صفحه اول     سیاسی     اقتصادی     اجتماعی     ورزشی     فرهنگی     تصویری     تماس با ما     تبلیغات     پیوندها     RSS  
سه شنبه، 20 آذر 1397 - 14:38   
  تازه ترین اخبار:  
 
 آخرین مطالب
  همکاری بلاروس و ازبکستان در انرژی هسته‌ای
  تعقیب بمب‌افکن‌های روس توسط جت‌های نروژ
  تیم ملی فوتسال ایران با صربستان دیدار می‌کند
  سخنان سفیر ایران در مجارستان درباره زبان فارسی
  ترکیه:کنسول عربستان شریک قتل خاشقجی است
  دستور پخت پاستای یونانی
  Ali Şeriati: Yalnızlığa Sığmayan Yazar
  سفر به ایران و ترکیه بدون نیاز به گذرنامه
  جنبش جلیقه زردها به مونته‌نگرو هم کشیده شد
  تظاهرات هزاران نفری در صربستان علیه ووجیچ
  تیم‌ملی ژیمناستیک هنری راهی روسیه شد
  پایگاه نظامی آمریکا در لهستان در کنار کالینینگراد
  تظاهرات هزاران مجارستانی در محیط کار
  غرفه ایران در نمایشگاه خیریه بلگراد نمونه شد
  حمایت احزاب سیاسی یونان از معترضان فرانسه
- اندازه متن: + -  کد خبر: 29411صفحه نخست » یادداشتسه شنبه، 27 شهریور 1397 - 08:04
نسبت ما و عاشورا
سیدعلی میرفتاح
  

ما مدیون عزاداری‌های محرم هستیم. مراسم عزاداری خدمت‌های بزرگی به فرهنگ و هنر این سرزمین کرده است. حتی آنها که مسلمان و شیعه نیستند و به هر دلیلی دل در گرو خاندان پیامبر ندارند، از محرم و صفر بهره‌های فراوان برده‌اند و می‌برند. به اختصار تعدادی از این بهره‌ها را برمی‌شمرم. مراسم سوگواری سیدالشهدا بستر مناسبی بوده است تا موسیقی دستگاهی و مقامی ایران حفظ و حراست شود و به نسل‌های بعدی انتقال یابد.

به گزارش پایگاه تحلیلی – خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از اعتماد، در زمان قدیم موسیقی منحصر به دربارها و محافل اعیان و اشراف بوده اما مراسم محرم این موقعیت حیرت‌انگیز را ایجاد کرد تا موسیقی به میان مردم بیاید و با وجود تاکیدی که متشرعین بر حرمتش داشتند، حفظ و حراست شود. بلکه رونق بگیرد و بارورتر شود. همین الان هم اگر اسم گوشه‌ها و پرده‌ها را نگاه کنید، می‌بینید که اسم‌های مرتبط با واقعه عاشورا در آن زیاد است. در‌این‌باره بسیاری از اهل فن مقالات پژوهشی نوشته‌اند و اهمیت عزاداری را در حفظ و حراست و غنای موسیقی یادآور شده‌اند. صرفا اشاره‌وار می‌گویم و رد می‌شوم تا به حرف اصلی‌ام برسم. در هنر نمایش هم تعزیه نقش پررنگی داشته است. در واقع اگر محرم و صفر نبود ما نمی‌توانستیم سنت نمایشی ایرانی را برای قرن‌ها تداوم بخشیم و آن را به روزگار معاصر برسانیم. به عبارتی، عزاداری‌ها کالبد مناسبی بودند تا روح و فرهنگ ملی/بومی را به نسل‌های بعد منتقل کنند. حتی در نگهداری از فرم نمایش هم ما ممنون و مدیون تعزیه‌ایم. همچنین عزاداری‌ها به ادبیات هم خدمت بزرگی کردند. به‌جهت همین بیاض‌های کهنه‌ای که عزاداران در دست گرفتند هم سواد خود را بالا بردند، هم ظرفیت‌های زبان را گسترش ‌دادند. بعید است فرهنگ و زبانی پیدا کنید که به اندازه فرهنگ و زبان فارسی در برانگیختن یا حتی ساکن کردن احساسات و عواطف و هیجانات توانایی داشته باشد. به انتقادهای سطحی گروهی تازه به‌دوران‌رسیده اعتنا نکنید که می‌گویند ما ملت عزاییم و ناف‌مان را با سوگ بریده‌اند. آنها نمی‌دانند که ظرفیت‌های زبانی درخصوص پدیده مرگ چه غنایی به کلیت زبان بلکه فرهنگ می‌بخشد. هیچ شاعری به اندازه سعدی از مرگ نمی‌گوید.

او حتی ریزه‌های عظامش را پس از مرگ به میان می‌آورد تا بر عاشقی‌اش گواهی دهند. مع‌ذلک هیچ شاعری هم به اندازه سعدی شاد و سرخوش و شنگول نیست و قدر زندگی را نمی‌داند. اتفاقا سوگ و سوگواری در فرهنگ ایران متفاوت است با سوگواری در مثلا یونان و روم. ما به جهت باورهای عمیقی که به عالم غیب و حیات پس از مرگ داریم، مواجهه‌مان با این مقوله و توابعش مواجهه متفاوتی است. این مواجهه متفاوت به جهت نگاه توحیدی و عقیده به غیب است. پیش از اسلام هم ایرانی‌ها به آخرت باور داشتند و مرگ را مرحله‌ای در حد عوض کردن مرکب می‌دانستند. نشنیده‌اید که می‌گویند «سوار اسب چوبی شدن حق»؟ چون از بحثم بازمی‌مانم خیلی در این باب متوقف نمی‌شوم. همین‌قدر بگویم که ما به برکت همین تاسوعا و عاشورا و اربعین توانستیم ادبیات سوگواری را با شور زندگی درهم آمیزیم و حیات را تداوم بخشیم. گریه می‌کنیم، سینه می‌زنیم، دریغ می‌خوریم مع‌ذلک شور زندگی را نیز در خود تقویت می‌کنیم. خوب است به تقلید از استاد مطهری که خدمات متقابل اسلام و ایران را نوشت ما هم کار پژوهشی کنیم و کتابی بنویسیم تحت عنوان خدمات متقابل ایران و عاشورا.

اما باید اعتراف کنیم که ما یک از هزار هم نتوانسته‌ایم و نمی‌توانیم حق عاشورا را بپردازیم. عاشورا خدمت‌ها و لطف‌های بی‌شماری به ما کرده است که ما حتی از عهده فهرستش برنمی‌آییم. از جمله اینکه ما بسیاری از آموزه‌های عقیدتی و اخلاقی را از طریق مراسم نوحه و تعزیه منتشر کردیم و بر آنها صحه گذاشتیم. مفاهیمی چون عزت، مبارزه با ظلم، وفاداری، پافشاری بر حق، تلاش برای احقاق حق، اصلاح دین، گریز از ظاهرگرایی و از این قبیل معانی، چیزهایی بودند که عموم ایرانی‌ها از مراسم عزاداری آموختند. نمی‌گویم در کتاب‌ها و فرهنگ‌های دیگر این معانی را کسی نپرورانده و بر رویش تاکید نکرده. حتما همه آزادگان جهان فارغ از دین و جغرافیایی که در آن پرورش یافته‌اند آزادگی و وفای به عهد و برادری و راستی و ایثار را به عنوان اصول انسانی تبلیغ و ترویج کرده‌اند. به یک اعتبار تداوم حیات بسته به تداوم همین معانی است. اما در فرهنگ شیعه، از طریق بازخوانی کربلا، این معانی تکرار شده‌اند و به همراه شیر مادر وارد ذهن و ضمیر ما شده‌اند. از زمان آل‌بویه، حتی قبلش، هر حرکت ضدظلمی که در این جغرافیا پا گرفته متصل به منبع لایزال کربلا بوده. پدران ما از سر هوشیاری یک واقعه تاریخی را به تمام تاریخ و جغرافیا تعمیم دادند و از آن یک مفهوم کلی یا صورت نوعی ساختند. هرکجا ظالمی خودرای و بی‌رحم و گستاخ قدعلم کند، بهره‌ای از یزید دارد و هر‌کجا مظلومی دست به قیام بزند زیر چتر امام‌حسین است. اینکه در معارف ما آمده «ما اعظم مصیبتها» به این معناست که آن حادثه سال شصت هجری تبدیل به صورت نوعی مصیبت و مبارزه شده است.حتی ما مرگ‌های ساده عزیزان‌مان را به آن کانتکس فراتاریخی می‌بریم تا قدری از صعوبت و جانکاهی‌اش کم کنیم.

هرکس پسرش بمیرد دلش را با ذکر مصیبت علی‌اکبر آرام می‌کند. هرکس برادرش را از دست بدهد با یادآوری شهادت عباس‌بن علی به خودش تسلیت می‌گوید. هرکس شیرخواره‌اش را نتواند حفظ کند یاد آن ظهر عاشورا می‌افتد که علی‌اصغر تشنه بود و امام او را سردست گرفت بلکه اشقیا او را آبی دهند. البته که اشقیا شقی‌تر از آن بودند که دل‌شان به رحم ‌آید اما امام در قامت پدری که باید فرزندش را نگه دارد رودرروی دشمن ایستاد و با ایشان اتمام حجت کرد که این بچه تشنه است... او آب خواست اما آنها نیزه زدند و... بی‌جهت که آن روز را اعظم مصیبتها نام ننهاده‌اند. گفت چون‌که صد آمد نود هم پیش ماست. کربلا از حیث مظلومیت و مصیبت و رشادت و شهادت و جوانمردی صد است و همه آنها که مظلوم واقع می‌شوند و مصیبت می‌بینند و می‌خواهند که از خود رشادت نشان دهند و جوانمردی کنند و شهید شوند در ذیل این صد آسمانی قرار می‌گیرند. جالب اینکه جنس کربلا جور است و نمونه از هر طیفی دارد. پیرمرد دارد چون حبیب، تواب دارد چون حر، جوان رشید دارد چون علی‌اکبر، خواهر ستمدیده شجاع دارد چون زینب، بیمار دارد چون زین‌العابدین، غلام آزاده دارد چون جون، خواجه بلند‌مرتبه دارد چون زهیر، تازه‌داماد دارد چون قاسم... وفادار باعاطفه و دریادل دارد چون عباس.. بی‌جهت نبوده که ما هر بار که خواسته‌ایم با ظلم دربیفتیم به حسین تاسی کرده‌ایم. ولکم فی‌ رسول ‌الله اسوه حسنه. این اسوه تداوم یافته و ائمه هدی را نیز شامل می‌شود. همین تاسی به حسین مانند نیروی محرکه‌ای است که امت محمد را و شیعیان علی را جلو می‌برد.آیا فکر می‌کنید اگر ما حسین نداشتیم می‌توانستیم جنگ هشت ساله را تاب بیاوریم؟ کدام تشییع شهیدی بود که در آن داستان حسین و یارانش بازخوانی نشود؟ انقلاب هم همین‌طور. ما انقلاب را در سایه کربلا به پیروزی رساندیم. یک‌باره مفاهیم چهارده قرن پیش بازتولید شد و شاه که دستش به خون بی‌گناهان آلوده بود برجای یزید نشست و شهدای انقلاب ملحق شدند به شهدای کربلا. قبل‌تر هم در مشروطه باز همین اتفاق افتاد. همین عبدالمجید که شهید شد، انگیزه‌ای شد که مردم از هر قشر به خیابان بیایند و علیه استبداد سینه سپر کنند. آیا اگر در کوی و برزن ذکر محرم و صفر نرفته بود، می‌شد چنین سریع مردم را بسیج کرد و به مبارزه علیه استبداد فراخواندشان؟

محرم و صفر اما سنت به‌معنای متعارف نیستند. مراسم نیستند که بشود در عداد دیگر مراسم قرارشان داد و فرمالیته با آنها برخورد کرد. از من بشنوید می‌گویم در اینجا ما نه با سنت که با موجود زنده و پربرکتی روبه‌روییم که متناسب با حال و روز ما وضع می‌گیرد. ما اگر خرافی و بدبخت و توسری‌خور باشیم این مراسم هم تبدیل می‌شود به بازسازی خرافه. مصلحان دینی از قبیل مرحوم مطهری و شریعتی وقتی دادشان درمی‌آمد که چرا این همه عاشورا را تحریف می‌کنید در اصل بر سر مردم خرافه‌پرستی داد می‌زدند که بدترین نسبت را با بهترین موجود زنده برقرار کرده‌ بودند. امام علی می‌گفت سلونی قبل عن تفقدونی. بعد آن اعرابی بی‌فرهنگ می‌گفت تعداد ریش‌های من چندتاست؟ در خطبه شقشقیه که امام نزدیک بود اسرار را بر‌ملا کند یک‌باره مردی بی‌فرهنگ سوالی کرد و رشته کلام را برید. ابن‌عباس می‌گوید در تمام عمرم بر چیزی چون این سخن نیمه‌تمام دریغ نخوردم.

اعتراف می‌کنم من هم وقتی می‌بینم که گاهی نسبت ما با عاشورا به اندازه همان بی‌فرهنگان اعرابی تقلیل پیدا می‌کند، دریغ می‌خورم. بی‌مبالغه می‌گویم که محرم می‌تواند تمام مشکلات سیاسی و اقتصادی ما را حل و فصل کند. ظرفیت‌های این مراسم آنقدر بالاست که می‌تواند همه ما را با هر گرایشی، در برابر ترامپ و دم‌ودستگاه ظلم و جورش متحد کند. ما در سایه تفضل سیدالشهدا می‌توانیم هر تحریمی را تاب بیاوریم. می‌توانیم خودمان را بسازیم و عقب‌ماندگی‌های‌مان را جبران کنیم. می‌توانیم نسبت‌مان را با عالم عوض کنیم و این تکه از دنیا را به بهشت روی زمین تبدیل کنیم. شعار نمی‌دهم بلکه قسم می‌خورم در عاشورا ظرفیت‌های کشف‌نشده بسیار هست. هنوز هزاران ظرفیت عاشورا بر ما پوشیده است و کافی است متواضعانه وضع درست بگیریم تا درهای رحمت کربلا به روی‌مان باز شود. اما متاسفانه گاهی از در خرافه و بی‌فرهنگی وارد می‌شویم و سوالاتی سطحی و سخیف می‌پرسیم. شما کدام فرهنگ و دین و آیین و عقیده‌ای را می‌شناسید که در قرن بیست‌ویکم بتواند این همه پیر و جوان را از خانه بیرون بیاورد و آنها را وادار به کار خیر و ثواب کند؟ در اربعین می‌گویند نزدیک بیست میلیون زائر به پابوس امام حسین می‌روند. بیست میلیون؟ می‌دانید معنی این حرف یعنی چی؟ یعنی اینکه وجود بابرکت امام حسین می‌تواند امنیت سیاسی و اجتماعی این منطقه ملتهب را تضمین کند. یعنی که می‌تواند همه گروه‌های تروریستی و تکفیری را فراری دهد. یعنی که می‌تواند موقعیت شیعیان را در جهان بالا ببرد. در همین عاشورا هم می‌توان از برکت این وجود شریف بسیاری از مشکلات و معضلات را حل و فصل کرد. مهم این است که من و شما بتوانیم نسبت درست و معقول و مومنانه و متدینانه با آن واقعه برقرار کنیم و مثل پدران‌مان در ذیل نام حسین در اصلاح فرهنگ و هنر و عقیده خود بکوشیم. ان‌شاءالله.

   
  

نظر شما:
نام:
پست الکترونیکی:
نظر
 
  کد امنیتی:
 
 
 پربیینده ترین مطالب
  سفر به ایران و ترکیه بدون نیاز به گذرنامه
  سفیر ایران در مراسم نقشبندیان بوسنی
  کنفرانس ترویج فرهنگ و زبان روسی در بلاروس
  پایگاه نظامی آمریکا در لهستان در کنار کالینینگراد
  تظاهرات هزاران نفری در صربستان علیه ووجیچ
  قصبه
  حمایت احزاب سیاسی یونان از معترضان فرانسه
  غرفه ایران در نمایشگاه خیریه بلگراد نمونه شد
  جنبش جلیقه زردها به مونته‌نگرو هم کشیده شد
  هفتادمین سال دانشگاه زبان شناسی مینسک
  Ali Şeriati: Yalnızlığa Sığmayan Yazar
  تیم‌ملی ژیمناستیک هنری راهی روسیه شد
  دستور پخت پاستای یونانی
  تظاهرات هزاران مجارستانی در محیط کار
  ترکیه:کنسول عربستان شریک قتل خاشقجی است
 
 
 
::  صفحه اصلی ::  تماس با ما ::  پیوندها ::  نسخه موبایل ::  RSS ::  نسخه تلکس
کلیه حقوق محفوظ است؛ استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است
info@iranbalkan.net
پشتیبانی توسط: خبرافزار