محمود احمدى نژاد، روز یکشنبه طى نامه اى على اکبر صالحى، رئیس پیشین سازمان انرژى اتمى،‌ سفیر سابق ایران در آژانس بین المللى انرژى اتمی‌ و معاون پیشین دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی‌ را براى تصدى پست وزارت خارجه به مجلس شوراى اسلامی‌ معرفى کرد و قرار است که هفته آینده مجلس این مسئله را به شور گذارد. 

ویژگى‌هاى فردى و سوابق اجرایى آقاى صالحى

به گزارش پایگاه تحلیلی - خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از دیپلماسی ایرانی، خوشبختانه آقاى صالحى براى ایفاى نقش وزارت خارجه فاکتورهاى مثبت متعددى در اختیار دارد. ایشان شخصیتى خوشنام هستند که صفات و ویژگى‌هاى مثبت فراوانى دارند؛ چه از لحاظ صفات عقلانى، ‌خردمندى و هوشمندى که مطمئنا بروز آن را در مدیریت و برنامه ریزى‌هاى آتى ایشان در وزارت خارجه خواهیم دید،‌ و چه به لحاظ تجربه کار دیپلماسى،‌ ایشان از تجارب ارزشمندى در سفارت ایران در آژانس بین المللى انرژى اتمی‌ در وین و معاونت دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی‌ برخوردار هستند و امور مربوط به سیاست خارجى و روابط بین الملل را به طور جدى از نزدیک پیگیرى کرده اند.

این مسئولیت‌ها باعث شده است که ایشان نه تنها در بحث سیاست خارجى و روابط بین الملل فرد با تجربه و کارآزموده اى باشند،‌ بلکه در زمینه انرژى اتمی‌ نیز که سال‌هاست روابط خارجى ما را تحت تاثیر قرار داده است و تبدیل به مساله اول ایران در سیاست خارجى شده است، هم از لحاظ علم ی‌و هم به جهت عملى مستقیما درگیر بحث باشند. بنابراین ایشان در بعد بین المللى چهره شناخته شده اى هستند و کاملا بر مسئله هسته‌اى اشراف دارند.

انتظار می‌رود حضور شخصى مانند آقاى دکتر صالحى در راس وزارت خارجه باعث شود که دستگاه سیاست خارجى کشور دیپلماسى فعال و آگاهانه و هوشمندانه اى در زمینه مسئله هسته‌اى پیش گیرد و انشاالله این مسئله را به سرانجام خوبى برساند.

ویژگى مثبت دیگر آقاى صالحى براى تصدى پست وزارت خارجه، رفتار متین و اخلاقى ایشان است. ایشان در داخل کشور به عنوان چهره متینى شناخته شده اند که با تمایلات جناحى و تفکرات حزبى کار نکرده اند. بلکه صرفا خود را به عنوان عضوى از نظام و به قول خود ایشان سربازى از نظام دانسته اند که در هر سنگرى که لازم بوده است بدون در نظر گرفتن گرایشات حزبى و جناحى کار کرده اند. فراجناحى نگاه کردن آقاى دکتر صالحى به مسائل، مؤلفه ای مثبت براى کسى است که می‌خواهد متصدى پست وزیر امور خارجه شود.

 در عالم دیپلماسى حتى نوع نشست و برخاست فرد،‌ نوع نگاه و برخورد با طرف مقابل از نگاه تیزبین ناظران روابط بین الملل و مسائل سیاست خارجى دور نمی‌ماند. رفتار متین و در عین حال جدی آقاى صالحى در داخل کشور و در برخوردهای خارجی کاملا حساب شده است و امیدواریم که جایگاه وزین وزارت خارجه و وزیر خارجه به دست ایشان دوباره احیا شود.

از سوى دیگر آشنایى آقاى دکتر صالحى با زبان‌های انگلیسى، عربى و اسپانیولى، مناسب بودن ایشان را براى پست وزارت خارجه بیشتر روشن می‌کند. ایشان با استفاده از این مزیت، می‌توانند بهتر مفاهیم و مواضع طرف مقابل را درک کنند و به راحتى مفاهیم و نیات خود را نیز به طرف مقابل تفهیم کنند که این مزیت بزرگى است.

مسئولیت آقاى صالحى در معاونت دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی ‌باعث شده است که ایشان شناخت دقیقى ازمسائل دنیاى اسلام داشته باشند و آن را به خوبى درک کنند.

از طرفى به دلیل این که نماینده ایران در آژانس بین المللى انرژى اتمی‌ بوده اند، به مسائل بین المللى و مسئله هسته‌اى احاطه داشته و با نوع گفت و گو و دیالوگ با جهان غرب نیز به خوبى آشنایى دارند.

این موارد فاکتور‌هاى مثبتى است که نشان می‌دهد ایشان می‌تواند گزینه مناسبى به عنوان وزیر خارجه باشد و جایگاه واقعى وزارت خارجه را به این وزارت خانه برگرداند.

مشکلات پیش روى وزیر خارجه جدید

طبیعت مشکلات سیاست خارجى این است که تداخل مسئولیت‌ها و ورود افراد و نهاد‌هاى متعدد بر سر یک موضوع، موجب تجزیه تحلیل‌ها و عملکرد‌هاى متفاوت در حوزه سیاست خارجى می‌شود. این امر از یک طرف موجب عدم نتیجه گیرى است و از طرف دیگر از آن جا که مسئولیت‌ها به طور نانوشته اى تقسیم شده است، در صورت بروز هر مشکلى موجب عدم مسئولیت پذیرى از سوى کسانى است که به طور موازى وارد حیطه تصمیم گیرى و اجرا شده اند.

بدیهى است که تصمیم گیرى و تصمیم سازى در مسائل سیاست خارجى و روابط بین الملل فقط در وزارت خارجه انجام نمی‌شود. اما اجراى آن باید توسط وزارت خارجه صورت بگیرد و اجراى هر تصمیمی‌ در حوزه روابط خارجى باید از کانال‌هاى کارشناسى وزارت خارجه عبور کند، پالایش شود، نقاط قوت و ضعف تصمیم دیده شود و بعد با مدیریت وزارت خارجه اجرا شود.

من امیدوارم آقاى صالحى با ویژگى‌هایى که از ایشان گفته شد بتواند اقتدار و اعتبار وزارت خارجه را به این وزارت خانه برگرداند. البته این کار ساده اى نیست. نباید از ایشان انتظار تغییر و تحولات سریع و یکباره داشت. باید محدودیت‌هایی که در این راه وجود دارند نیز در نظر گرفته شوند. این کار، زمان بر است. بازگرداندن اعتبار و اقتدار وزارت خارجه نیاز به تفهیم اهمیت این وزارت خانه به سایرین دارد. امیدوارم ایشان بتوانند جایگاه وزارت خارجه و جایگاه کار کارشناسى در دیپلماسى کشور را براى سایر افراد و ارگان‌هاى موازى تفهیم کنند تا آن‌ها هم متوجه این امر شوند که این به سود آن‌هاست که کارها از کانال وزارت خارجه پیگیرى شود. نیازى به درگیرى و چالش نیست. چرا که اگر دیگران هم از فواید این نوع تصمیم گیرى مطلع شوند، بعید است کسى در مقابل آن بایستد. چون همه ما خود را مکلف به اقدام در راستاى منافع ملی می‌دانیم.

‌ متاسفانه در چند سال گذشته وزارت خارجه جایگاه واقعى و اولیه خود را از دست داده و من امیدوارم که این موازى کارى‌ها متوقف شود و کار از مجراى سازمان مربوطه خود پیش رود. شاهد نتایج مثبتى که از این عملکرد متوجه کشور خواهد شد، باشیم. انجام هر عملى از سازمان و ارگان مربوطه خود،‌ به سود کل نظام است. امیدوارم آقاى صالحى با خردمندى و هوشمندى خود بتوانند به تدریج قطار وزارت خارجه را به ریل اصلى خود بازگردانند.

تاثیر مثبت و سازنده حضور صالحى بر مسئله هسته‌اى

شکى نیست که در سال‌هاى اخیر درصد بالایى از سیاست خارجى ما به طور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر مسئله هسته‌اى بوده است. بنابراین صرف حضور وزیرى که سابقه کار در مسئله هسته‌اى و وزارت خارجه و روابط بین الملل را دارد امر مثبت و درستى است.

ما از مرحله تفهیم این که انرژى هسته‌اى از حقوق اولیه و مسلم هر ملتى است گذشته ایم. در حال حاضر جامعه جهانى در این خصوص با ایران مشکلى ندارد و حق ما را در استفاده صلح آمیز از انرژى هسته‌اى به رسمیت شناخته است. امروز ما وارد مرحله اى شده ایم که نحوه چگونگى استفاده از انرژى هسته‌اى مورد سوال است و دیپلماسى فعال ما که در راس آن شخص آگاهى به مسائل هسته‌اى و مسائل بین المللى قرار داشته باشد، در این موقعیت حساس می‌تواند جلوى زیان‌هاى احتمالى را بگیرد.

البته شکى در این نیست که متولى مذاکرات هسته‌اى ارگان دیگرى است و مسئولیت این کار با شوراى عالى امنیت ملى است، ‌اما همکارى تنگاتنگ شوراى عالى امنیت ملى و وزارت خارجه در این رابطه و درک متقابل این دو نهاد از اهداف عالیه نظام می‌تواند در آینده نتایج ثمربخشى داشته باشد. 

على اکبر فرازى، سفیر سابق ایران در رومانى