ایربا ��" گروه گفتگو: سید علی قائم مقامی را نه تنها به سبب تسلط زبانی عالی بلکه به دلیل سال ها مطالعه و تحقیق پیرامون تحولات همسایه غربی ایران که امروز در حال تبدیل به یکی از قطب های تاثیرگذار در نظام بین الملل است، باید یکی از کارشناسان برجسته و «ترکیه شناسان» امروز کشور بدانیم.

این کارشناس ارشد مسائل ترکیه در دوران تحصیل و زندگی در کشور ترکیه علاوه بر آشنایی با بسیاری از چهره های اسلامگرای سیاسی و تاثیرگذار این کشور، فعالیت های فرهنگی و سیاسی قابل توجهی را انجام داده که ترجمه، انتشار و تکثیر بیانیه های امام خمینی(ره) در سالهای آغازین انقلاب اسلامی، ترجمه آثار و مقالات دکتر علی شریعتی، مرتضی مطهری، علامه جعفری و ... تنها بخشی از آن است.

به گزارش ایربا، قائم مقامی در سال 1359 به سبب انتشار کتاب "لاله ها و طوفانهای هفده شهریور" اثر دکتر زهرا رهنورد و خطبه های حضرت زینب ( س) با هزینه شخصی اش، از سوی نهادهای امنیتی تحت تعقیب قرار گرفت، در آن زمان انتشار این کتاب در ترکیه ممنوع و دستور جمع آوری کامل آن صادر شد.

او البته پیش از این و در جریان همکاری با  گروه های اسلامی این کشور و سخنرانی در تجمع بزرگ شهر ساکاریا که از سوی حزب سلامت ملی و انجمن جوانان پیشرو (AKINCILAR ) برگزار شده بود، مورد شناسایی و تعقیب نیروهای امنیتی ترکیه قرار گرفت که به گفته خودش با همکاری جوانان پیشرو این ماجرا نیز ختم به خیر شد !

این کارشناس برجسته مسائل ترکیه، به رغم سال ها فعالیت سیاسی ��" فرهنگی سازنده و «صدها هزار صفحه» ترجمه و تالیف، 14 سال است که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران به صورت روز مزد، بدون حق بیمه و بازنشستگی و ... مشغول به خدمت است!

آنچه در پی می آید، گفتگوی اختصاصی پایگاه تحلیلی ��" خبری ایران بالکان (ایربا) با این ترکیه شناس ایرانی است:

آقای قائم مقامی ضمن تشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید، اگر مناسب می دانید در ابتدا مختصری از گذشته، تحصیلات و تجربیات تان بگویید.

- بسم رب المستضعفین؛ اینجانب در سال 1954 از دبیرستان فردوسی تبریز فارغ التحصیل شدم. سپس در امتحان اعزام دانشجو به خارج از کشور شرکت کرده و از کشور انگلستان پذیرش گرفتم ولی به دلایلی، برای ادامه تحصیل در سال 1355 به ترکیه رفتم.

در ترکیه در چند رشته مختلف نظیر جامعه شناسی، اقتصاد و کارگردانی پذیرفته شده و امکان تحصیل یافتم اما بالاخره در رشته تهیه کنندگی و کارگردانی ادامه تحصیل دادم؛ در سال 1356 با کمک دانشجویان ایرانی مقیم آنکارا «انجمن اسلامی دانشجویان مسلمان» را تاسیس و روابط بسیار گسترده ای را با سازمان های اسلامی دانشجویی و کارگری و اجتماعی ترکیه آغاز کردیم.

انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در آنکارا در ترکیه نیز برای معرفی و شناساندن نهضت اسلامی، تلاش فراوانی کرد؛ در همین چارچوب من در محیط دانشگاه، مساجد و میتینگ های دانشجویان مسلمان ترکیه و «حزب سلامت ملی» به رهبری پروفسور دکتر نجم الدین اربکان سخنرانی می کردم.

همچنین اعلامیه های حضرت امام خمینی( ره) را ترجمه و با کمک دوستان ترک خود در آنکارا، سامسون، دیاربکر و بورسا پخش می کردیم.

در آن دوران ترجمه آثار فکری از زبان فارسی به ترکی تنها به اعلامیه های امام خمینی محدود بود یا موارد دیگری را نیز شامل می شد؟

- واقعیت این است که در آن دوره آثاری از نویسندگان و متفکرین ایرانی در ترکیه مشاهده نمی شد، لذا تصمیم گرفتم به انتقال تفکرات نویسندگان مسلمان ایرانی در جامعه ترکیه کمک کنم؛ در همان ایام بود که مقاله ارزشمند شهید دکتر علی شریعتی تحت عنوان "یک؛ جلوش تا بی نهایت صفرها" را به زبان  ترکی استانبولی ترجمه کردم.

همچنین برای اولین بار در روز جهانی قدس در قونیه، پایتخت معنوی ترکیه با سازماندهی «حزب سلامت ملی» و «نهضت مستقل اسلامی ترکیه» و با حضور دانشجویان «انجمن اسلامی آنکارا» میتینگ بزرگی برگزار شد که من برای آن مراسم دو اعلامیه از حضرت امام خمینی ( ره ) را ترجمه کردم؛ این اعلامیه ها در تیراژ 20000 نسخه در میان حاضران در تظاهرات قونیه پخش شد.

از سوی دیگر من با گروه های اسلامی شهرهای مختلف ترکیه تماس برقرار کرده و در یک تجمع بزرگ در شهر ساکاریا که از سوی «حزب سلامت ملی» و «انجمن جوانان پیشرو(AKINCILAR )» برگزار شده بود، درباره فلسطین و نهضت اسلامی ایران سخنرانی کردم، بعد از این مراسم مورد شناسائی نیروهای امنیتی قرار گرفتم. خوشبختانه جوانان پیشرو مرا فراری دادند...

از فعالیت های دیگرم تالیف «رساله حقوق مقایسه ای زن دراسلام و مارکسیزم» بود که بین دانشجویان توزیع شد.

کتاب "لاله ها و طوفان های هفده شهریور" و خطبه های حضرت زینب ( س) را نیز به صورت یک مجموعه با تیراژ 3000 نسخه با هزینه شخصی منتشرکردم. نویسنده این کتاب خانم زهرا رهنورد با اسم مستعار زینب بروجردی  بود.

این کتاب بعد از انتشار، در ترکیه ممنوع اعلام شد و دستور جمع آوری آن را صادرکردند. بنده نیز تحت تعقیب قرار گرفتم و مجبور شدم در سال 1359 به ایران برگردم...

بعد از بازگشت به ایران به مطالعاتم درباره ترکیه ادامه دادم؛ مدتی بعد مجله دعوت به اسلام را که وابسته به بنیاد اندیشه اسلامی بود با جمعی از دوستان، به زبان ترکی استانبولی منتشر کردیم.

طی سال های 1360 تا 1365 در وزارت ارشاد اسلامی به فعالیت های فرهنگی، تحقیقاتی درباره زوایای فکری فرهنگی جامعه ترکیه ادامه دادم. در این دوران مقالات و کتاب های بسیاری را به زبان ترکی ترجمه کردم. برای مثال می توانم از آثاری چون "سنت های تاریخ در قرآن" تالیف «شهید محمد باقر صدر» و رساله های مختلف «استاد مطهری» و «علامه محمد تقی جعفری» یاد کنم.

در این دوره همچنین مقالات و تحلیل های سیاسی، فرهنگی اجتماعی درباره ترکیه تهیه و به فارسی ترجمه کردم. در دور دوم سفر تحصیلی ام به آنکارا پایتخت ترکیه در مدرسه عالی رادیو و تلویزیون دانشگاه غازی به تحصیلاتم ادامه دادم.

این دوره تا سال 1369 ادامه یافت. در این دوره هم کتاب های "نگاهی به قرآن"، "امت و امامت"، "جهت گیری طبقاتی در اسلام"، "کلیات اسلام شناسی مشهد"، "اسلام شناسی ارشاد" (جلد یکم)  را ترجمه کردم؛ این کتاب ها که از جمله تالیفات دکتر شریعتی بود با استقبال بسیار گسترده توده مردم و دانشجویان ترکیه مواجه شد و به تفکرات نهضت اسلامی ترکیه ابعاد گسترده تری بخشید.

تا کنون بیش از صدهزار نسخه از این کتاب ها در ترکیه منتشر شده است.

کتاب های "تاریخ ادیان" و "تاریخ تمدن" دکتر شریعتی را که از سوی یکی از دوستان ترکیه ای ترجمه شده بود، ویرایش کردم. کتاب "مکتب تعلیم و تربیت در اسلام" تالیف دکتر علی شریعتی را نیز ترجمه و منتشر کردم.

این کتاب هم در ترکیه به جرم ضدیت با اصول و انقلابات آتاتورک ممنوع الانتشار شده و دستور جمع آوری آن صادر شد؛ در این دوره حکم جلب من از سوی دادگاه نظامی ترکیه صادر شد. لذا با اینکه تنها دو درس دیگر یعنی 12 واحد تا فارغ التحصیلی فاصله داشتم برای آنکه بازداشت نشوم به ایران بازگشتم.

در دهه 1380 میلادی نیز کتاب های استاد محمد تقی جعفری نظیر "مقایسه تطبیقی حقوق بشر اسلامی و غرب" را ترجمه کرده و علاوه بر آن تعدادی از رساله های علامه را هم به زبان ترکی برگردانده ام.

بدون اغراق باید بگویم که تاکنون بیش از صدهزار صفحه کار ترجمه از ترکی به فارسی و بالعکس انجام داده ام ...

من  در حال حاضر 14 سال است که در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مشغول فعالیت هستم، آن هم به صورت روز مزد، بدون حق بیمه و بازنشستگی و امتیازات دیگری که دیگران از آن بهره مندند...

بسیار خب؛ هر چند که بخش اول گفتگو یعنی معرفی شما کمی طولانی شد اما قطعا سوابق سیاسی و فرهنگی شما برای مخاطبان ایربا، جالب توجه است؛ به تحولات ترکیه بپردازیم.  ترکیه امروز نسبت به ترکیه سه دهه پیش در تمام زمینه ها دگرگون و متحول شده است. به نظر شما به عنوان کسی که سال ها در این حوزه مطالعه کرده اید، این تحول به نفع شرق است یا ترکیه را به عنوان یک کشور شرقی بیش از پیش به سوی غرب سوق می دهد؟

-  باید توجه داشته باشید که ترکیه بعد از جنگ جهانی دوم در بلوک غرب قرار گرفت. حاکمیت در ترکیه همه سازمان های اسلامی و طریقت ها را به شدت سرکوب نمود و شبکه های فراماسونری، لاینز و روتاری را به رسمیت شناخته و مورد حمایت قرار داد. ترکیه در سال 1952 نیز برای آنکه بتواند به عضویت ناتو درآید در جنگ کره به نفع آمریکا شرکت کرد.

ترکیه سپس در راستای استراتژی ناتو به پایگاه آمریکا علیه بلوک شرق تبدیل شد و تحت فرمان آمریکا درآمد و نهضت های اسلامی و چپ گرایان را به شدت سرکوب کرد. البته دولت ترکیه برای مقابله با نفوذ کمونیسم، بر اساس «تئوری کمربند سبز»، تفکر التقاطی «اسلام ��" ترک» را تبیین و تبلیغ و تحت حمایت خود قرار داد.

برای پاسخ به سئوال شما باید نوعی «ساختارشناسی اولیه» درباره ناتو انجام دهیم؛ همانطور که می دانید ناتو یک سازمان نظامی، اطلاعاتی، سیاسی و اجتماعی، فرهنگی است که علاوه بر ابعاد نظامی و اطلاعاتی، "مهندسی سیاسی و اجتماعی" کشورهای عضو را هم برعهده دارد. مدارس نظامی و سیاسی ناتو رهبران گذشته را تحت آموزش و تربیت قرار داده و در حال تربیت نسل جدید رهبران کشورهای عضو نیز هستند.

این سازمان یکی از عوامل اصلی تعیین سیاست های داخلی و خارجی کشورهای عضو است. ناتو دارای دو فرماندهی سیاسی یعنی دبیر کلی ناتو و فرماندهی نظامی ناتو است که البته بیش از هشتاد درصد فرماندهی نظامی ناتو تحت کنترل آمریکاست.

 ناتو شبکه گسترده عملیات ویژه را در همه کشورها سازماندهی کرده که مسئول جمع آوری اطلاعات، ارزیابی وسازماندهی پنهان شبکه های نظامی، اطلاعاتی و غیر نظامی، غیر دولتی و شبه نظامی است.

این مجموعه از تمام کودتاهای نظامی در ترکیه حمایت کرده و به رغم اینکه اسرائیل عضو این سازمان نیست همکاری بسیار گسترده ای را با تل آویو داشته و حفاظت امنیت رژیم صهبونیستی را نیز برعهده گرفته است.

توجه به این نکته ضروری است که ناتو ترکیه و دیگر کشورهای عضو را وادار می کند تا به همکاری نظامی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خود با اسرائیل ادامه دهند.

ترکیه و دیگر کشورهای عضو ناتو تحت پوشش «چتر امنیت هسته ای ناتو» قرار دارند؛ بر اساس ماده پنجم پیمان ناتو، حمله به یکی از کشورهای عضو، حمله به ناتو محسوب می شود و باید به صورت جمعی از کشور مورد حمله دفاع شود ولی ناتو از سازمان های تروریستی نظیر پ.ک.ک برای سربه راه کردن ترکیه بهره برداری می کند.

 ناتو تا سال 2002 سیاست خارجی ترکیه را تعیین و هدایت می کرد؛ سیاست این سازمان ادامه تنش ترکیه با کشورهای همسایه و به خصوص ایران بود ولی مسائل بین المللی و تحولات داخلی ترکیه و افزایش توان اقتصادی، سیاسی و اجتماعی این کشور در کنار ارتقای سطح علمی و افزایش تعداد افراد دارای تحصیلات عالی در آن باعث شده که نفوذ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ناتو در ترکیه تضعیف شود ولی هنوز نفوذ نظامی و اطلاعاتی ناتو در ترکیه به صورت گسترده ای ادامه دارد.

ترک ها از دهه پنجاه میلادی به عضویت ناتو درآمده اند. این عضویت در تصمیم گیری های هیئت حاکمه امروز ترکیه تا چه حد تاثیرگذار است؟ آیا این امکان هست که دولت برآمده از حزب عدالت و توسعه برخلاف جهت گیری اساسی ناتو تصمیمی بگیرد؟

- حزب عدالت و توسعه و احزاب مخالف از روند همکاری استراتژیک با ناتو و گسترش ناتو در حوزه شرق و بالکان و دریای بالتیک و قفقاز حمایت می کنند. چنانکه رجب طیب اردوغان، نخست وزیر و عبدالله گل، رئیس جمهور ترکیه از توسعه ناتو و ادامه همکاری استراتژیک این مجموعه حمایت کرده اند و ارتش ترکیه در عملیات جهانی ناتو نیز شرکت می کند. اکثر فرماندهان نیروهای مسلح ترکیه نیز در مراکز اطلاعاتی و نظامی ناتو خدمت کرده و آموزش دیده اند.

هنگامی که حزب عدالت و توسعه در انتخابات 3 نوامبر 2002 پیروز شد و حاکمیت را در اختیار گرفت، ترکیه در تمام زمینه ها ورشکست شده بود. تورم بیش از 100 درصد، ورشکستگی بانکها، استقراض داخلی و خارجی حدود سیصد میلیارد دلار، هدیه شوم حکومت ائتلافی سابق آنکارا به دولت عدالت و توسعه بود.

 حزب عدالت و توسعه به رهبری عبدالله گل، رجب طیب اردوغان و بلنت آرینج که از نهضت اسلامی ملی گوروش (دیدگاه ملی) منشعب شده بودند، تلاش گسترده ای برای احیای توان اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی ترکیه معمول داشتند.

چنانکه دولت ترکیه بعد از 7 سال با بیش از 760 میلیارد دلار تولید ناخالص ملی، صادرات صنعتی و خدماتی و مهندسی و درآمد توریستی حدود 300 میلیارد دلار به ششمین  قدرت اقتصادی قاره اروپا و به شانزدهمین قدرت اقتصادی جهان و عضو گروه بیست تبدیل شده است.

رشد  توسعه اقتصادی ترکیه باعث شده دولت برآمده ازحزب عدالت و توسعه  قدرت مانور سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و تجاری و دیپلماتیک خود را احیا و تا حدودی از قید و بندهای ناتو رها شود؛ ترکیه همچنین برای نجات از سلطه آمریکا و ناتو که باعث فقر و فلاکت مردم ترکیه بود با توسل به روند عضویت در اتحادیه اروپا به اصلاحات همه جانبه داخلی و سیاست خارجی روی آورده است.

در ترکیه به استثنای آتاتورکیست های راست و چپ افراطی، اکثر مردم مسلمان از اصلاحات اروپایی حمایت می کنند، زیرا این امر باعث تضعیف سلطه ارتش و نظامیان وابسته به ناتو و آمریکا در ترکیه خواهد شد.

 دولت اردوغان بارها اعلام کرده در داخل، «سیاست گشایش» را نهادینه خواهد کرد و در سیاست خارجی نیز «به صفر رساندن مسایل با همسایگان» از اهداف اصلی آنکارا اعلام شده، آن ها در مسیر تحقق این دو شعار کلیدی تا چه حد موفق بوده اند؟

توسعه روند دموکراتیک، احیا و توسعه حقوق و آزادی های اساسی، به رسمیت شناختن موجودیت اکراد و اجرای سیاست "به صفررساندن تنش با همسایگان"،  توسعه "گفتگو و وحدت تمدن ها " و همکاری "استراتژیک عالی رتبه با کشورهای همسایه، جهان عرب، آفریقا، آسیا، آسیای میانه و روسیه" باعث گسترش نفوذ ترکیه در منطقه و جهان شده است.

برخی از محافل غرب گرای افراطی داخلی ترکیه و جناح نومحافظه کاران آمریکا و محافل صهیونیستی آمریکا و اروپا و اسرائیل، ترکیه را به اجرای سیاست نوعثمانی گرایی، تغییر محوریت از غرب به محوریت شرق متهم می کنند ولی مقامات دولت و مجلس این کشور تاکید دارند که ترکیه هرگز از محوریت غرب و ناتو خارج نخواهد شد و با محوریت غرب یک سیاست خارجی 360 درجه ای را دنبال خواهد کرد.

با توجه به مسائل جاری میان کردها و حکومت ترکیه، به نظر شما آیا سیاست گشایش مورد نظر اردوغان تاثیری در وضع معیشتی اقلیت هایی مانند کردها داشته است؟

- سیاست حزب عدالت و توسعه در جهت اجرای طرح توسعه دموکراتیک و آزادی کردها و احیای حقوق علویان از سوی محافل آتاتورکیست افراطی راست، نظیر حزب حرکت ملی گرا و حزب جمهوری خلق با گرایش سوسیال دموکرات آتاتورکیست و عضو سازمان سوسیالیست بین المللی به عنوان "خیانت به وطن، تجزیه طلبی، تسلیم شدن به پ.ک.ک" و تشدید اختلاف اجتماعی و مذهب گرائی تعبیر می شود!

از سوی دیگر پ.ک.ک و حزب صلح و دموکراسی BDPوابسته به پ.ک.ک  نیز سیاست طرح دموکراتیک و آزادی کردها را سیاست فریب کردها از جانب حزب عدالت و توسعه برای افزایش نفوذ خود در جامعه کرد ترکیه تفسیر می کنند، زیرا پ.ک.ک و حزب صلح و دموکراسی حداکثر یک سوم آرا و حمایت کردهای ترکیه را در اختیار دارند و از اینکه سیاست طرح دموکراتیک و به رسمیت شناختن حقوق و آزادی های اساسی و حقوق فرهنگی و زبانی کردها به صورت همه جانبه و واقعی اجرا شود واهمه دارند، چرا که در آن صورت اندیشه و سیاست ملی گرایی افراطی کردی و سیاست تجزیه طلبی پ.ک.ک و حزب صلح و دموکراسی خنثی خواهد شد ولی اکثر مردم کرد و کردستان ترکیه از اسلامگراها و حزب عدالت و توسعه حمایت می کنند.

یکی از مسائل جاری در اخبار و تحولات ترکیه طی هفته های قبل موضوع «اصلاح قانون اساسی این کشور» بود، سرنوشت این مسئله سرانجام چه شد؟ ارزیابی شما از این حرکت که اردوغان بر انجام چنین اصلاحاتی پافشاری دارد، چیست؟

- اصلاح قانون اساسی ترکیه به تصویب نهایی مجلس و ریاست جمهوری و مجلس ترکیه رسیده است. این طرح در 12 سپتامبر 2010 نیز به معرض رفراندوم گذاشته خواهد شد، قانون اساسی فعلی ترکیه محصول کودتای سال 1982 است که از سوی کودتاگران وابسته به آمریکا و اسرائیل به تصویب رسیده و همچون زنجیری آهنین بر دست و پای ملت مسلمان ترکیه سنگینی می کند ولی طبعا احزاب مخالف با محوریت حزب جمهوری خلق، حزب دموکراتیک چپ، حزب دموکرات و شبکه های فراماسونری و وابسته به ناتو و انجمن های دفاع از اندیشه های آتاتورک مخالف برگزاری رفراندم هستند.

از سوی دیگر قوه قضائیه ترکیه که در اختیار حزب جمهوری خلق قرار دارد نیز مخالف اصلاح محدود قانون اساسی ترکیه است زیرا این اصلاحیه، روند دموکراتیک، حقوق و آزادی های بشری را تقویت، ساختار قوه قضائیه را از انحصار آتاتورکیست های افراطی تحت امر نظامیان ترکیه بیرون آورده و اصول دموکراتیک را گسترش می دهد.

نکته دیگری که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد اینکه در امر اصلاح قانون اساسی، تفتیش عقاید و پرونده سازی امنیتی برای افراد ممنوع شده و افراد حق دارند به پرونده های امنیتی خود دسترسی داشته و آن را مورد اعتراض قرار داده و اصلاح نمایند.

علاوه بر آن کارمندان دولت و کارکنان بخش عمومی و کارگری از حق تشکیل سندیکاها، اعتصاب و اعتراض برخوردار خواهند شد؛ نظامیان خاطی در گذشته و آینده در دادگاه های غیر نظامی محاکمه و مجازات خواهند شد، بنابراین اگر قانون اصلاحیه در رفراندوم عمومی به تایید مردم برسد دوران کودتای نظامی در ترکیه نیز به پایان خواهد رسید.

پ.ک.ک و حزب صلح و دموکراسی که خود را مخالف آتاتورکیسم معرفی می کنند هم مخالف شدید اصلاح قانون اساسی هستند و عملا متحد جبهه آتاتورکیست و لائیک افراطی و نظامی گرا می باشند.

رابطه ترکیه و ایران را چگونه می بینید؟

- رابطه ایران و ترکیه در دوران رژیم شاه، بر اساس برتری موقعیت ایران و تحقیر ترکیه با محوریت آمریکا شکل گرفته بود. علیرغم اینکه ایران و ترکیه در محوریت آمریکا و اسراییل قرار داشتند ولی یکدیگر را طرد و تحقیر می کردند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، ترکیه مخالف سیاسی و فکری ایران بود، حتی ایران را به ارتجاع و تروریسم و صدور انقلاب اسلامی متهم می کرد و مدعی بود ایران از حزب الله لبنان و فلسطین و سایر نهضت های آزادیبخش در منطقه حمایت می کند.
ترکیه در راستای اهداف و سیاست های آمریکا و ناتو همه جریانات اسلامی و چپ گرای ضد امپریالیسم غرب را به تروریسم متهم می کرد ولی بعد از روی کار آمدن دولت عدالت و توسعه این حملات لفظی و اتهامات در سطح رسمی متوقف گردید و روابط ترکیه با ایران رو به گسترش نهاد.

امروز ترکیه بعد از روسیه، به منابع انرژی ایران وابسته است، علاوه بر آن ایران بازار خوبی برای کالاهای صادراتی ترکیه محسوب می شود؛ از سوی دیگر ایران مسیر عبوری ترکیه به قفقاز جنوبی و آسیای میانه و حوزه دریای خزر و شرق دور است.

 ترکیه هم مسیر عبوری ایران برای دستیابی به حوزه دریای سیاه، اروپا، سوریه و لبنان می باشد، لذا دو کشور به یکدیگر نیازمند هستند و در مواقعی مکمل همدیگر محسوب می شوند؛ بدون شک توسعه همکاری همه جانبه دو کشور بر اساس اصل مساوات و آزادی متقابل به نفع مردم دو کشور و مردم منطقه خاورمیانه ، خلیج فارس و جهان عرب خواهد بود و به خصوص آشنایی بیشتر و همبستگی مردم دو کشور، توطئه های آمریکا، ناتو و اسرائیل را خنثی خواهد کرد و مقاومت مردمی گسترده ای در سطح منطقه بوجود خواهد آورد.

همچنین همکاری دو جانبه ترکیه و ایران به نفع حل مسائل آسیای میانه و قفقاز جنوبی و به خصوص رفع اشغال قره باغ شمالی، برقراری ثبات سیاسی و امنیتی و اقتصادی در منطقه قفقاز جنوبی، رفع تنش بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان، پیشگیری از نفوذ بیشتر صهیونیسم بین المللی و اسرائیل نژاد پرست در جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان خواهد بود.

سردمداران ترکیه امروز، به اسلامگرا بودن شهرت یافته اند؛ همسران عبدالله گل و طیب اردوغان با حجاب اسلامی در مجامع ظاهر می شوند. دولتمردان ترک، مسلمان بودن خود و داشتن ایده های اسلامی را نه پنهان می کنند و نه منکر آن هستند. با این حال، چرا موضوع حجاب همچنان یکی از معضلات اجتماعی ترکیه است؟

-  معضل حجاب در ترکیه ناشی از اصول و انقلابات آتاتورک است زیرا بر اساس اصل تعیین لباس و آرایش، مردان باید کت و شلوار پوشیده و کروات زده و زنان دامن پوشیده و آرایش کنند ولی سازمان های اسلامی و طریقت ها مخالف این اصل بوده و هستند و این اصل را مورد توجه قرار نداده اند.

آن ها حتی مدارس دخترانه "امام خطیب" و کلاس های قرآن را به مرکز دختران محجبه تبدیل کردند و این دختران محجبه به تدریج وارد دانشگاه ها شدند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، نهضت حجاب در ترکیه اوج گرفت. تعداد دانشجویان محجبه در دانشگاه ها به خصوص در شهرهای بزرگ نظیر آنکارا، استانبول، ازمیر، ارض روم و استانهای آناتولی شرقی و آناتولی میانه به سرعت افزایش یافت و حجاب به سمبل مقاومت علیه نظام میلیتاری و لائیسم سرکوبکر حاکم تبدیل شد.

جالب است بدانید که قبل از حکومت عدالت و توسعه در دانشگاه ها اتاق تفتیش عقاید و توجیه دانشجویان محجبه و اسلامگرا تاسیس شده  بود و افسران بازنشسته مامور و مسئول این اتاقها بودند، حتی دانشجویان محجبه را به ارتجاع و وابستگی فکری به ایران و نهضت امام خمینی متهم می کردند ولی به علت مقاومت مردم و دانشجویان آزادی خواه اعم از مسلمان، چپگرای سوسیالیست و لیبرال در برابر این قانون، اجرای قانون ممنوعیت حجاب در ترکیه به صورت عملی منتفی شد.

در پی این ماجرا، آیین نامه تشدید مجازات دانشجویان محجبه را تقویت کردند ولی باز هم مقاومت دانشجویان و مردم ادامه یافت. حزب عدالت و توسعه نیز با شعار حمایت از توسعه دموکراسی و حمایت از لائیسم دموکراتیک، آزادی اندیشه و آزادی حجاب، آرای اسلامگرایان و توده مردم را کسب کرد و به  حکومت رسید اما به علت مقاومت جناح لائیک و آتاتورکیست افراطی اعم از احزاب سیاسی و ارتش و دادگاه قانون اساسی نتوانست تعهدات برنامه حکومتی و انتخاباتی خود را به طور کامل اجرا کرده و به همین دلیل ممنوعیت حجاب همچنان در ادارات و دانشگاه ها ادامه دارد.

 اصرار ترکیه برای ورود به اتحادیه اروپا را چگونه ارزیابی می کنید. به نظر شما عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا می تواند برای ایران نوعی تهدید قلمداد شود؟

- اتحادیه اروپا، علیرغم اینکه ترکیه برخی از اصلاحات اروپایی را عملی کرده و از لحاظ اقتصادی و تجاری و اجتماعی بسیار قدرتمندتر از برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا است ولی به علت مسلمان بودن مردم این کشور از تکمیل روند عضویت ترکیه عدول می کند.

اتحادیه اروپا مسئله ارامنه، قبرس، اختلافات یونان و ترکیه و حاکمیت ارتش را بهانه قرار داده و از گشودن کامل 35 سر فصل مذاکرات برای عضویت در اتحادیه اروپا خودداری می کند.

 کمیسیون اتحادیه اروپا  تاکنون 12 سرفصل برای مذاکرات عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا گشوده شده است. علاوه بر آن جناح سیاسی مسیحیان اروپا و احزاب مسیحی اروپا که بزرگترین تشکل سیاسی و اجتماعی اروپا بوده و اکثریت پارلمان اروپا، شورای اروپا و کمیسیون اروپا را دراختیار دارند و کشورهای عضو بخصوص آلمان و فرانسه، اتریش، هلند و قبرس یونانی نشین نیز مخالف عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا می باشند.

در این میان گروه سوسیالیست ها و لیبرال ها و سبزهای اروپا از عضویت ترکیه حمایت می کنند ولی مسئله اصلی این است که اگر ترکیه به عضویت اتحادیه اروپا درآید، حدود یک سوم آرای نهادهای تصمیم گیری اتحادیه اروپا در اختیار مسلمانان قرار خواهد گرفت لذا اتحادیه اروپا که براساس "فرهنگ یونان، اخلاق مسیحیت و یهود، لائیسم و اقتصاد بازار آزاد و دموکراسی لیبرال و فرهنگی  غرب " سازماندهی شده از ورود رسمی مسلمانان و اسلام به اتحادیه اروپا واهمه دارد.

البته عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا تهدیدی برای امنیت و منافع ملی ایران نخواهد بود زیرا بر اساس پیمان لیسبون، کشورهای عضو این مجموعه که به صورت فدرال عضو اتحادیه اروپا هستند هم بر اساس منافع و امنیت ملی کشوری و هم بر اساس منافع و امنیت فراملی اتحادیه اروپا عمل خواهند کرد.، لذا اجرای سیاست عاقلانه و تعاملات سیاسی و دیپلماتیک و اقتصادی و فرهنگی باعث خنثی شدن تهدیدات و تبدیل تهدیدات به فرصت های توسعه و همکاری و همبستگی همه جانبه خواهد بود.

برخی معتقدند ترکیه با حضور در آسیای میانه و اصولا ارائه نوعی اسلام سازگار با دموکراسی، در حال رقابت با ایران است، نگاه شما به این نظریه چیست؟

- ترکیه از لحاظ زبانی و فرهنگ ترکی و همچنین دین اسلام در آسیای میانه حضور و نفوذ دارد ولی طبعا برای دست یابی به آسیای میانه ناچار است با ایران همکاری نزدیکی داشته باشد. هر چند که آسیای مرکزی عمق استراتژیک امنیت و منافع ملی ایران محسوب می شود و ایران در این حوزه از جهات مختلف موقعیت برتری نسبت به ترکیه دارد اما متاسفانه به علت ضعف دیپلماتیک، تهران موقعیت برترخود در این منطقه را نادیده گرفته است.

نکته دیگر این است که ترکیه "اسلام + دموکراسی غربی" مبتنی بر اصل لائیسم را تبلیغ می کند اما جمهوری اسلامی ایران بر اساس "اسلام + دموکراسی در چارچوب اسلام" پایه گذاری شده است.

طرح توسعه دموکراتیک ترکیه محدودتر از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است. اسلام آزادی های فردی و اجتماعی وعدالت اجتماعی و مساوات  بین افراد را تضمین کرده است. اجرای صحیح اصول بی نظیر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و شناساندن فکری و تبلیغ عملی آن می تواند هم ترکیه و هم آسیای مرکزی را تحت تاثیر خود قرار دهد.

به نظر من منبع اصلی تهدید در آسیای مرکزی، ترکیه نیست بلکه نفوذ صهیونیسم بین المللی است؛ احیای نفوذ روسیه در آسیای مرکزی از سویی و گسترش همزمان نفوذ آمریکا در این منطقه از سوی دیگر می تواند منافع و امنیت ملی ایران را تهدید و نفوذ سیاسی، اقتصادی و معنوی کشورمان در آسیای مرکزی را به شدت کاهش دهد، این نکته مهمی است که باید مورد بررسی دقیق قرار بگیرد.

مجددا از شما به خاطر فرصتی که در اختیار ایران بالکان (ایربا) قرار دادید سپاسگزاری می کنم.

- من هم از شما تشکر می کنم.

گفتگو: حامد صادقی ��" ایران بالکان (ایربا)