیگر زندگی می کنند. همانطور که می دانید وقایع سال های 1992 تا 1995 موجب تصفیه های قومی گشت. انسان ها در آن دوره به جان هم افتادند و یکدیگر را به قتل رساندند.
در آن زمان علیه بوسنی توطئه هایی وجود داشت، جماعتی می خواستند تصفیه قومی کنند و نسل کشی راه بیندازند. آن بخش از کشور، یعنی همان جا که امروز جمهوری صربی (صربسکا) خوانده می شود، کاملا از غیر صرب ها تخلیه شده بود. به زعم آن ها مرحله بعد نیز باید جدا شدن از کشور باشد که غیرممکن است. البته ممکن است اوضاع را به هم بریزند. طبیعی است که اگر پافشاری کنند با آن ها شدیدا برخورد می شود. زیرا آن ها حق ندارند بوسنی را تجزیه کنند.
به هر حال تقریبا نیم میلیون نفر بر اثر سیاست های تصفیه قومی آن ها مجبور شدند کشور را ترک و به آمریکا و استرالیا مهاجرت کنند. سازمان های بین المللی هم که گاه به نادیده گرفته شدن حقوق بشر در بوسنی  توجهی نمی کنند و تصفیه های قومی و جنایت های دهشتناک و تبعیدهای اجباری را فراموش می کنند.
در چنین فضایی گویا صرب ها هم کشتن و به قتل رساندن انسان ها را جرم نمی دانند و اینک خواهان جدا شدن از ما هستند ولی به هر ترتیب ما از این کار ممانعت خواهیم کرد و آن ها در مقاصد خود موفق نمی شوند.
اخیرا از نزدیکی صرب ها به بلگراد و کروات ها به کرواسی بحث می شود. یک لایحه قانونی هم در این زمینه مطرح است. اگر لایحه مورد بحث تصویب شود 200 هزار کروات می توانند از حق اقامت در کرواسی هم برخوردار شوند. نظر شما در این باره چیست؟
- به نظر من این موضوع خیلی مهم نیست. البته مطلب گنگ و مبهمی است. در این زمینه مشکلی وجود ندارد. مردم امروز هرجا که دوست دارند می روند و دوباره به کشورشان برمی گردند. طبیعی است که کروات ها کرواسی را دوست دارند. البته توجه دارید که ما در مسیر اروپای بی مرز در حرکتیم ...
ضمن آنکه نباید فراموش کنید که بوسنی و هرزگوین می خواهد اروپا با این کشور رفتاری عادلانه داشته باشد. اتحادیه اروپا اگر بخواهد به ما درس نظم و تربیت بدهد با آن ها به شیوه بالکانی رفتار خواهیم کرد.
بوسنی از نظر تامین امنیت اروپا کشور با اهمیتی است و از مسائل مرکزی و اصلی اروپاست. اگر بوسنی باثبات باشد موجب تقویت ثبات در کل منطقه می شود. این اهمیت معطوف به جایگاه بوسنی در  گسل هایی است که سال ها میان غرب و شرق وجود داشته است.
نمی توان منکر این مسئله شد که به عضویت بوسنی در ناتو و اتحادیه اروپا چیزی نمانده است. آن ها که می خواهند بوسنی را تجزیه کنند چنین اهدافی را برنمی تابند. زیرا هرقدر همخوانی ما با  ناتو و اتحادیه اروپا بیشتر شود به همان میزان ثبات و امنیت کشورمان بیشتر خواهد شد.
شما علاقمندید عضو اتحادیه اروپا شوید اما در برابر 27 کشوری که از عضویت بوسنی در اتحادیه حمایت می کنند کشورهایی نیز مخالف هستند. در این مورد چه نظری دارید؟
- ممکن است آن ها به دلیل رعایت نشدن برخی قواعد اروپایی توسط ما حق داشته باشند چنین مواضعی را اتخاذ کنند، این درست است اما اروپایی ها در پاره ای مواقع بیش از حد درصدد منظم کردن بوسنیایی ها برمی آیند؛ مسئله عضویت بوسنی در اتحادیه اروپا یک مسئله سیاسی است نه بوروکراتیک.
این است که باید از زاویه دیگری به این موضوع نگاه کرد. در زمان صلح، بوسنی شاهد اتفاقات بسیاری بود. خیلی از مردم دیدند که ارزش ها و قوانین اروپایی جامه عمل نپوشید. به همین دلیل خسته و عصبانی شدند.
آن ها که استارت پروژه میلوشویچ را زده بودند حالا می خواهند آن را به پایان برسانند، این است که مانع عضویت ما در اتحادیه می شوند. بعد هم سازمان های بین المللی می آیند و همه ما را محکوم می کنند. در اصل آن ها خوب می دانند که چه کسی مقصر است. این امر برای یک کشور صلح دوست بسیار آزار دهنده است.

شما در شورای ریاست جمهوری بوسنی برای حل این موضوع چه نظری دارید؟ زیرا همان طور که می دانید برخی کشورها مانع عضویت بوسنی در ناتو و اتحادیه اروپا می شوند. چه خواهید کرد؟
ایجیچ: می دانید که بوسنی در واقع سه رییس دارد. این وضع در حقیقت شگفت انگیز است اما از سویی موجب تامین صلح در کشور نیز می باشد. در پاسخ به این که چه خواهیم کرد باید بگویم صبورانه و با نظم و تدبیر در انتظار آینده خواهیم بود. تنها چاره همین است. برخوردهای خشونت آمیز همان طور که قبلا هم گفتم تاکنون فایده ای نداشته است. این نوع برخوردها متعلق به گذشته است. آن چه را که از این پس باید انجام داد، انجام می دهیم. حتی اگر موجب نابسامانی های بزرگی شود یا حتی اگر نیمی از مردم مجبور شوند خانه و کاشانه خود را ترک کنند...
همه با حوصله منتظر موعد مقرر در آینده هستند. شما اگر امروز به بوسنی سفر کنید می بینید که مردم در حال کار و زندگی عادی خود هستند. مشکل این است که ما در جغرافیایی دیگر و به انتخاب دیگران، تاریخ سختی را پشت سر گذاشتیم. اما به رغم همه این ها، ما در محقق کردن اهداف پیش رو، از جمعیت جوانی برخوردار هستیم که تحصیلکرده و با حسن نیت و پرانرژی است.
مردم بوسنی را از حق رفت و آمد آزاد در اروپا محروم کردند تا صربستان چنین حقی داشته باشد. نظر شما چیست؟
- بله این هم یکی از اشتباهات بود. می دانید که اگر در اروپا از لابی قدرتمندی برخوردار باشید هرکاری را که بخواهید می توانید انجام دهید. البته این چیز خوبی نیست. در بوسنی بعضی از استانداردهای اروپایی می بایست لحاظ می شد اما در حال حاضر کاری نمی توان کرد. ما در چند ماه آینده از حقی که گفتید برخوردار خواهیم شد. مردم بوسنی با تصمیمی که اتخاذ شد احساس کردند که کمی تحقیر شده اند. ما معتقدیم اگر بر ما فشار هم وارد کنند در مقابلشان تعظیم نخواهیم کرد. ما به روش بالکانی عکس العمل نشان می دهیم. این هم به معنای مقابله کردن است. اگر نمی خواهند حق رفت و آمد آزاد را به ما بدهند بسیار خب ندهند اما بدانند که ما به همین شکل هم می توانیم زندگی کنیم.
طرف مقابل این را درک نمی کند. اصلا متوجه تحولات بوسنی نیستند. آگاهی روشنی از خسارت های وارد شده ندارند. جامعه بین الملل در طول سال های 1992 تا 1995 تحریم نظامی بوسنی را لغو نکرد. معنی این اقدام آن بود که به میلوشوویچ اجازه داده می شد به اتکای سلاح هایی که از جهان می گرفت به بوسنی حمله کند اما برای بوسنییائیان حتی حق دفاع به رسمیت شناخته نمی شد. این حقیقت را فراموش می کنند چون هیچ گاه به سرشان نیامده است. اما ما هیچگاه فراموش نخواهیم کرد. ما هیچگاه کشورهایی را که در برابر تحریم نظامی به خواست ما توجهی نمی کردند و دست و پایمان را می بستند از یاد نخواهیم برد. خوب هم می دانیم چه کسانی چنین دستوراتی می دادند و این را هم هیچگاه فراموش نمی کنیم.
حال کشورهایی که این حقایق را به بوته فراموشی سپرده اند نمی توانند سر راه ما سبز شوند و به ما درس حقوق بشر داده و از اعمال نیک سخن بگویند. دربرابر رفتار این قبیل کشورها مردم می پرسند " شما اصلا کی هستید؟" شما می دانید که آن ها با ما چه کردند. بنابراین عکس العمل مردم امری طبیعی است.
زخم هایی که با نسل کشی دهان گشود صرفا با تسلیم مجرمان به دستگاه عدالت و عذرخواهی صربستان ترمیم خواهد یافت.
انتظار شما از دادگاه کاراجیچ چیست؟
- روشن شدن حقیقت...
اما به نظر می رسد رسیدن به نتیجه مستلزم زمان زیادی خواهد بود.
- روشن شدن حقیقت همیشه نیازمند زمان زیادی است. کشف حقیقت و عذرخواهی صربستان تنها راه  ترمیم زخم هاست. تنها راه این است. میلوشوویچ رهبر آن ها  بود که این مسیر وحشیانه و غیر انسانی را باب کرد. درست است که دولت فعلی صربستان مسئول اتفاقات گذشته نیست اما  مانند هر کشور مدنی و توسعه یافته ای می تواند از حوادث گذشته اظهار تاسف کرده و عذر خواهی نماید. آن ها باید از ما معذرت خواهی کنند؛ زخم ها به این ترتیب شاید التیام یابد. در غیر این صورت مشکلات ممکن است عمیق تر شود. باید مشکلات را حل کنیم.
نقطه پایانی عبارت نسل کشی توسط آمریکا گذاشته شد نه دولت های اروپایی. در حال حاضر نیز مشکلات سیاسی و بوروکراتیک شما مشخص است. به نظرتان اتحادیه اروپا و دیگر کشورهای اروپایی آیا همچنان در برابر حوادث بوسنی به تماشا کردن اکتفا می کنند؟ آیا فکر می کنید منافع آن ها چنین ایجاب می کند؟
- اصل قضیه این است که هیچگاه از تماشاچیان خبری نبود؛ و مشکل اصلی نیز همین جاست. آن ها از رژیم میلوشوویچ حمایت کردند. هموطنان ما برای دفاع از خود سلاح نداشتند و اروپایی ها آن ها را تحریم نظامی کردند. مردم حتی نمی توانستند پول بدهند و سلاح بخرند. کلینتون رییس جمهور سابق آمریکا در کتاب خود می نویسد این کار با قصد خاصی صورت گرفت. هدف این بود که بوسنی بلوکه شود. همان کشورها امروز نیز در شورای امنیت سازمان ملل حضور دارند. کشورهای پیشرفته و بزرگ اروپایی در آن دوره با تحریم نظامی دست و بال ما را بسته بودند.
این یک خطای اخلاقی بزرگ بود و ما آن را هیچوقت فراموش نمی کنیم. البته کسانی که گاه و بیگاه برای موعظه سراغ ما می آیند باید این مطلب را به یاد آورند. می خواهم موضوع دیگری را مطرح کنم. برخی کشورها از این که تعداد قابل توجهی مسلمان در بوسنی زندگی می کند علنا ناخشنودی خویش را اعلام کرده بودند. به همین دلیل هم تحریم را لغو نکردند. اینک همه چیز روشن است. این نظر من است. من یکی از طرف ها هستم اما امروز به هر حال همه چیز روشن و آشکار است. بیل کلینتون هم از این موضوع در کتابش بحث می کند. تنها خواسته ما این است که با ما دست کم عادلانه رفتار کنند. ببینید جنایتکاران جنگی مانند ملادیچ را که دادگاه لاهه در صربستان در جستجوی او است، هنوز دستگیر نکرده اند و یا نمی کنند.
آن گاه به جای بوسنی که قربانی این جنایت هاست، خود در صدد عضویت در اتحادیه اروپا هستند. ریشه مسئله این جاست. این اقدام غیرعادلانه می تواند در آینده موجب مشکلات بیشتری شود. شکی نیست که صربستان هم باید عضو اتحادیه شود، این برای منطقه مفید است اما بوسنی هم باید بتواند به عضویت اتحادیه درآید. مسئله این است که دولت صربستان هنوز هم نمی خواهد این جنایتکار جنگی را از پناهگاهش بیرون آورد. او هنوز آزاد است. با این حال صربستان امتیاز عضویت در اتحادیه را به دست می آورد و بوسنی نه. در اتحادیه اروپا کشورهایی هستند که با مسلمان ها مخالفند اما آن ها هیچگاه به هدفشان نخواهند رسید.
به نظر شما آیا اتحادیه اروپا کلوپ مسیحیان است؟ در دوره اخیر همراه با تبلیغ اسلام هراسی می گویند برخی از عناصر القاعده نیز در بوسنی پناه گرفته اند. درباره این موضوع نظر شما چیست؟
- این دروغ بزرگی است. ما بیست سال است که تاوان چنین دروغ هایی را می دهیم. در بحث از بوسنی نمی توان انکار کرد که در این کشور مسلمان ها زندگی می کنند. دوست و دشمن اذعان دارند که بوشناک ها همیشه رفتاری مدنی داشته اند. کاری را که دیگران کردند مسلمانان بوسنی هیچ گاه نکردند. نه اردوگاه جنگی راه انداختند، نه دست به کشتارهای دسته جمعی زدند و نه به کسی تجاوز کردند... مسلمان ها هیچ گاه اقدام به نسل کشی نکردند. مسلمان های بوسنی دارای روحیات مدنی هستند و این را همه می دانند.
با این حال هنوز در خصوص القاعده  ادعاهایی مطرح می شود. این ها به هیچ وجه درست نیست، به هیچ وجه. این ها همه تبلیغات است. ادامه همان سیاست اسلام هراسی است. این را من نمی گویم، سخن رییس سابق یکی از کشورهای قدرتمند جهان است، آن هم در کوران حوادث. او می گوید: "بوسنی تنها کشور مسلمان اروپاست." و گویا مردم مسلمان بوسنی با مسلمان بودنشان مرتکب جرم شده اند. حالا شما بگویید این چگونه اروپایی است؟ این ها را آیا می توان ارزش دانست؟ اینان که به جهانیان درس تمدن می دهند کیستند؟ این قبیل افراد چنین سخنانی بر زبان می رانند و در عین حال از حقوق بشر دم می زنند.
به نظر شما برخی کشورها در فکر خلاص شدن از مسلمانان اروپا هستند؟
- بله، حتما. حتی بعضی از آن ها به قیمت مرگ خودشان هم شده خواهان چنین چیزی هستند. اما آن ها در کشور خودشان هم موفق نخواهند شد. امروز در اروپا هم شاهد برخورد منافع هستیم. در دوره ای مانع از دخالت آمریکایی ها می شدند. زمانی که در انگلستان محافظه کارها سر کار بودند. در فرانسه نیز میتران حکومت می کرد. هلموت کهل در آلمان درصدد لغو تحریم ها برآمد اما قدرت لازم را برای انجام این کار نداشت و نتوانست. حزب مخالف در انگلستان به این موضوع اذعان دارد. عملکردشان را غلط اعلام کرده است. ما هم کتاب حوادث را ورق زدیم...
و ادامه دادید...
سیلایجیچ: بله و ادامه می دهیم. منظورم این است که بدانیم چنین افرادی همیشه بوده اند. فاشیست ها در اروپا همیشه بوده اند. زندگی همین است. باید بپذیریم. کسانی هستند که آدم ها را به دلیل رنگشان و باورها یشان از یکدیگر جدا می کنند. من فکر می کنم این گونه افراد افق دید بسیار محدودی دارند و جز پراکندن کینه و نفرت کار دیگری نمی کنند.
ترجمه: داود وفایی