ایربا - گروه گزارش و تحلیل: آلبانی کشوری با هفتاد درصد جمعیت مسلمان در اروپا، از معدود کشورهایی است که تا همین اواخر زیر سیطره کمونیسم انور خوجه اداره می شد.

با فروپاشی اردوگاه کمونیسم، در این کشور نیز فضای باز سیاسی ایجاد شد و احزاب گوناگون شروع به بیان دیدگاه های خود کردند.

آنچه در پی می آید، گفتگوی اختصاصی ایربا با اولسی یازجی، اندیشمند مسلمان آلبانیایی با هدف شناخت بیشتر مولفه های فرهنگی و سیاسی این کشور اروپای شرقی است:

 
ایربا: ضمن تشکر از فرصتی که در اختیار پایگاه تحلیلی خبری ایران بالکان (ایربا) قرار دادید، در ابتدا مختصری درباره خودتان بگویید.

اولسی یازجی: من در  سال 1977 در شهر تیرانا پایتخت کشور آلبانی به دنیا آمده ام. در آن زمان کشور مادری من تنها کشوری بود که نظام حکومتی اش آشکارا ضد مذهبی بودن خود را اعلام کرده بود. من کسی هستم که در کشوری کاملا کمونیستی به دنیا آمده و زندگی کرده ام.

در ارتباط با تحصیلاتم ...  دوره کارشناسی را در رشته ارتباطات و کارشناسی ارشد را در رشته تاریخ و تمدن در دانشگاه اسلامی بین المللی مالزی به پایان رساندم. دومین مدرک کارشناسی ارشدم را هم از موسسه دانشگاهی اروپایی در فلورانس ایتالیا اخذ کردم. در حال حاضر نیز در همان جا مشغول تحصیل در مقطع دکتری هستم؛ مطالعات دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد من بیشتر در ارتباط با پیشینه اسلام در بالکان در زمان عثمانی ها بوده است. 

ایربا: آلبانی را برای مردم ایران و مشخصا مخاطبان پایگاه تحلیلی - خبری ایربا چگونه معرفی می کنید؟

اولسی یازجی: مطمئن هستم آلبانی برای مردم ایران از جهاتی کشور عجیبی به نظر می آید. مطابق مطالب کتاب "واقعیات جهانی" که در آمریکا منتشر شده و همچنین اسناد سازمان کنفرانس اسلامی، آلبانی کشوری با اکثریت جمعیت مسلمان است. گو این که هر کس به این کشور سفر کند آخرین چیزی که می بیند مظاهر اسلامی است.

آلبانی کشوری است که از سال 1967 تا 1991 هر نوع عقیده دینی در آن غیر قانونی اعلام شد و تلاش حاکمیت در ریشه کن کردن مذهب بوده است. در نتیجه چنین سیاست هایی اسلام که دین اکثریت مردم بود تقریبا به حالت خنثی درآمد. اگر عکس های آلبانی دهه 40 میلادی را با تصاویر سال 2010 این کشور مقایسه کنید خواهید دید که فاصله تفاوت های مذهبی مردم چیزی شبیه فاصله موجود بین تهران و پاریس است.

آلبانی برای پژوهشگرانی که در زمینه اسلام و مدرنیته کار می کنند، نمونه بسیار جالبی است. مطالعاتی که تاکنون در این زمینه به انجام رسیده نشان می دهد که پروسه اروپایی شدن و حرکت به سوی مدرنیته در این کشور چگونه اتفاق افتاد و در طول قرن بیستم چگونه اسلام از حیات روزمره مردم رخت بربست طوری که این کشور به طور کلی هویت اسلامی خود را از دست داده است.

ایربا: ایرانی ها معمولا با شنیدن نام کشور شما به یاد انور خوجه و اسماعیل کادره می افتند. کمی درباره جایگاه  آن ها در جامعه امروز آلبانی بگویید؟

اولسی یازجی: انور خوجه و اسماعیل کادره  در آلبانی در تشبیهی دور و متضاد، مانند امام خمینی و مطهری برای انقلاب اسلامی بوده اند. اگر امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران بود، انور خوجه رهبر انقلاب ضد اسلامی در آلبانی بود. او در مقیاسی وسیع مانند شاه عمل می کرد و اگر مطهری از حکیمان و فیلسوفان اصلی انقلاب ایران بود اسماعیل کادره نیز معمار مدرنیته در آلبانی محسوب می شد و به جنبش ضد مذهبی آلبانی تبارها جهت می داد.

نظام کمونیستی انور خوجه برای زدودن نشانه های اسلامی از رمان ها و اشعار اسماعیل کادره استفاده می کرد. برای تشویق مردم به سوی ناسیونالیسم و جدایی از مذهب و این که بدانند دین افیون توده هاست – که دروغی بیش نبود – نقش کادره مهم بود. آن ها سعی می کردند تلقین کنند که مذهب توسط شاهان و طبقه فئودال برای استثمار زحمتکشان و عامه مردم پدید آمده است. اسلام در رمان های اسماعیل کادره به عنوان مذهبی بیگانه با مردم آلبانی به تصویر کشیده می شود. مذهبی که توسط جماعتی بربر از آسیا و آناتولی و طی حملات وحشیانه بر آلبانیایی ها تحمیل شد.

حتی پس از مرگ انور خوجه و از میان رفتن کمونیسم، "اسماعیل کادره" همچنان به عنوان شخصیتی صاحب فکر و با نفوذ تلقی می گردد. او پس از فروپاشی کمونیسم از مردم آلبانی خواست از اسلام تبری جسته، مسیحیت را که دین اروپاست به عنوان دین رسمی خود انتخاب کنند. او بارها اعلام کرده بود که اسلام دین عقب ماندگی است و به آسیا اختصاص دارد نه اروپا. رمان های او در اروپا و محافل محافظه کار کاتولیک در آلبانی ترجمه شده و بسیاری از اروپایی ها وی را ستوده و از او حمایت می کنند. در واقع این محافل او را سمبل فرهنگ غرب و مسیحیت در برابر اسلام مردم آلبانی می دانند. 

ایربا: آلبانی زمانی از کشورهای بسیار فقیر اروپا بود. امروز وضع اقتصادی کشور شما چگونه است؟

اولسی یازجی: آلبانی کماکان فقیرترین کشور اروپایی – پس از مولداوی – محسوب می شود. دلایل آن فراوان است و من در این جا به برخی از آن ها اشاره می کنم:

1-  آلبانی فقیرترین کشور اروپای شرقی محسوب می شود و این به دلیل انزوای این کشور در زمان انور خوجه  و حتی در زمان فعلی است.

2- دو سوم جغرافیای این کشور کوهستانی است. آلبانی متاسفانه از زمین کافی برای توسعه کشاورزی و صنعت برخوردار نیست.

3- تا همین چند سال پیش اکثریت جمعیت آلبانی روستایی بوده اند، یعنی مردمی که از تحصیلات کمی برخوردار بوده اند. البته فرایند "فقر فرهنگی" آلبانی تبارها از زمان عقب نشینی امپراتوری عثمانی آغاز شد؛ در سال 1913 هنگامی که اروپائیان آلبانی را به عنوان یک دولت مستقل به رسمیت شناختند، عثمانی خلع ید شد، الفبای عربی فارسی از کتاب ها حذف و آموزش زبان نوشتاری لاتین جایگزین آن گردید. به طور مشخص روند سکولاریزه کردن آلبانی از سال 1920 آغاز شد.

4- پس از فروپاشی کمونیسم، به دلیل این که آلبانی توسط آمریکایی ها به نابودی کشیده شد، تقریبا نیمی از آلبانی تبارها کشور خود را ترک نموده و به یونان، ایتالیا و برخی از کشورهای اروپای غربی مهاجرت کردند.

5- درآمد اقتصادی آلبانی در حال حاضر بیشتر وابسته به مهاجران و توریسم فصلی از کوزوو و مولداوی است.

6- از آن جا که اروپا، آلبانی را کشوری مسلمان تلقی می کند اتحادیه اروپا و دولت های غربی سیاست های تبعیض آمیزی را علیه این کشور اتخاذ کرده و با پیش فرض اسلام هراسی به این کشور نگاه می کنند.

این ها تعدادی از دلایل بسیار زیاد توجیه فقر در آلبانی بود که برشمردم.

ایربا: اوضاع مسلمانان در آلبانی چگونه است؟ شنیده ایم گروه کثیری از مسلمانان آلبانی به طریقت بکتاشیه وابسته هستند؟

اولسی یازجی: در آلبانی مسلمانان اکثریت جمعیت را تشکیل می دهند اما بر اساس گزارش های معتبر سال 2006 بیشتر آنان تقیدی به دین اسلام ندارند. مردم آلبانی غالبا به نام مسلمانند آن هم به این دلیل که اجداد آن ها پیش از حکومت کمونیستی مسلمان بوده اند. نسل جدید پس از کمونیسم و نسل پیشین هرچند مسلمان بوده اند اما به ناچار مجبور شده اند اسلام را فراموش کنند.

امروزه بسیاری از آن ها حتی نمی توانند شهادتین را به زبان آورند و دلیل آن این است که مطالب اولیه اسلام در مدارس و موسسات دولتی آموزش داده نمی شود. مسلمانان آلبانی بیشتر دارای مذهب اهل تسنن هستند که میراثی باقیمانده از عثمانی است. تسننی که در حقیقت طریقت های مختلفی را در مجموعه کشورهای بالکان دربرمی گیرد.

بزرگترین طریقت اعتقادی آلبانی تبارها در اوایل قرن بیستم "طریقت بکتاشیه" بوده است. غربی ها در آن دوران هواداران طریقت بکتاشی را مسلمانانی سکولار و مخالف عثمانی و اسلام سیاسی تلقی می کردند. اروپا برای آن ها ارزش زیادی قائل بود چرا که آن ها نسخه معتدلی از اسلام را به نمایش می گذاشتند. بکتاشی ها در تقسیم بندی های اجتماعی و سیاسی در برابر مسلمانان سنی ای قرار داشتند که معتقد به شریعت و وفادار به سلطان بودند.

در سال 1946 بکتاشی ها از جامعه اصلی مسلمانان آلبانی جدا شده  و تشکل مذهبی متفاوتی را تشکیل دادند. امروزه بسیاری از سیاستمداران تلاش می کنند بکتاشیان را غیرمسلمان جلوه داده و این طور وانمود کنند که اکثریت مردم اعتقادی به اسلام ندارند.

اما حقیقت هرچه که باشد باید گفت طریقت بکتاشیه امروزه تشکلی مرموز و کاملا متفاوت از اسلام است. در این مکتب البته می توان رگه های متعددی از شیعیان و علویان را هم مشاهده کرد اما در عین حال بسیاری از خرافات که هیچ ارتباطی با دین اسلام ندارد وارد این مکتب شده است.

من گمان می کنم نهاد های مختلف وابسته به جمهوری اسلامی که در آلبانی فعالیت می کنند، در بیست سال گذشته تلاش زیادی را برای تصحیحح روش بکتاشی ها یا اسلامیزه کردن آن ها ترتیب داده اند، چرا که با مطالعه کتاب های امروزین بکتاشیه آلبانی متوجه می شوید که آن ها در حال نزدیک شدن به مکتب تشیع هستند.

ایربا: ظاهرا بعد از کنار رفتن دولت کمونیستی و آزاد شدن فضای سیاسی، کشورهایی مانند عربستان به تبلیغ اسلام در آلبانی پرداخته اند. کمی در این باره توضیح دهید.

اولسی یازجی: بله ، پس از فروپاشی کمونیسم، آمریکا متحدان خود در منطقه بالکان را به منظور مبارزه با هر گونه بازگشت احتمالی کمونیسم به منطقه ما به کار گرفت. در همین چارچوب ما در طول سال های آغازین دهه 90، در آلبانی شاهد حضور بسیاری از کشورهای عربی به ویژه سازمان های غیر دولتی عربستان بودیم.

این سازمان ها از اهدای کمک های انسان دوستانه به مردم فقیر آلبانی آغاز کرده و به جهت نوعی مبارزه معکوس با اقدامات کمونیست ها که به تخریب مساجد و زیرساخت های مذهبی مردم می پرداختند این کمک های بی شائبه اقتصادی به مردم باعث شد سعودی ها به قهرمان دوران ورود مجدد اسلام به آلبانی مبدل شوند.

در دوران حاکمیت کمونیسم، تقریبا تمام مساجد و زیرساخت های مذهبی آلبانی ویران شده بود اما سعودی ها با همراهی کشورهایی چون کویت و قطر به بازسازی صدها مسجد، دهها مدرسه اسلامی و برگزاری برنامه های مذهبی از جمله کلاس های قرآن در منطقه پرداختند، علاوه بر این ها با حمایت مستقیم پادشاه سعودی ترجمه ای از قرآن کریم به زبان آلبانیایی در تیراژ بالا در منطقه توزیع شد.
با این حال نسخه ای از اسلام که از سوی عربستان سعودی و آمریکایی ها برای آلبانی پیچیده شده بود، نسخه اسلام سلفی بود که با آنچه اهل سنت به عنوان پیروان مذهب حنفی به آن پایبند هستند، تفاوت هایی داشت و همین مسئله هم به بروز برخی تنش ها میان پیروان این قرائت جدید از اسلام با نسل قدیم مسلمانان آلبانیایی منجر شد.

البته این تنش ها به اندازه ای که از سوی گزارشگران مسیحی یا شرق شناسان اروپایی مورد اشاره و پردازش قرار گرفته، مهم و گسترده نبوده و به نظرم در این موارد بزرگنمایی هایی صورت گرفته است.

کودتایی که از سوی سازمان سیا در سال 1998 در آلبانی طراحی و سازماندهی شد و کشور را با مسائلی چون جنگ داخلی مواجه کرده و نهایتا به حذف بریشا از قدرت منجر شد، اقدامی حساب شده از سوی واشنگتن بود تا حتی از زیرساخت های اسلام سعودی در آلبانی که بین سال های 1991 تا 1996 پایه ریزی شده بود، اثری باقی نماند.

آمریکایی ها در آن دوران با پوشش "مبارزه با تروریسم" به کشتار، بازداشت، اخراج و یا تبعید ده ها مبلغ اسلامی خارجی در آلبانی پرداخته و در واقع در این دوران به ساخت نمونه ای از ماکت "اسلام هراسی" برای دیگر ملت های غربی پرداختند که همواره تا پیش از وقوع حادثه 11 سپتامبر مورد استفاده آن ها قرار داشت.

در چارچوب برنامه مذکور بدرفتاری و تحقیر مسلمانان در آلبانی به یکی از برنامه های روزمره تبدیل شده بود و در این میان طبعا اعراب سلفی و نیروهای موسوم به اخوان المسلمین یا سازمان های غیردولتی وابسته به آن ها هدف اصلی بودند.

در این میان کشیدن اعراب مهاجر به آلبانی نه تنها برای عربستان که برای آلبانیایی تبارها زجر آور می نمود، چرا که در روند مذکور سعودی هایی که تا پیش از آن در دوران پساکمونیستی آلبانی به مناصب قابل توجه اجتماعی از جمله امامت جامعه اسلامی یا ایراد وعظ و خطابه برای مسلمانان دست یافته بودند با مشکل مواجه شده بودند؛ به هر حال این ساختارها به رغم فشارهای سنگین آن روزگار تا به امروز باقی ماند و نهایتا به آنجا منجر شد که تعداد قابل توجهی از واعظان و مبلغان سعودی در دهه های اخیر به فعالیت در آلبانی بپردازند.

اما نکته قابل توجه اینکه بسیاری از کسانی که در سال های 1990 از سوی مبلغان سعودی تحت تعالیم دینی قرار گرفتند تا بعدها به عنوان امام یا واعظ در جامعه آلبانی به ایفای نقش بپردازند پس از سال 1998 و به ویژه 2001 به واسطه شرایط سیاسی و اجتماعی بالکان به رها کردن مسجد و درس و بحث شان مجبور شدند. علت اصلی این مسئله بازگشت مبلغان سعودی از آلبانی به دلیل مشکلات مالی و فقر از سویی و هراس ایجاد شده از مفاهیم القایی از جمله تروریسم در منطقه بود.

در این میان اما بسیاری از آلبانی تباران تحصیل کرده در مدارس سعودی که روزگاری بنا بود به عنوان امام یا سخنران به ارشاد مردم بپردازند، امروز مساجد و حوزه های علوم دینی را رها کرده و به واسطه مشکلات مالی برآمده از فقدان منابع درآمد کافی به مهاجرت مجبور شده اند، بسیاری از آن ها امروز به عنوان کارگران ارزان قیمت در اروپا سرگردان هستند!

ایربا: روشنفکران مسلمان مستقل در آلبانی آیا توانسته اند موجودیت یافته و بر نظام حاکم تاثیری داشته باشند؟

اولسی یازجی: درباره مسئله روشنفکران مسلمان در آلبانی باید توجه داشته باشیم که اسلام سیاسی و ایدئولوژی اسلامی در سال های اولیه 1990 در این کشور رونق داشته است. در آن دوران شاهد کمک های آشکار و نهان سعودی، بسیاری از کشورهای عربی و حتی ترکیه به روشنفکران مسلمان آلبانی برای تاثیرگذاری بر نظام سیاسی کشور بوده ایم.

نه تنها رئیس سازمان اطلاعات و امنیت آلبانی که بسیاری از وزرا و شخصیت های سیاسی موثر در آن ایام جزء جامعه اسلامی این کشور بوده اند اما "جنگ صلیبی" که با همکاری یونان و سازمان سیا به راه انداخته شد، تقریبا به تخریب کامل جامعه مدنی اسلامی در آلبانی انجامید.

وحشتی که از سوی حاکمیت وابسته به آمریکا در سالهای 1998 تا 2005 به جامعه سیاسی آلبانی تزریق می شده را باید از جمله عوامل اصلی ای بدانیم که به پنهان سازی هویت اسلامی روشنفکران و در مواردی حتی تکذیب آن در فضای اجتماعی این کشور منجر شده است.

امروز مسلمان بودن علنی یکی از دشوارترین مسائل در آلبانی است! لابی قدرتمند مسیحی که جامعه ما را به طور مستقیم تحت پوشش خود قرار داده و با همکاری سفارت آمریکا در تیرانا به تکمیل سلطه خود در قلمرو سرزمینی ما پرداخته هر گونه تحرک و فعالیت اسلامی را به عنوان عملی تفسیر می کند که عامل آن را در لیست سیاه قرار می دهد.در چنین فضایی علنی کردن اینکه شما یک روشنفکر مسلمان هستید عملا به مفهوم نابودی پل های پیش رو و از دست دادن هر گونه موقعیت شغلی در دانشگاه های معتبر یا مناصب دولتی است؛ در این فرآیند ناخوشایند البته رسانه های تحت نفوذ لابی های مسیحی هم از فعالیت های تخریب کننده شخصیت افراد یا حملات رسانه ای به آن ها ابایی ندارند.

در برخی موارد حتی رسانه های مذکور در همین چارچوب با معرفی شخصیت های سیاسی (حتی تا حد نخست وزیر) که تحصیلات خود را در کشورهایی چون عربستان سعودی، لیبی یا ایران گذرانده بودند به عنوان بنیادگرایان رادیکال مورد شدیدترین حملات قرار داده و مقدمات برکناری، استعفا یا کناره گیری شان را فراهم کردند.

یکی از این قبیل ماجراها داستانی است که در سال 2005 بر سر یکی از مشاوران نخست وزیر آلبانی که در لیبی تحصیل کرده بود آمد؛ او در رسانه ها با عنوان "قذافی" مورد شدیدترین حملات قرار گرفت و این روند تا جایی ادامه یافت که او برای حفظ شغل و زندگی اش مجبور شد با همسرش در کلیسا عقد ازدواج بسته و بعد از یک هفته رسما مسیحی بودنش را به اطلاع عموم برساند!

ایربا: ارتباط کشور شما با ایران در چه سطحی است. شما آیا در ایران سفارت دارید؟

اولسی یازجی: به نظر من باید دولت آلبانی را یکی از مستعمرات معاصر ایالات متحده بدانیم. آلبانی از جمله اعضای ناتوست که سربازانش را برای جنگ با مسلمانان عراق و افغانستان به این کشورها اعزام کرده است. حاکمیت سیاسی آلبانی در حقیقت بخشی از همان "ائتلاف حامیان بوش در جریان حمله نظامی به عراق" است که همچنان به حیات خود ادامه می دهد.

درباره افکار عمومی آلبانی هم باید بگویم که گرچه بخش عمده ای از جمعیت آلبانی را مسلمانان تشکیل می دهند اما واقعیت این است که فکر این مسلمانان توسط رسانه ها و تشکل های تحت حمایت ایالات متحده به کلی سرکوب شده است.

با توجه به فقر شدید این مردم از سویی و عدم وجود هر گونه رسانه مستقل مردمی از دیگر سو، بسیاری از تصورات مردم آلبانی درباره ایران اشتباه و مطابق با پیش فرض هایی است که از سوی رسانه های غربی به آن ها دیکته می شود.

به عنوان مثال زمانی که سالی بریشا، نخست وزیر آلبانی از مخالفت خود با هر گونه حمله احتمالی به تاسیسات هسته ای ایران سخن گفت، ادی راما، رهبر حزب سوسیالیست آلبانی به شدیدترین شکل ممکن به او حمله کرد و با بیان اینکه "تو هم مانند احمدی نژاد هستی" در صدد مخالفت صریح با دیدگاه های او برآمد. این را گفتم که بدانید در فضای مباحثات سیاسی آلبانی، غیر از مواردی اندک، به ایران همواره با عینک آمریکایی نگاه می شود.

 آلبانیایی هایی که به ایران سفر می کنند یا با ایرانیان ساکن در تیرانا ارتباط دارند همواره از سوی دستگاه های امنیتی تحت نظر و مورد آزار و اذیت هستند. به نظرم از مجموع چنین فضایی می توان فهمید که چرا آلبانی در تهران سفارت خانه ای ندارد؛ کاملا مشخص است که سفرای کشورهای غربی به آلبانی اجازه برقراری مناسبات خوب با ایران را نمی دهند.

اما در همین حال سفارت ایران در آلبانی در تلاش است تا کشور شما را به عنوان مجموعه ای فرهنگی با اهداف و مقاصد صلح آمیز و مثبت در جهان به مردم آلبانی معرفی کند، البته بدیهی است که ایران به ابزار و وسائلی که آمریکا در آلبانی در اختیار دارد، دسترسی ندارد.

ایربا: یکی از نهادهای ایرانی که در آلبانی فعالیت می کند، بنیاد سعدی شیرازی است، ارزیابی شما از عملکرد این مجموعه چیست؟

اولسی یازجی: بنیاد سعدی شیرازی در تیرانا عملا به دروازه ای برای ورود آلبانیایی ها به عرصه فرهنگ ایران تبدیل شده و با اقداماتی چون ترجمه و انتشار آثار مرتبط با فرهنگ تشیع، مسائل مربوط به ایران یا برخی آراء و عقاید صوفیان ایرانی در حوزه معرفی فرهنگ ایرانی به اهالی فرهنگ در آلبانی کمک می کند.

اما با این حال من شخصا از عملکرد این نهاد ایرانی در آلبانی رضایت ندارم چرا که اغلب برخی عناصر معلوم الحال یا بدنام در اذهان عمومی آلبانی را به خدمت می گیرد؛ به اعتقاد من این بنیاد باید کمی بیش از آنچه که در حال حاضر هست، اسلامی شود.

ایربا: به اعتقاد شما گسترش و ارتقای آگاهی مسلمانان آلبانی به چه عواملی بستگی دارد؟

اولسی یازجی: به نظر من یکی از مهم ترین نیازهای امروز مسلمانان آلبانی لزوم ارتباط گیری با مسلمانان نقاط دیگر جهان از جمله ایران به عنوان نمونه ای از به کار گیری اسلام مدرن است؛ در همین چارچوب و از سوی دیگر معتقدم که مسلمانان جهان و البته ایران باید فعالیت هایشان در آلبانی را گسترش داده یا حداقل نسبت به آنچه که در حال حاضر است، تقویت کنند.

کشورهایی نظیر ایران که از منابع سیاسی و اقتصادی فراوانی برخوردارند باید برای بازآفرینی یک جامعه مدنی اسلامی در آلبانی تلاش کنند. واقعیت این است که امروز مسلمانان آلبانی برای توسعه رسانه ها، موسسات فرهنگی و در یک کلام حفظ هویت خود در برابر اروپا به کمک احتیاج دارند.

در این چارچوب باید اشاره کنم که با وجود آنکه ایران از سال 1990 در حوزه تحولات آلبانی به طور مستقیم حضور داشته اما کمکی که به نهادهای فرهنگی – فکری اسلامی کرده بسیار اندک بوده است. بخش اعظم سرمایه گذاری ایران در آلبانی از آن زمان با اهداف صرفا مالی مورد بهره برداری روشنفکران کمونیست یا سردمداران اسلام هراسی در این کشور قرار گرفته است، از سوی دیگر حتی بسیاری از فعالیت های سازمان های غیردولتی ایرانی در آلبانی هیچ شباهتی به مقوله ترویج اسلام نداشته و بیشتر مباحث ناسیونالیستی را دنبال می کنند !

به نظر من ایران باید به عنوان تنها کشوری که پرچم دار اسلام سیاسی در جهان امروز است، به طور جدی برای مسلمانان آلبانی برنامه ریزی کند؛ در واقع ایران باید به آلبانیایی ها اثبات کند که اسلام مورد نظرش تنها در حرف نیست بلکه اسلامی در عمل و عرصه واقعیت است.

گفتگو: نیلوفر میناوند
ترجمه: مصطفی وفایی