ایربا - گروه گزارش و تحلیل: سخنگوی وزارت خارجه با بیان اینکه جمهوری اسلامی رای مشورتی صادره از سوی دیوان بین‌المللی دادگستری درباره وضعیت کوزوو را در دست بررسی دارد، گفت‌وگو و توافق طرف‌های درگیر را تنها گام موثر در دستیابی به راه‌حل مناسب عنوان کرده است.

به گزارش پایگاه تحلیلی - خبری ایران بالکان (ایربا)، رامین مهمان‌پرست طی اظهاراتی در خصوص رای مشورتی صادره از سوی دیوان بین‌المللی دادگستری در خصوص وضعیت کوزوو گفت: جمهوری اسلامی ایران رای مشورتی صادره از سوی دیوان بین‌المللی دادگستری در خصوص وضعیت خاص کوزوو را در دست بررسی دارد.

وی اضافه کرد: جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته با تأکید و احترام بر اصول مسلم حقوق بین‌الملل همچنان بر این باور است که گفت‌و‌گو و توافق طرف‌های درگیر در فضای سازنده و رو به جلو، تنها گام موثر در دستیابی به یک راه‌حل مناسب برای تامین حقوق عادلانه شهروندان و نیز استقرار صلح و ثبات پایدار در منطقه بالکان است.

این در حالی است که بر اساس اخبار و تحلیل های منتشر شده مرتبط با موضع ایران درباره مسئله کوزوو، باید این مسئله را «پدیده ای چند لایه» در حوزه دیپلماسی ارزیابی نمائیم.

ماجرای سفر خانم رئیس به تهران!

ایربا پیش از این گزارش داده بود که چندی پیش و در جریان سفر رئیس مجلس صربستان به تهران عنوان گزارش های اغلب رسانه هایی که در صربستان به انعکاس اخبار مربوط به سفر دیانوویچ به ایران پرداخته بودند، با تیتر "قدردانی صربستان از موضع ایران درباره کوزوو" آراسته شده بود!

در این میان اخبار منتشر شده از سوی مراجع مختلف داخلی از جمله روابط عمومی مجلس شورای اسلامی و همچنین اداره مطبوعات و رسانه های وزارت خارجه در انتشار اخبار مربوط به این ملاقات هیچ اشاره ای به این مسئله نکرده بودند.

در حالی که موضع تهران درباره مسئله استقلال کوزوو که به عنوان یکی از مهم ترین مسائل جاری مربوط به حوزه بالکان از سوی ناظران بین المللی پیگیری می شود، همچنان در هاله ای از ابهام قرار داشت، شبکه اطلاع رسانی رادیو و تلویزیون دولتی صربستان (RTS) در همان ایام و در گزارشی اعلام کرد که رئیس شورای ملی صربستان در جریان ملاقات با مقامات ایرانی از آن ها به واسطه موضع کشورشان در قبال استقلال کوزوو قدردانی کرد.

هر چند که این خبر از سوی مراجع مذکور در کشور تائید یا تکذیب نشد اما روابط عمومی مجلس صربستان با انتشار بیانیه ای رسمی درباره سفر اخیر مقام صرب به ایران، موضع تهران در خصوص استقلال کوزوو را "اصولی" توصیف کرده و افزوده بود: دیانوویچ در دیدارش با مقامات ایرانی به واسطه احترام این کشور به اصول اساسی قوانین بین الملل و منشور ملل متحد "قدردانی ویژه ای" از آن ها کرده است.

علاوه بر این در آن زمان همچنین شبکه خبری "استودیو ب" صربستان در گزارشی دیگر با انتشار بیانیه مذکور اعلام کرد که این موضع در دیدار رئیس مجلس شورای ملی صربستان با علی لاریجانی، رئیس مجلس و منوچهر متکی، وزیر خارجه ایران رسما به تهران ابلاغ شده است.

به گزارش ایربا، صربستان، اعلام استقلال کوزوو در روز 17 فوریه سال 2008 با حمایت مستقیم ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی را بشدت محکوم کرده و با پشتیبانی قاطع روسیه همچنان در برابر این مسئله مقاومت کرده است؛ پایداری بلگراد بر این موضوع تا آن زمان موجب شده بود که مسئله قانونی بودن استقلال کوزوو از سوی دادگاه لاهه مورد بررسی و تفحص قرار بگیرد.

مسئله ای سابقه دار

البته قدردانی بلگراد از موضع مبهم ایران در قبال استقلال کوزوو که می توان از آن به عنوان "تاکتیک سکوت" در برابر "یکی از معادلات پیچیده منطقه ای امروز جهان" تعبیر کرد پیش از این نیز سابقه داشته است.

به عنوان مثال مدتی قبل از سفر رئیس پارلمان صربستان به تهران، رسانه های صرب با انتشار خبری از حمایت همین مقام کشورشان از موضع تهران در دیدار با سید مرتضی میرحیدری، سفیر وقت ایران در بلگراد خبر داده بودند.

رئیس شورای ملی صربستان در آن زمان موضع ایران در خصوص قطعنامه ای که کشورش را به پذیرش استقلال کوزوو ملزم می ساخت، "حمایت آمیز"توصیف کرده و یادآور شده بود که «موضع ایران در خصوص استقلال کوزوو، نقطه عطف سیاسی در عرصه مناسبات دو کشور محسوب می شود که بی شک به سود آینده روابط تهران - بلگراد خواهد بود.»

حسینی - قشقاوی - مهمانپرست

حسن قشقاوی، سخنگوی وقت وزارت خارجه ایران در تاریخ 6/8/1387و در واکنش به تقدیر این مقام صرب از آنچه «حمایت تهران از موضع باشگاه مخالفان استقلال کوزوو»خوانده بود، اعلام کرد که موضع ما درباره استقلال کوزوو مشخص است !

سخنگوی وقت وزارتخارجه بدون اشاره به برداشت رئیس مجلس صربستان مبنی بر حمایت ایران از موضع کشورش در خصوص کوزوو افزوده بود: در خصوص تحولات صربستان و مسئله کوزوو اتفاق تازه ای رخ نداده و موضع ما نیز همان است که همگان در جریان آن بوده و هستند.

این سخن قشقاوی که طبعا موضع رسمی دستگاه دیپلماسی کشور محسوب می شود در حالی بیان شد که آخرین موضع رسمی مقامات ایرانی در خصوص استقلال کوزوو، به اعلام نظر سید محمد علی حسینی، سخنگوی اسبق وزارت خارجه در ۲۶ اسفندماه سال86 باز می گشت که در آن زمان وعده داده شد موضع نهایی ایران در این باره به زودی اعلام شود!

حسینی در خصوص موضع نهایی ایران در خصوص استقلال کوزوو، گفته بود:"در این باره از زمانی که اعلام مواضع آغاز شده شاهد اختلاف نظرها و تنش های بسیاری بوده ایم که در این شرایط بسیاری از کشورها نیز ضمن بررسی زوایای مختلف این اقدام (استقلال کوزوو) آثار مختلف آن بر منطقه بالکان را مورد توجه قرار داده و عجله ای برای اعلام موضوع در این خصوص ندارند که ما نیز در این رابطه پس از بررسی مسائل لازم موضع نهایی خود را اعلام می کنیم."

جالب اینجاست که دامنه دار شدن مسئله استقلال کوزوو و پافشاری طرفین این دعوای حقوقی - سیاسی باعث شده که پای رامین مهمانپرست، آخرین سخنگوی وزارتخارجه هم به این پرونده باز شود!

اگر سخنان مهمانپرست به عنوان موضع رسمی تهران در خصوص این مسئله را به دو بخش محتوایی تقسیم نمائیم، پس از عبور از بخش نخست که تکرار مواضع سابق سید محمد علی حسینی و حسن قشقاوی است، باید علت عدم شفافیت ایران در مواجهه با این پرونده را در بخش دوم آن جستجو کرد.

مهمانپرست در این بخش از بیانیه ای که صادر کرده، ضمن اشاره به تاکید و احترام همیشگی جمهوری اسلامی ایران بر اصول مسلم حقوق بین‌الملل، خواستار گفتگو و توافق بلگراد و پریشتینا شده است.

او یادآور می شود که تهران همچنان بر این باور است که گفت‌و‌گو و توافق طرف‌های درگیر در فضای سازنده و رو به جلو، تنها گام موثر در دستیابی به یک راه‌حل مناسب برای تامین حقوق عادلانه شهروندان و نیز استقرار صلح و ثبات پایدار در منطقه بالکان است.

به هر صورت اگر اخبار رسانه های صربی به نقل از منابع رسمی صربستان از جمله مجلس آن کشور را موثق بدانیم و سکوت تهران در قبال آن را نیز به منزله تائید ضمنی آن قلمداد کنیم، باید موضع ایران درباره مسئله کوزوو را از جمله «پدیده های چند لایه» در حوزه دیپلماسی ارزیابی نمائیم؛ بر این مبنا هر چند که تهران با اعلام موضع بینابینی در خصوص این مسئله از ورود به جناح بندی های کنونی که بر آمده از منافع کشورهای با نفوذ در حوزه بالکان است، خودداری می کند (لایه بیرونی)، اما در اصل با سکوت در برابر این مسئله، در "ابعاد غیر آشکار" به عنوان بازیگران نزدیک به جناح مخالف استقلال کوزوو که روسیه و چین از جمله صحنه گردانان اصلی آن هستند، به ایفای نقش می پردازد (لایه درونی).

به گزارش ایربا، در شرایط کنونی به نظر می رسد که تداوم "تاکتیک سکوت"با هدف شکل دهی به نوعی «دیپلماسی چند لایه» در مواجهه با این قبیل بحران های پیچیده بین المللی که گاه نیز به بروز پاره ای از "دوگانگی ها در اعلام مواضع" یا ابهام در "مشی دیپلماتیک" منجر می شود نمایانگر واقعیتی نه چندان خوشایند در حوزه «دیپلماسی بالکانی» جمهوری اسلامی باشد که می توان اصلی ترین مشخصه آن را «عدم وجود برنامه مدون دیپلماتیک» یا «نگاه راهبردی» به تحولات منطقه ای ویژه چون بالکان دانست.

شکی نیست که امروز اگر چین، روسیه یا دیگر کشورهای این جناح با استقلال کوزوو مخالفت می کنند، طبعا مخالفت شان برآمده از یک هدف گذاری دقیق یا پیش بینی های حساس سیاسی است؛ همچنین اگر بازیگرانی چون آمریکا و یا حتی ترکیه ( به عنوان رقیب سابق ایران در معادلات منطقه ای) ضمن حمایت از استقلال کوزوو دیگر کشورها را نیز به حضور در جناح خود ترغیب می کنند، تحقق اهدافی استراتژیک در این حوزه را به انتظار نشسته اند.

اما ثبات طولانی مدت موضع ایران در مواجهه با پدیده ای اینچنین سیال که در گذر ایام با تغییرات مکرر ( از جمله تغییر نسبی موضع اسپانیا پس از صدور رای دیوان لاهه) و رفت و آمدهای آشکار و نهان بی شمار همراه بوده، با علم به اینکه "تاکتیک سکوت" نیز در برخی مواقع ابزاری مفید برای پیشبرد منافع کشور است، اندکی عجیب و به دور از مصلحت اندیشی و آینده نگری دیپلماتیک به نظر می رسد.

حال باید منتظر ماند و دید آیا میراث سابقه دار «بررسی» این مسئله که این بار با عنوان رای دیوان لاهه از سوی ایران مطرح شده و به تداوم رویکرد چند لایه در مواجهه با این مسئله انجامیده به سخنگوی بعدی وزارت خارجه نیز سرایت خواهد کرد یا خیر؟

حامد وفایی - ایران بالکان (ایربا)