خانم ”آنا“‌ سرپرست صومعه چوکشینا در نزدیکی والیوو است. صومعه‌ ای که پیش از این متعلق به راهب‌ ها بوده است. او چهل سال است که در صومعه‌ها به خدمت مشغول است. آنا یک سال اخیر را در این صومعه به سر برده است. او پیش از آغاز جنگ به کرواسی رفت و در صومعه ”کرکا“ مشغول به کار شد. از آشپزی گرفته تا نظافت و آماده کردن صومعه برای عبادت، هیچ کاری او را خسته نمی کند.

به گزارش پایگاه تحلیلی - خبری ایران بالکان (ایربا) به نقل از ماهنامه استاتوس چاپ بلگراد، سال گذشته ولادیکا (رهبری کلیسای ارتدوکس صربستان) تصمیم گرفت تا سرپرستی صومعه چوکشینا را به او واگذار کند.

آنا با خدمات خویش توانست این صومعه را احیا کند و نفس تازه ‌ای به کالبد آن بدمد. بر خلاف تبلیغاتی که علیه توانایی زنان در کلیسای ارتدکس صربستان شنیده می‌شود آنا نشان داد که زن‌ها هم می‌توانند دوش به دوش مردان در صفوف مختلف خدمت در مراکز مذهبی، درایت و شایستگی خود را نشان دهند.

شاید بتوان گفت بیشترین تحقیقات پیرامون نقش و موقعیت زنان در کلیسای ارتدکس صربستان توسط فنمیست‌ها صورت گرفته است. بنا به گفته آنان جایگاه ارزشی زن در کلیسای ارتدکس صربستان، بسیار ضعیف است و شاید بهتر است بگوییم کسی پیرامون وضعیت واقعی آن ها کلامی بر زبان نرانده است.

تصاویر کلیسای ارتدکس صربستان همواره با مردانی سیاه‌ پوش مجسم گشته و هیچ زنی در آن دیده نمی ‌شده است. راهبه ‌ها درباره موقعیت‌ شان معمولا چیزی نمی گویند؛ گویی این موضوع، چندان اهمیتی هم برای آن ها  ندارد. البته مردان مذهبی کلیسا نیز با بیان عدم اهمیت جنسیت زن و مرد در قالب کلیسا خود را برابر با زنان می‌دانند و جنسیت را ملاکی برای ویژگی‌ های برتر به حساب نمی آورند.

اما در پی سالیان اخیر مدت هاست که در غرب، موقعیت زنان در عرصه های حقوقی مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفته و در همین چارچوب این مسئله مطرح شده که چرا زنان نمی‌توانند به مقام کشیشی برسند؟

دانشکده الهیات دانشگاه بلگراد دارای دو استاد زن است و سی درصد از دانشجویان آن نیز دختر هستند؛ افزایش زنان علاقمند به تحصیل در این دانشکده روندی ملموس یافته و وقتی کسی در کلیسا سخن از زنان به میان می آورد آن را با صفات صبوری، زاد و ولد و آرامش همراه می کند.

کلیسای ارتدکس صربستان، هیچ گاه مبتکر رفع نیازهای زنانِ مؤمن معاصر نبوده است. همین طور در این کلیسا، سخن از کمک به زنان فقیر، فاقد آموزش و بیمار مطرح نمی شود.

میلیتسا باکیچ هایدن، در کتاب خود به نام ”زن و دین“ این پرسش را مطرح می سازد که آیا برهان عدم دستیابی زنان به مقام کشیشی در الهیات قابل کشف است؟ باکیچ هایدن در آمریکا به تدریس علوم دینی مشغول است. در همین خصوص لیوبا استویانوویچ، استاد دانشکده الهیات بلگراد معتقد است که ”هیچ گاه در تاریخ کلیسای ارتدکس صربستان این سئوال که چرا زنان نمی‌توانند به درجه کشیشی برسند، مطرح نشده است. البته نباید این موضوع را حمل بر تبعیض کرد."

در بسیاری از کلیساهای پروتستان، زن‌ها می‌توانند به مقام کشیشی برسند. در صورت اجازه ولادیکا، زن می‌تواند معدودی از سمت ها را در کلیسا عهده دار شود. این که آیا دلایل دینی برای این موضوع وجود دارد یا خیر طبعا مسئله  قابل اثباتی نیست اما شاید قاعدگی و عدم پوشش مناسب موجب جلوگیری از حضور زن در برخی مراتب بالاتر در کلیساها می‌شود.

میلیتسا باگیچ ‌هایدن می‌گوید این موضوع فقط در کلیسای ارتدکس در صربستان مطرح نیست؛ بلکه مؤمنین مذهب ارتدکس در خارج از کشور، به ویژه در آمریکا، به شدت آن را مطرح می‌کنند. او اضافه می‌کند که ”مؤمنین در خارج از کشور به علت طرح این پرسش در دیگر کلیسا‌ها به ریشه‌ یابی این موضوع می‌ پردازند؛ در تفاسیر کلیسایی، هیچ ‌گونه توجیهی در جهت عدم توانایی زنان برای رسیدن به مقام کشیشی وجود ندارد. آداب و رسوم مسیحیت آن گونه که باید رشد نکرده و با بسیاری از عادات و رسوم پیش از مسیحیت ترکیب شده است.

البته در تاریخ کلیسا زنان مشهوری دیده می‌شوند که نقش ‌های ارزنده‌ ای را در صحنه کلیسا ایفا کرده‌ اند. زنان مسیحیِ بسیاری به صحراهای فلسطین، مصر و سوریه رفته و کنج عزلت برگزیده یا به زندگی زاهدانه پرداخته اند. زنان شاعر و نقاش و آهنگ‌ ساز بسیاری هم در دوره بیزانس در کلیساها به مسیحیت خدمت کرده اند."

تاریخ مسیحیت، زنان راهبه‌ ای را به ما نشان می‌دهد که نه تنها کلیسا، بلکه فرمانروایی یک شهر را برعهده داشته ‌اند؛ به عنوان مثال در کلیسایی در روم، بر روی موزائیکی قدیمی تصویر زنی دیده می شود که بالای سر آن واژه "اسقف اعظم" نوشته شده است. در تاریخ اگر راهبه ‌ای کودکی را غسل تعمید می‌داده به مقام جاکونیسه می‌رسیده است؛ هر چند که از سده دوازدهم به بعد دیگر واژه جاکونیسه به گوش نمی‌رسد اما از آغاز سده بیست در یونان و دیگر کلیسا‌های ارتدکس تلاش می‌شود تا دوباره واژه جاکونیسه به زنان اطلاق شود.

در سال 1911 میلادی در روسیه به علت اعتراض برخی از کشیشان از استفاده دوباره کلمه جاکونیسه جلوگیری به عمل آمد. لیوبا استویانوویچ می‌گوید ”استفاده از کلمه جاکونیسه در کلیسای ارتدکس صربستان محتمل است.“ البته جالب است که در صومعه‌های ارتدکس در اسوتاگورا(یونان) از ورود زنان جلوگیری به عمل می‌آید!

خانم آنا می‌گوید: ”اگر زنان وارد آن صومعه‌ ها شوند یقینا خداوند آنها را به مجازات خواهد رساند زیرا ورود زنان بر خلاف رضای خداوند است ....“

تعداد راهبه ‌ها در کلیسای ارتدکس صربستان بیشتر از راهب‌ هاست. پس از انقلاب سال 1917 در روسیه بسیاری از راهبه‌ ها به صومعه‌ های صربستان پناه آوردند و فعالیت زنان در صومعه، عرصه جدیدی را شاهد بود. تعداد زنان راهبه در سال 1989 میلادی در کلیسای ارتدکس صربستان به 986 نفر و تعداد مردان راهب به 223 نفر بالغ می‌شد.

راهبه ‌ها متعلق به قشر اجتماعی ویژه ‌ای نیستند؛ آن ها از اقشار متنوع اجتماع برخاسته‌ و زندگی خود را وقف مذهب می‌ کنند. راهبه ‌های برخی صومعه‌ ها فاقد سواد و برخی دارای مدرک دانشگاهی هستند. جالب آنکه صومعه ”دوگا“ در مونته ‌نگرو تنها صومعه‌ ای است که تمام راهبه ‌های آن دارای مدرک دانشگاهی می‌باشند.

البته امروز فعالیت در صومعه برای زنان رونق چشمگیری ندارد. آنا می‌گوید ” امروز کلیسا باید خود را با جوانان منطبق کند، نه جوانان خود را با کلیسا ...“.

 منبع: ماهنامه استاتوس چاپ بلگراد