صفحه اول     سیاسی     اقتصادی     اجتماعی     ورزشی     فرهنگی     تصویری     تماس با ما     تبلیغات     پیوندها     RSS  
پنجشنبه، 6 تیر 1398 - 09:27   
  تازه ترین اخبار:  
 
 آخرین مطالب
  نمایشگاه بین المللی تسلیحات نظامی صربستان
  نتایج شناگران ایرانی در کرواسی درخشان بود
  تهدید جدی برای بناهای تاریخی یونان
  راه‌اندازی کانال مالی مشترک ایران و اروپا
  ترکیه به توافق هسته ای پایبند است
  بلاژوویچ منتقد گزینه مورد نظر پرسپولیس
  گشایش پنجمین نمایشگاه نظامی روسیه
  رویارویی والیبال ایران با صربستان و بلغارستان
  اردوغان: اس-۴۰۰ ماه بعد می‌رسد
  رکورد شکنی لهستان در لیگ ملت های والیبال
  کشف آلودگی نفت روسیه توسط جمهوری چک
  دمای ۴۰ درجه در تهران
  والیبالیست‌ها عازم بلغارستان می‌شوند
  عکس/ امام اوغلو پیروز انتخابات استانبول
  عکس/ صومعه باستانی "متئورا" در یونان
- اندازه متن: + -  کد خبر: 30155صفحه نخست » گزارشچهارشنبه، 12 دی 1397 - 11:46
عنصر زنانه در عرفان
مرتضی الهی قمشه ای
  

ما انسان‌ها در فضای زیست‌شناختی به زن و مرد تقسیم می‌شویم. در این فضا انسان یا زن است یا مرد؛ ولی در فضای روان‌شناختی، ویژگی‌های زنانه و مردانه بین زن و مرد مقطع مشترک زیادی دارند. در روان‌شناسی از عنصر زنانه و عنصر مردانه صحبت می‌شود که هر دو هم در مرد وجود دارد، هم در زن. قدری از فضای روان‌شناسی بالاتر (یعنی در فضای عرفان)، از جوهر زنانه و جوهر مردانه صحبت می‌شود. این دو جوهر در نهاد هر موجود یا هر ذره‌ای از آفرینش هست.

به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از اطلاعات، در زن و مرد نیز این دو جوهر موجودند. گاه مرد‌هایی پیدا می‌شوند که جوهر زن در آنها بسیار قوی است و گاه زنانی یافت می‌گردند که جوهر مرد در آنها بارز است؛ برای مثال خصوصیت مادر در فضای عرفانی گاه به صورت خصوصیت مراد و مرشد جلوه می‌کند. مراد مانند مادر به مرید شیر می‌دهد یعنی او را با شیرة جان خود پرورش می‌دهد. شیره یا شراب عرفان از سینه مراد چون شیر می‌جوشد و مرید را تغذیه می‌کند. به قول مولانا:

ز شیر سینه عارف بجوشد این شیره

ز سینه چشمه جوشانش ماجرا گوید

به این ‌ترتیب می‌توان گفت که شمس تبریزی مادر عرفانی مولانا بوده است. در روان‌شناسی مدرن از این پدیده به نام «مرد ـ مادری» یاد می‌کنند و تأکید دارند که مرد‌ها باید در سیر رشد شخصیتی‌شان این پدیده را در خود کشف و تقویت کنند. ‏عنصر عرفانی در زنها بسیار نیرومند است؛ ولی زنها به علت وظیفه زیست‌شناختی که طبیعت بر دوششان نهاده است، در جوانی جوهر عرفانی خود را تا اندازه زیادی صرف وظیفه طبیعی خود (یعنی مادری) می‌کنند.

در جوامع مردسالاری این فداکاری باعث شده است که توان عرفانی زن تا اندازه زیادی به مرد انتقال بیابد. در این جوامع، زنان مایه عرفانی خود را به شوهر یا پسرشان تحویل می‌داده‌اند تا آن را پرورش و تحویل جامعه دهد. البته زنانی هم بوده‌اند که خود این جوهر عرفانی را پرورده‌اند. از عرفای قدیم، رابعه عدویه و در دوره جدید، پروین اعتصامی از آن دسته زنان عارفی هستند که مریم‌وار (یعنی مستقل از مرد) جوهر عرفان را در درون خود پرورده و تحویل جامعه داده‌اند. ‏صحبت در امتیازدادن به زنان یا مردان نیست. سخن در این است که غذای عرفانی که مواد خامش بیشتر به عنصر یا جوهر زنانه نزدیک است، باید با شرکت فعالانه زنان پخته و عرضه شود. البته عرفای بزرگ ما چون عطار و سنائی و مولانا با اینکه خود از نظر زیست‌شناختی مرد بودند، عنصر عرفانی زنانه در کارشان بسیار بارز است. ‏

‏ یونگ جوهر زنانه در مرد را «انیما» می‌نامد و جوهر مردانه در زن را «انیموس». مطابق این نظریه، انیما و انیموس بیشتر مربوط به ضمیر ناخودآگاه می‌شوند و حال آنکه جنسیت زیست‌شناختی بیشتر در شخصیت ظاهری خود را نشان می‌دهد. عجیب این است که هفت قرن پیش از یونگ، عطار (از زبان عارفی به نام عباسه) بسیار روشن به عنصر مردانه در زن و عنصر زنانه در مرد اشاره می‌کند:

با کسی عباسه گفت: ای مرد عشق

ذره‌ای بر هر که تابد درد عشق

گر بوَد مردی، زنی زاید از او

ور زن است، ای بس که مرد آید از او

زن ندیدی تو که از آدم بزاد؟

مـرد نشنیدی کـه از مـریـم بـزاد؟

در اینجا عطار مانند یونگ یک تفسیر سَرمَدی از داستان مریم و آدم می‌کند. عطار از قول عباسه می‌گوید: اینکه حوا از پهلوی آدم ـ بدون نیاز به زن ـ زاییده شد و اینکه عیسی از مریم ـ بدون نیاز به مرد ـ زاییده شد، اشاره به این دارد که عنصر زن در مرد موجود است و عنصر مرد نیز متقابلاً در زن موجود است، و این همان منظور یونگ است، با این تفاوت که عطار در عین حال اشاره می‌کند که در انسانِ کامل، دو عنصر زن و مرد باید هر دو به کمال برسند، یعنی متولد شوند. آنچه باعث این تکامل می‌شود، «عشق» است. عشق عنصر مردانه را در مریم می‌پروراند، به همان ‌ترتیبی که عنصر زنانه را در آدم؛ به عبارت دیگر رشد انسان در این است که هر دو عنصر زن و مرد را در خود به کمال برساند. به تعبیر دیگر اگر کسی مریمِ خاموش است، می‌تواند در خود عیسای سخنگو بیافریند و اگر آدم گویاست، می‌تواند حوا بزاید و خروش خاموش احساسات را در قلب خود زنده کند؛ به تعبیر سنائی:

تا ز اول خمُش نشد مریم

در نیامد مسیح در گفتار

در قرآن می‌خوانیم که مریم(س) بعد از به دنیا آمدن عیسی(ع)، روزه سکوت می‌گیرد و وقتی مردم درباره کودکی که در آغوش دارد، از او می‌پرسند، بی‌هیچ کلامی، به کودک اشاره می‌کند و عیسای شیرخواره به سخن می‌آید و پیامبری خود را ابلاغ می‌کند. در ادبیات تغزلی فارسی، «بلبل» و «گل» معادل عیسی و مریم‌اند. بلبل که نماد عنصر مذکر است، آوازخوان و سخنگوست، و گل که نماد عنصر مؤنث است، خاموش است و خروش خاموش عشقش را از زبان بلبل سر می‌دهد.

‏عنصر سرمدی زن در انسان، از دیدگاهی همان انرژی ذخیره‌شده (یا پتانسیل) است و عنصر مرد همان انرژی بارز است که در فیزیک به آن «انرژی سینتیک» می‌گویند. انرژی بارز بسیار فرّار است و قابل ذخیره‌کردن نیست، مگر آنکه به انرژی پتانسیل تبدیل شود و این معنی خاموش شدن مریم است. از طرف دیگر انرژی پتانسیل برای اینکه کاری انجام دهد، باید به انرژی بارز تبدیل شود و این همان زاییدن عیسای سخنگو از مریم خاموش است. ‏انرژی معنوی نیز مانند انرژی فیزیکی در زنان تا حد زیادی پنهان است.

در عالم فیزیولوژی (دانش کارکرد اعضای بدن)، زنان این خصوصیت را دارند که می‌توانند انرژی را ذخیره کنند و به قدر ضرورت آرام‌آرام مصرف کنند؛ ولی مردان می‌توانند تمام انرژی خود را در زمان کوتاهی خرج کنند. شیر‌ها از این تفاوت دو جنس ماده و نر برای شکار استفاده می‌کنند. شیر ماده (که در دوی مقاومت تبحر دارد)، مدت زیادی به دنبال شکار می‌دود و او را به نزدیکی شیر نر می‌کشاند و در این هنگام شیر نر (که تخصصش در دوی صد متر است)، در زمانی کوتاه با سرعت زیاد شکار را دنبال می‌کند و او را می‌گیرد. البته این توانایی تخلیه انرژی زیاد در زمان کوتاه در زنها نیز موجود است؛ ولی زنها غالباً در وقتهای اضطراری (مثل دفاع از فرزند) از این نیروی ضربه‌ای استفاده می‌کنند.

چندی پیش در کانادا یک شیر کوهی به کودک شش ساله‌ای حمله ‌کرد و مادر کودک به دفاع از کودک ‌آمد و با شیر کوهی درگیر شد و نهایتاً او را راند و فرزندش را نجات داد. ‏‏زنان در انرژی معنوی (یا انرژی حیاتی) نیز ذخیره‌پذیری بالایی دارند و می‌توانند با صبر زیاد آرام‌آرام انرژی حیاتی را به مصرف برسانند. زنان گاهی می‌توانند سالیان دراز با فقر مادی و فرهنگی همسرشان سر کنند تا به‌تدریج آنها را بالا بکشند. در اقتصاد نیز زنان صبر بیشتری دارند و توقع ندارند که کسبشان یک‌شبه بالا بگیرد؛ ولی مردان غالباً با خطرکردن و جرأت بیشتر به خرج‌دادن، باعث موفقیت سریع کسب می‌شوند که البته گاه نیز به ورشکستگی می‌انجامد. البته این اختلاف یک اختلاف آماری است و نباید تعمیم داده شود. بسیاری از زنها از مرد‌ها بیشتر خطر (ریسک) می‌کنند و بسیاری از مرد‌ها نیز از زنها در کسب محافظه‌کارترند. ‏

زمین و آسمان

در بُعد عرفانی، انرژی زنانه روی در زمین دارد و خبر از ثبات و سکون می‌دهد و حال آنکه انرژی مردانه روی در آسمان دارد و بنابراین فرّار و نااستوار است. در اساطیر یونان نماد انرژی زنانه، «زمین» است که به آن گایا می‌گویند و نماد انرژی مردانه، «آسمان» است که به آن اورانوس می‌گویند. البته این اورانوس که به معنی آسمان است، با ستاره اورانوس تفاوت دارد.

ستاره اورانوس در دوره جدید کشف شده است و اسم اسطوره‌ای «آسمان» را بر آن گذاشته‌اند. ‏در اساطیر یونان، آفرینش یک پدر دارد و یک مادر که به آنها اورانوس و گایا می‌گویند. در اساطیر ما آفرینش از چهار مادر و هفت پدر به وجود آمده‌اند. چهار مادر همان عناصر چهارگانة آب و خاک و باد و آتش هستند (که به آنها «اُمّهات سفلی» هم می‌گویند) و هفت پدر همان هفت سیاره (ماه، تیر، ناهید، خورشید، بهرام، برجیس و کیوان) هستند که به آنها «آباء سبعه» یا پدران هفتگانه هم می‌گویند. شیخ محمود شبستری اسطوره‌شناسی زن و مرد را در فرهنگ عرفانی به این شکل بیان می‌کند:

عناصر مر ‌تو را چون امّ‌ سُفلی است

تو فرزند و پدر، آباء علوی است

از آن گفته‌ست عیسی وقت اسـرا

که: آهنگ پدر دارم به بالا

رفتن عیسی به بالا، اشاره به این دارد که عنصر مذکر ـ چه در مرد و چه در زن ـ روی در آسمان دارد و حال آنکه عنصر مؤنث روی سوی زمین دارد. ‏

   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
 
 پربیینده ترین مطالب
  واکنش جالب برانکو به شکایت پرسپولیس
  پیشنهاد المپیاکو یونان به علیرضا بیرانوند
  عکس/ امام اوغلو پیروز انتخابات استانبول
  رویارویی والیبال ایران با صربستان و بلغارستان
  بررسی تعهدات بین المللی در اجلاس صربستان
  حمله آمریکایی ها به زمین‌های زراعی رومانی
  روسیه دومین بازار جهانی اسلحه است
  جشنی با طعم گیلاس‌های بلغارستان
  رکورد شکنی لهستان در لیگ ملت های والیبال
  بازیهای اروپایی در بلاروس
  عکس/ صومعه باستانی "متئورا" در یونان
  والیبالیست‌ها عازم بلغارستان می‌شوند
  دمای ۴۰ درجه در تهران
  اردوغان: اس-۴۰۰ ماه بعد می‌رسد
  کشف آلودگی نفت روسیه توسط جمهوری چک
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
کلیه حقوق محفوظ است؛ استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
info@iranbalkan.net
پشتیبانی توسط: خبرافزار