صفحه اول     سیاسی     اقتصادی     اجتماعی     ورزشی     فرهنگی     تصویری     تماس با ما     تبلیغات     پیوندها     RSS  
چهارشنبه، 26 دی 1397 - 05:21   
  تازه ترین اخبار:  
 
 آخرین مطالب
  هویت سیاسی مسلمانان بوسنی
  نمایشگاه کتاب مینسک برگزار می شود
  دیدار سفیر ایران در ورشو با مقام لهستانی
  سفر ملی پوشان تنیس روی میز به مجارستان
  حضور پسر کرانچار در تمرین تیم ملى امید
  خودمختاری کلیسای اوکراین و ارتدوکس های بلاروس
  آنکارا: امریکا به همکاری دو کشور احترام بیشتری بگذارد
  نام مقدونیه تغییر می کند
  پارلمان یونان به دولت رأی اعتماد می‌دهد
  اسلام در هویت فرهنگی اروپا
  نمایشگاه عکس عشایر ایران در بلغارستان
  پاپ و همدردی دوباره با مهاجرین
  آوارگان لهستانی در ایران
  ششمین هفته اعتراضات ضد دولتی در صربستان
  پاسخ ریاست‌جمهوری ترکیه به هشدار ترامپ
- اندازه متن: + -  کد خبر: 29988صفحه نخست » گفتگوشنبه، 17 آذر 1397 - 23:28
چالش‌‌های ترجمه در داستان‌‌های پاموک
ایرج نوبخت
  

دکتر ایرج نوبخت متولد ۱۳۲۱ تبریز است. لیسانس ادبیات فارسی را از دانشگاه تبریز و فوق‌لیسانس و دکتری تاریخ هنر را از دانشگاه استانبول دریافت کرد و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد تنکابن است.

به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از 30 بوک، او با نشریاتی چون فردوسی، خوشه و کتاب جمعه همکاری داشت. نوبخت به‌غیر از تالیف سه مجموعه داستان و ترجمه‌ی چندین مجموعه‌ شعر از «ناظم حکمت» و ترجمه‌ی کتاب شش جلدی تاریخ عثمانی، مترجم آثار داستانی بسیاری مانند کتاب‌های زیر است:

–  خانه‌ی خاموش/ رمان/ اورهان پاموک/ نشر دنیای نو
–  من یک درختم/ مجموعه داستان/ اورهان پاموک/ نشر دنیای نو
–  داستان‌‌هایی از یک جیب و جیب دیگر/ کارل چاپک/ نشر زمان و اساطیر
–  اسپانیا اسپانیا/ مجموعه داستانواره/ نیکوس کازانتزاکیس/ نشر دنیای نو
–  شاهین آناوارزا/ رمان/ یاشار کمال/ نشر نی
–  بگذار خارستان بسوزد/ رمان/ یاشار کمال/  نشر نی
–  برادر زندگی زیباست/ رمان/ ناظم حکمت/ نشر دنیای نو
–  سیب‌‌های سبز/ رمان/ ناظم حکمت/ نشر دنیای نو
–  خون سخن نمی‌گوید/ رمان/ ناظم حکمت/ نشر دنیای نو
–  داستانک‌ها/ ناظم حکمت/ نشر دنیای نو
–  فاشیسم چیه، پرنده‌س یا لک‌لک/ مجموعه داستان کودک/ یلماز گونی
فرید اورخان پاموک (متولد ۷ ژوئن ۱۹۵۲) که در ایران به‌نام «اورهان پاموک» معروف شده است، نویسنده و رمان‌نویس اهل ترکیه و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات ۲۰۰۶ است. او نخستین ترک‌تباری است که این جایزه را دریافت کرده‌ است. پاموک در کشور خود نویسنده‌ای بسیار نام‌دار است. آثار او پیش از دریافت جایزه‌ی نوبل ادبیات به ۴۶ زبان و پس از آن به ۵۶ زبان ترجمه شده ‌است. با دکتر ایرج نوبخت، مترجم و استاد دانشگاه درباره‌ی اورهان پاموک به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

قبل از این‌که درباره‌ی پاموک صحبت کنیم، کمی درباره‌ی جریان ادبیات معاصر در ترکیه برایمان بگویید.

شعر کلاسیک در ایران همیشه در اوج بوده و پیشینه‌ای طولانی و قابل توجه دارد، ولی در داستان‌نویسی تقریبن تازه‌کار است و حدود هفت تا هشت دهه از ورود داستان‌نویسی مدرن به ایران می‌گذرد. جریان داستان‌نویسی ایرانی با یکی بود و یکی نبود محمدعلی جمالزاده شروع شد و با داستان‌‌های کوتاه صادق هدایت به پختگی رسید. صادق هدایت به دلیل ارتباط فرهنگی عمیقش با دول اروپایی (به‌ویژه فرانسه) توانست داستان کوتاه را به‌معنای واقعی کلمه درک کند و به ادبیات فارسی اضافه‌اش کند. در ترکیه، حتا در زمان امپراتوری عثمانی (قبل از آتاتورک) به دلیل سابقه‌ی تاریخی و همجواری با غرب، اثرگذاری فرهنگی در زمینه‌ی داستان کوتاه و رمان، سریع‌تر و عمیق‌تر بود. این جریان با نویسندگان بزرگی مانند «ناظم حکمت» و «یاشار کمال» آثار متاخرتر مانند اورهان پاموک و «الیف شافاک» به فارسی‌زبانان معرفی شده است.

آیا همان‌قدر که فرهنگ و زبان ترکیه در دهه‌‌های اخیر تحت‌تاثیر اروپا بوده از ایران هم تاثیر پذیرفته است؟

بله. شعر فارسی از قدرتمندترین جریان‌های ادبی دنیا بوده و هست. قبل از امپراتوری عثمانی (در سال ۱۴۵۸ میلادی) سلطان‌محمد فاتح، استانبول را فتح کرد. قبل از آن سلجوقیان آناتولی در آسیای صغیر با مرکزیت قونیه حکومت می‌کردند. در همین زمان مولانا به قونیه می‌رود. پس از ظهور مولانا و نقل مکانش به قونیه، بسیاری از آثار نویسندگان و شاعران ترک، تحت‌تاثیر تفکرات فلسفی و اخلاقی مولانا قرار گرفت. شایان ذکر است که مولانا حتا در زمانی که در قونیه می‌زیست به فارسی شعر می‌گفت و تعداد بسیار اندکی شعر به زبان ترکی دارد. از این تاریخ، ادبیات فارسی به ادبیات ترکیه نفوذ می‌کند و بسیاری از اصطلاحات زبان فارسی وارد زبان ترکی می‌شود. در آن زمان زبان فارسی، زبانی فاخر و قابل احترام بوده، به‌طوری که ادبا و شعرا و حتا پادشاهان امپراتوری عثمانی تلاش می‌کردند به زبان فارسی شعر بگویند. مثلاً سلطان سلیم (از پادشاهان عثمانی) شعری فارسی دارد: این سفر کردن و این بی‌سروسامانی ما / بهر جمعیت دل‌هاست پریشانی ما.

این جریان تا اواخر قرن ۱۹ ادامه پیدا می‌کند؛ به‌خصوص فرقه‌ی مولویه (دراویش چرخان). این فرقه هنوز هم سالانه در جشن سماع، برنامه‌‌های ویژه‌ای در قونیه اجرا می‌کنند و هنگام سماع، اشعاری از مولانا را به زبان فارسی می‌خوانند. اواخر قرن ۱۹ ادبیات غرب روی ادبیات ترکیه تاثیر می‌گذارد. هم‌زمان با این تغییرات، امیرکبیر هم در ایران با تاسیس دارالفنون و تدریس زبان‌‌های غربی، به‌خصوص زبان فرانسه، سردمدار تحولات فرهنگی مدرن در ایران هم‌زمان با دنیا شد. از این دوره تا زمان روی کار آمدن آتاتورک در ترکیه و رضاخان در ایران شتاب این تاثیرپذیری در ترکیه بیش‌تر و پیوسته بود. مهم‌ترین دلیل آن می‌تواند وضعیت ژئوپولیتیکی ترکیه باشد که به دلیل نزدیک بودن به کشورهای اروپایی از نظر فرهنگی تاثیرات بیش‌تری از غرب می‌گرفت.

این نگاه فلسفی تا امروز در آثار نویسندگان و شاعران ترک باقی مانده و در‌حال‌حاضر شکل مدرن‌تری به خود گرفته است، برای مثال رمان ملت عشق نوشته‌ی الیف شافاک که به‌تازگی در ایران ترجمه شده، با نگاهی فلسفی به روایتی مدرن از روابط انسانی می‌پردازد. درواقع در تمام این آثار، عرفان مولانا با المان‌‌های مدرنیستی در شعر و داستان تلفیق شده است.

ویژگی بارز نثر پاموک چیست؟

زبان پاموک در داستان‌‌های کوتاهش دشوار است. البته این ویژگی زبان ترکی است که جمله‌‌های بلند و پیوسته با یک فعل پایان می‌یابند. این ویژگی در زبان معاصر ترکی بارزتر و چشمگیرتر است و البته پاموک به‌خاطر زبان روان و مدرن داستان‌هایش از این خصوصیت بهره‌مند شده است.

از ویژگی‌‌های دیگر داستان‌نویسی پاموک بگویید.

پاموک در خلق و پرداخت شخصیت‌ها و استفاده از نظرگاه‌‌های مختلف نیز تبحر دارد. در رمان  خانه‌ی خاموش که من از پاموک ترجمه کرده‌ام، چهار راوی با چهار زاویه‌ی دید وجود دارد که البته تکنیک و فرم جدیدی در ادبیات نیست و پیش از این در آثار نویسندگان فارسی‌زبان مانند «عباس معروفی» در رمان سمفونی مردگان از آن استفاده کرده است.

بزرگ‌ترین چالش درترجمه‌ی آثار پاموک به زبان فارسی برای شما چه بود؟

در زبان ترکی افعال می‌توانند ویژگی‌‌های معنایی چندگانه داشته باشند؛ به همین خاطر می‌توان چندین جمله‌ی طولانی با مفاهیم مجزا یا حتا متضاد را به کمک یک فعل به پایان برد. در زبان فارسی بهترین جمله‌ها برای خواندن و درک، جمله‌‌های کوتاه و کامل هستند که با فعل تمام شده‌اند. در ترجمه‌ی متون (به‌خصوص ادبیات داستانی) مترجم مستلزم به استفاده از این شیوه است. او باید جمله‌های بلند و سخت‌خوان را بشکند و برای جمله‌‌های کوتاه، فعل‌هایی مناسب انتخاب کند. اورهان پاموک در به کار بردن فعل، خست دارد. به‌دلیل بودن در فضاهای دانشگاهی و تدریس در دانشگاه‌‌های آمریکا زبانش به زبان کلاسیک و دانشگاهی نزدیک‌تر است. از آن‌جایی که من تاریخ عثمانی را در یک مجموعه‌ی شش جلدی (تا قبل از آتاتورک که هم‌زمان بود با به قدرت رسیدن رضاشاه در ایران) ترجمه کرده‌ام، متوجه این شباهت شده‌ام. زبان ترکی به‌خصوص بعد از آتاتورک و تغییر حروف به لاتین، دچار تغییرات بسیاری شده است. هم‌جواری با کشورهای اروپایی از یک‌سو و سیاست‌‌های حکومتی از سوی دیگر باعث تاثیرپذیری روزافزون زبان و فرهنگ ترکی از زبان و فرهنگ‌‌های غربی شد. در ترکی استانبولی این تاثیر به‌وضوح دیده می‌شود و مانند زبان انگلیسی با کم‌ترین فعل، بیش‌ترین مفهوم را می‌رساند. در این زبان‌ها مفاهیم چندگانه‌ی افعال به فصاحت زبان کمک می‌کنند.

آیا نوبل گرفتن اورهان پاموک به‌عنوان یک نویسنده‌ی ترک‌زبان دلیلی بر ربودن گوی سبقت ترکیه در ادبیات داستانی نسبت به ایران است؟

خیر. من به این استدلال اعتقاد ندارم. مثل این است که بگویند چون «رابیندرانات تاگور» نوبل ادبی گرفت، شعر هندی از شعر ایرانی قوی‌تر است.

آیا جایزه‌ی نوبل را جایزه‌ای با موضع‌گیری سیاسی می‌دانید؟

من شخصن زمانی می‌توانم بگویم نوبل یک جایزه‌ی سیاسی است که در یک آمارگیری دقیق، مواضع فکری تمام افرادی را که تابه‌حال نوبل گرفته‌اند، بررسی کنم، پایه‌‌های مشترک‌شان را بسنجم و اگر دست‌کم ۸۰ درصدشان دیدگاه‌‌های سیاسی خاص داشتند، درباره‌ی موضع‌گیری خاص آن جایزه نظر بدهم؛ ولی درمورد جایزه‌ی نوبل این‌طور نیست و با دقت در پیشینه‌ی این جایزه متوجه می‌شویم افراد مختلفی با گرایش‌‌های سیاسی و اجتماعی گوناگون در مقاطع زمانی مختلف موفق به دریافت این جایزه شده‌اند.

به نظر شما توانایی‌‌های پاموک در داستان‌نویسی او را در سطح و اندازه‌ی دریافت جایزه‌ی ادبی نوبل ارتقا داده بود؟

پاموک تنها ترک‌زبانی است که تا به امروز موفق شده جایزه‌ی نوبل ادبی را دریافت کند. او این جایزه را در سال ۲۰۰۶ دریافت کرد. درباره‌ی چرایی اهدای جایزه‌ی نوبل ادبی به پاموک، خود من هم جواب درستی ندارم. به‌شخصه ناظم حکمت و یاشار کمال را از او قوی‌تر می‌دانم. ناظم حکمت چه در شعر و چه در داستان، زبانی پخته و جاافتاده و نگاهی عمیق و موشکافانه دارد، برای مثال در مناظر انسانی سرزمین من ناظم حکت با قدرت زبان خود که ناشی از شاعر بودنش است، اثری ماندگار و درخشان خلق می‌کند.

   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
 
 پربیینده ترین مطالب
  پاسخ ریاست‌جمهوری ترکیه به هشدار ترامپ
  آوارگان لهستانی در ایران
  آنکارا: امریکا به همکاری دو کشور احترام بیشتری بگذارد
  پاپ و همدردی دوباره با مهاجرین
  ششمین هفته اعتراضات ضد دولتی در صربستان
  اسلام در هویت فرهنگی اروپا
  نام مقدونیه تغییر می کند
  نمایشگاه عکس عشایر ایران در بلغارستان
  خودمختاری کلیسای اوکراین و ارتدوکس های بلاروس
  حضور پسر کرانچار در تمرین تیم ملى امید
  دیدار سفیر ایران در ورشو با مقام لهستانی
  پارلمان یونان به دولت رأی اعتماد می‌دهد
  سفر ملی پوشان تنیس روی میز به مجارستان
  هویت سیاسی مسلمانان بوسنی
  نمایشگاه کتاب مینسک برگزار می شود
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
کلیه حقوق محفوظ است؛ استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
info@iranbalkan.net
پشتیبانی توسط: خبرافزار