پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : ادبيات نزد افلاطون
دوشنبه، 8 دی 1399 - 13:10 کد خبر:34453
غلامرضا اصفهاني


سير قهقراييِ نزول آثار ادبي در روزگارِ معاصر، فروماندن متخصصان از ارزش‌گذاري ميان اثر ادبيِ مايه‌ور و كم‌مايه، و تكثر رو به بي‌نهايتِ نظريه‌ها و رهيافت‌هاي ادبي، خبر از نوعي سرخوردگي از امكانِ شناختِ ادبيات در تماميتِ آن را مي‌دهد. چنين وضعيتي همان‌قدر كه از طرحِ پرسشِ «ادبيات چيست؟» كناره‌ مي‌گيرد اهميتِ پيش‌كشيدنِ آن را نيز فراياد مي‌آورد. علم بلاغت در قلمرو اسلام و دانش سخنوري در يونان و روم باستان از يك‌سوي، و رشته‌هايي همچون زبان‌شناسي، نقد ادبي، و حتي نظريۀ ادبيات از سويِ ديگر، از آن جهت كه خود را عهده‌دارِ شناخت حوزه‌هايي جزئي از كليت ادبيات ساخته‌اند، و يا پاي در متافيزيك‌هايي جزمي استوار كرده‌اند، به‌ويژه در عصرِ پايانِ متافيزيك‌ها، راهي به طرح و صورت‌بنديِ پرسشِ پيش‌گفته نمي‌برند. براي طرح اين پرسش، بايد توأمان از جريان‌هاي غالب فلسفي و ادبيِ سدۀ معاصر چشم برداريم و ريشه‌هايِ فلسفه و ادبيات را، در سپيده‌دمِ فلسفه يعني در يونان باستان، و ذيل مفاهيم كليِ فيلوسوفيا و پويسيس، جست‌وجو كنيم.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) كتاب حاصل نزديك به يك دهه پژوهش‌هاي‌ نگارنده پيرامون ديالوگ‌هاي افلاطوني با محوريت چيستي ادبيات نزد افلاطون است كه بخش‌هايي از آن در دوره‌هاي آموزشي كوتاه‌مدت آزاد به سال‌هاي 1395 و 1396 در پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، و نيز در قالب سخنراني پژوهشي در كتابخانۀ ملي ايران، زير عنوان‌هاي «تحليل ديالوگ گرگياس، و فايدروس افلاطون با تأكيد بر عنصر سخنوري» و «آيروني سقراط در ديالوگ‌هاي افلاطوني» ارائه شده ‌است. به همين جهت نويسنده اين اثر را صرفاً درآمدي كوتاه بر نگرگاه افلاطوني به ادبيات مي‌داند كه در پي خوانشِ چهار ديالوگ گرگياس، جمهوري، ضيافت، و فايدروس افلاطون، بر آن است راهي به طرح فلسفي افلاطون دربارۀ ادبيات باز كند.

نويسنده به جهت خطير بودن مواجهه با فيلسوفي به بزرگيِ افلاطون، كوشيده‌ است تا حدممكن، در مباني بازخواني خود از استاندارد خوانش انديشمندان نامبرده فراتر نرود و خود را به خوانش آنان، كه امروزه به‌نحوي گسترده مورد پذيرش افلاطون‌پژوهان قرار گرفته ‌است، مقيد سازد. از آن‌جا كه ديالوگ‌هاي افلاطوني همواره از تن‌دادن به خوانشي يكپارچه و بسيط تن مي‌زنند، پيشاپيش خوانندۀ اين اثر را به درنگ و شكيبايي دعوت كرده و اميدوار است سرسختي ديالوگ‌هاي افلاطوني، او را از همراه شدن با تحليل‌هاي فصول چهارگانۀ اثر باز ندارد.
 يادآوري اين نكته نيز ضروري است كه نويسندۀ مفروض گرفته ‌است خوانندگان اثر، پيش‌تر ديالوگ‌هاي افلاطوني و به‌طور ويژه چهار ديالوگ گرگياس، جمهوري، ضيافت، و فايدروس را، دست‌كم يك بار، مورد مطالعه قرار داده‌اند. كوشيده است در درنگي كه بر روي برخي جملات يا اصطلاحات فلسفۀ افلاطون داشته است، اصل يوناني متن را از نظر دور ندارد و پژوهش خود را تا حد ممكن به اصالت نزديك كند.

ادبيات نزد افلاطون
غلامرضا اصفهاني
انتشارات: فاطمي
قيمت: 39 هزار تومان
تعداد صفحات: 195 صفحه

محمود فاضلي