پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : روابط ايران و كرواسي فراتر از اتحاديه اروپا
جمعه، 28 آذر 1399 - 08:50 کد خبر:34399
پرويز اسماعيلي


مصاحبه هفته نامه ناسيونال كرواسي با پرويز اسماعيلي سفير جمهوري اسلامي ايران در زاگرب

در ايران اخيراً دكتر محسن فخري زاده دانشمند هسته اي و معاون تحقيقات و نوآوري وزارت دفاع ترور شد. مقامات ايراني گفته اند كه او توسط يك مسلسل كنترل از راه دور كشته شده است. چرا معتقديد كه اسرائيل پشت اين ترور است؟

شهيد فخري زاده يك دانشمند و همچنين يك مقام رسمي دولت ما بود. اما قبل از اينكه ما كسي را به ترور ايشان متهم كنيم، يك نفر خود را به عنوان متهم اصلي معرفي كرده است. نتانياهو نخست وزير اسرائيل در سال 2018 چهره دكتر فخري زاده را در يك شوي تلويزيوني به دنيا نشان داد و گفت "اين نام را به خاطر بسپاريد." روزنامه نيويورك تايمز هم به نقل از سه منبع اسرائيلي خبر داد كه اين ترور توسط تل آويو ساماندهي شده است.

علاوه بر اين مقامات اسرائيلي تاكيد كرده اند كه حدود 18 سال دكتر فخري زاده را زير نظر داشته اند. قبلا هم چند بار براي ترور ايشان تلاش شده بود كه نا موفق بود. شش نفر از دانشمندان هسته اي ديگر ما طي سالهاي گذشته ترور شده اند. طبق گزارشهاي متعدد رسانه ها و تحليلگران بين المللي و نيز اطلاعات و مستندات بدست آمده، دولت اسرائيل در اين زمينه متهم اصلي است و اين يك تروريسم دولتي است. بيشترين نفع از ترور دانشمندان ما را اسرائيل مي برد. آنها اين موضوع را نه تنها كتمان نكرده اند، بلكه بارها تاييد كرده اند.

به هر حال مواضع تند دو طرف (اسرائيل و ايران) كمكي به صلح در منطقه نمي كند. اسرائيل از حمله احتمالي ايران نگران است و ايران هم موجوديت اسرائيل را به رسميت نمي شناسد. آيا راهي براي عادي سازي دائمي رابطه دو طرف وجود دارد؟

جمهوري اسلامي ايران رژيمي كه ناقض قوانين بين المللي و حقوق مردم مظلوم فلسطين است و دولتي كه رسما اشغالگري و ترور مي كند را، به رسميت نمي شناسد. سازمان ملل تا كنون صدها قطعنامه در مورد حقوق مردم فلسطين و توقف توسعه طلبي اسرائيل صادر كرده كه تل آويو توجهي به آنها نكرده، بلكه همواره آنان را نقض كرده است. در آخرين مورد و چهارشنبه دوم دسامبر 2020،  هفتاد و پنجمين مجمع عمومي سازمان ملل متحد، چهار قطعنامه درباره فلسطين و يك قطعنامه در نفي سلطه اسرائيل بر بلندي‌هاي جولان در سوريه تصويب كرد. اسرائيل بي گمان اين ها را هم نقض خواهد كرد، همانگونه كه به سياست هاي اتحاديه اروپا در خصوص فرمول تاسيس دو دولت و نيز توقف شهرك سازي و توسعه طلبي هم بي اعتنايي كرده است.

از سوي ديگر؛ ايران يكي از فعالترين همكاران سازمان ملل بوده كه حتي از حقوق خود طبق اين قطعنامه ها برخوردار نشده، اما به آنها عمل كرده است. مثل قطعنامه 598 در مورد تجاوز رژيم صدام به ايران در سال 1980 و بخصوص قطعنامه 2231 در مورد برجام كه ايالات متحده بزرگترين ناقض آن بود.

پس اسرائيل سرچشمه تنش در خاورميانه است و نه ايران. اين رژيم نخبگان كشورهاي خاورميانه از فلسطين و مصر و لبنان تا ايران را ترور مي كند؛ در حاليكه ايران ملتهاي منطقه مثل عراق و سوريه را از تروريسم داعش نجات داده است.

ايران از حمله رژيم صهيونيستي هيچ هراسي ندارد، اما كوچكترين تهديد را هم ناديده نخواهد گرفت. در مقابل، آنها به خوبي مي دانند نيروهاي نظامي ما به اندازه اي قدرتمند هستند كه هر مهاجمي را به سرعت پشيمان كنند.

 اين ترور باعث افزايش تنش بيشتر بين ايران و ايالات متحده و متحدان منطقه اي آمريكا در هفته هاي پاياني دولت ترامپ شد. آيا اين احتمال وجود دارد كه تنش ها با تصدي رسمي پست رياست جمهوري آمريكا توسط آقاي بايدن كاهش يابد؟

ايران خواهان تنش با هيچ كشوري نيست. برجام كه با قطعنامه 2231 سازمان ملل و حمايت قاطع اتحاديه اروپا تاييد شد، مهمترين نشانه حسن نيت ما بود. پيمان امنيت جمعي يا «طرح صلح هرمز» كه ما به همسايگان خود پيشنهاد داده ايم نيز، نشان حسن نيت ما براي همكاري منطقه اي است. ما همچنان به هر دوي اينها متعهديم.

در مقابل؛ ترديدي نيست كه ايجاد و گسترش هر گونه تنشي بين ايران و آمريكا و همچنين ايران و همسايگانش هدف اصلي سياست خارجي رژيم اسرائيل است. ما در واكنش عجله نمي كنيم و هرگز در دام آنها نخواهيم افتاد. اما دولت آمريكا و برخي كشورهاي همسايه ما بارها در اين «دام اسرائيلي» گرفتار شدند. ترامپ با تحريك نتانياهو از برجام خارج شد و اين به معني ترجيح دادن خواسته اسرائيل به منافع ملي آمريكا، به قطعنامه سازمان ملل و به خواسته اتحاديه اروپا و جامعه جهاني است.

اگر آقاي بايدن به شعارهاي انتخاباتي اش عمل كند و به برجام برگردد،  نشانه توجه او به قواعد و مقررات بين المللي و منافع ملي آمريكا است.  واگر ايالات متحده بر اساس مسووليت هاي بين المللي اش رفتار كند، قطعا تنش در همه جاي دنيا از جمله بين  تهران و واشنگتن كاهش خواهد يافت.

حسن روحاني، رئيس جمهور ايران، از انتخاب آقاي بايدن به عنوان رئيس جمهور آمريكا استقبال كرد و گفت انتخاب او ممكن است به فضايي براي همكاري بيشتر منجر شود و ما به آهستگي از موقعيت تهديد به سوي فرصت سازي حركت كنيم. آيا اين مي تواند از سرگيري مذاكرات ديپلماتيك با غرب را تسريع كند؟

ما همواره از گفتگو استقبال كرده ايم. برجام نتيجه اراده ايران، اروپا و ساير طرفها به حل اختلاف نظرها از طريق مذاكره بود. برجام در حال تقويت صلح بين المللي و توسعه همكاري بود كه دولت ترامپ نه تنها يكجانبه از آن خارج شد، بلكه ساير اعضا از جمله اروپا را بخاطر عمل به تعهداتشان در برجام و قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل تهديد و تحريم كرد.

ايران و اتحاديه اروپا براي حفظ برجام مشتركا تلاش و به مذاكرات ادامه دادند. گفتگوهاي عالي رتبه سياسي ايران و اروپا هرگز متوقت نشد و ما هفته گذشته پنجمين دور اين گفتگوها را برگزار كرديم. ما بدون آمريكا هم براي بهبود روابط غرب با ايران تلاش كرديم. اگر آقاي بايدن بخواهد از مسير اشتباه ترامپ بازگردد، ما از آن استقبال مي كنيم. اتحاديه اروپا هم منتظر اين اتفاق است.

البته دولتي كه از يك پيمان بين المللي خارج شده، نمي تواند براي بازگشت به آن، شرط بگذارد.

فرانسه، آلمان و انگليس در اين هفته از تصميم ايران مبني بر نصب سانتريفيوژهاي جديد و پيشرفته براي غني سازي اورانيوم، و همچنين قانون جديد توسعه فعاليتهاي هسته اي ابراز نگراني كردند. آيا اين اطلاعات درست است؟ نظر شما چيست؟

خلاصه برجام اين بود كه ايران يك سري محدوديت ها در فعاليت هاي هسته اي مشروع خود را براي زمان محدود بپذيرد؛ و در مقابل آمريكا و اروپا نيز شرايط را براي فعاليت بين المللي اقتصاد ايران عادي كنند. ايران متعهدترين عضو برجام بوده است، پس عادلانه و عاقلانه نيست كه از منافع آن بي بهره باشد.

ما تعهدات خود را بلافاصله انجام داديم ولي هم آمريكا و هم اروپا از ابتدا تعهدات خود را يا انجام ندادند و يا با تاخير انجام دادند. بعد از خروج آمريكا از برجام، در حاليكه اتحاديه اروپا چند هفته براي جبران خروج آمريكا از ما وقت خواست، يك سال به آنها فرصت داديم. اتحاديه اروپا در موضع گيري سياسي اقدامات خوبي انجام داد كه ما قدرداني مي كنيم، اما در خصوص همكاريهاي تجاري و اقتصادي با ايران به جاي تعهدات خود در برجام، عملا از تصميمات ترامپ و خزانه داري دولت آمريكا پيروي كرد.

ما تا اين لحظه هيچ اقدامي خارج از برجام انجام نداده ايم. كاهش تعهدات ما در زمينه غني سازي يا نصب سانتريفيوژها بر اساس بند 36 برجام و با هدف اجراي تعهدات از سوي طرف مقابل بوده است. آژانس هم كماكان بر فعاليتهاي ما نظارت دارد. اگر فرانسه، انگليس و آلمان نگرانند، رفع نگراني در اختيار خود آنهاست. به تعهداتشان در برجام عمل كنند تا ايران هم به تعهداتش باز گردد. «تعهد در برابر تعهد»، اين سياست ماست.

 قانون جديد مجلس ايران، به معني تعليق فعاليت بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي از تاسيسات ايران و افزايش روزانه ميزان مشخص شده ي غني سازي است. اينها مغاير با مفاد برجام است. آيا لازم الاجرا شده است؟

همه جاي دنيا قانون براي اجرا تصويب مي شود. همانطور كه در نام اين قانون هم آمده، هدفش «رفع تحريم ها» است. اين قانون نيز به نوعي در راستاي اجراي بند 36 برجام است. يعني كاهش تعهدات ايران، نتيجه كاهش تعهدات طرفين است. اين معادله قابل تغيير است. هنوز اين فرصت براي اتحاديه اروپا و آمريكا باقي است كه با عمل به تعهداتشان، زمينه اجراي كامل تعهدات ايران را هم فراهم آورند.

فرانسه و آلمان با خروج آمريكا از برجام مخالفت كردند. امروز رابطه ايران با اتحاديه اروپا چگونه است؟

ما بارها از موضع رسمي اتحاديه اروپا در مخالفت با خروج آمريكا از برجام و تاكيد بر اجراي قطعنامه 2231 استقبال كرديم. اما انتطار داشتيم كه اتحاديه در مقابل تحريم هاي يكجانبه آمريكا كه بر تجارت بين المللي ايران و نيز روابط تجاري ايران و اتحاديه اروپا شديدا تاثير منفي گذاشت، اقدام عملي و موثري انجام دهد. متاسفانه اتحاديه اروپا عليرغم قول هاي مساعد نتوانست يا نخواست اقدام مهمي به جز ايجاد كانال اينستكس انجام دهد. اين ساز وكار هم تا كنون نتوانسته از شركتها و بازرگانان اروپائي در مقابل تهديد آنان از سوي آمريكا بدليل تجارت با ايران محافظت كند.

زبان اتحاديه اروپا در اختيار خودش، و دستانش خواسته يا ناخواسته در اختيار ترامپ بوده است. به همين دليل ما اكنون روابط تجاري ناچيزي با اتحاديه داريم. فقط يك اتحاديه اروپاي مستقل، مي تواند چندجانبه گرايي و صلح جهاني را تقويت كند.

كرواسي هم عضوي از اتحاديه اروپا است. روابط دو جانبه را چگونه ارزيابي مي كنيد؟

روابط ايران و كرواسي فراتر از اتحاديه اروپاست. اشتراكات فرهنگي فراوان موجب علاقه دو ملت به يكديگر است. ما از اين تئوري كه ريشه كرواتها از ايران است، بسيار خوشحاليم. رابطه دو كشور در حوزه هاي فرهنگي، هنري و اجتماعي بسيار خوب است. تقريبا هر روز شاهد اخباري در اين زمينه هستيم. كتاب آقاي هُرويه روپچيچ در مورد ايران ركوردار فروش در كرواسي شد و من پيگير انتشار آن به زبان فارسي هستم. بزودي كتاب آقاي ايوان جوگيچ هم چاپ خواهد شد.

در زمينه سياسي نيز دو كشور رابطه بسيار خوب و همراه با اعتمادي دارند. ايران اولين كشور اسلامي و آسيايي بود كه استقلال كرواسي را به رسميت شناخت. توافقنامه هاي مهمي بين دو كشور وجود دارد و اخيرا نيز دو موافقتنامه مهم حمايت از سرمايه گذاري مشترك و همكاريهاي گمركي به تصويب دو طرف رسيده است. همه زمينه هاي لازم براي توسعه روابط دو جانبه مهيا شده است.

در زمينه ورزشي نيز همكاري گسترده اي داريم. مربي تيم ملي فوتبال ما آقاي دراگان اسكوچيچ است. تعداد زيادي از مربيان و ورزشكاران دو كشور نيز در ليگ هاي ورزشي يكديگر فعاليت دارند.

لازم است تاكيد كنم عليرغمتحميل تحريمها و سخت تر شدن شرايط همكاري طي يكسال گذشته، روابط ايران و كرواسي در همه زمينه ها توسعه يافت.

سفارت شما تا بحال فعالانه در جشنواره هاي هنري ماركوپولو – جاده ابريشم شركت كرده است.  نظر شما در مورد چنين اقداماتي چيست و آيا فرهنگ قادر است كارهايي بيشتر از سياست و ديپلماسي انجام دهد؟

ايران كشوري فرهنگ پايه و خاستگاه تمدني حداقل 7 هزار ساله است كه آثار آن را تقريبا در تمام نقاط جهان مي بينيم. ايران همچنين يكي از كشورهاي مهم در مسير جاده ابريشم است. خوشحالم كه سفير در كشوري ماموريت دارم كه گفته مي شود زادگاه ماركوپولو است. جهانگردي كه باعث شناخت ملتهاي بسياري با يكديگر و ارتباطات فرهنگي، سياسي و اقتصادي آنان شد.

من قويا معتقدم كه فرهنگ مهمترين مولفه در روابط بين كشورها است. بدليل اينكه ملتها را به هم پيوند مي زند. فرهنگ به ديپلماسي و تجارت عمق و جهت مي دهد. روابط سياسي و اقتصادي ممكن است بدلايلي كاهش يابد، اما روابط فرهنگي توقف يا تحريم پذير نيست.

بيشترين تجربه من در حوزه ارتباطات اجتماعي است و به همين دليل تمركز زيادي به توسعه روابط فرهنگي و اجتماعي ميان دو كشور دارم. اين فرصت خيلي خوبي است كه دكتر دراگو اشتامبوك سفير كرواسي در تهران هم يك شخصيت بزرگ فرهنگي است.

من از توجه هنرمندان و اهالي سينماي كرواسي به ايران و تلاش شما براي زنده نگاه داشتن جاده ابريشم تشكر و سفارت از هر اقدامي در اين زمينه حمايت مي كند.

مي دانيم كه ايران با شركت هاي آلماني، فرانسوي و ايتاليايي تجارت مي كند. وضعيت با كرواسي چگونه است؟

اين سه كشور از شركاي اصلي اقتصادي ايران بوده اند. اما شركتهاي بزرگ آنها الان حداقل همكاري را با ما دارند. متاسفانه دولتهاي اروپايي از شركتهاي خود حمايت نكردند. ايران در قلب يك بازار پر سود 500 ميليون نفري است. با ظرفيت ها و فرصت هاي بسيار بزرگ براي سرمايه گذاري. از نفت و گاز و پتروشيمي تا انواع فلزات و مواد اوليه. با كيفيت هاي بسيار بالا و قيمتهاي رقابتي.

ما رابطه تجاري بسيار خوبي داشته ايم و مقامات و بازرگانان كرواسي بسيار مشتاق به توسعه همكاري هستند. در حالي كه روابط تجاري ما بعد از برجام رشد خوبي كرد، متاسفانه با خروج آمريكا از برجام با افت جدي مواجه شد. پسنديده نيست كه روابط بين دو كشور، تحت تاثير مداخله يك دولت ديگر باشد.

من از ابتداي ماموريت خود تلاش كرده ام به ايجاد و توسعه روابط تجاري بين دو كشور از همه راههاي ممكن كمك كنم. دربهاي اقتصاد ايران هميشه براي كرواسي باز است.

رئيس جمهور منتخب آمريكا جو بايدن اعلام كرد كه ايالات متحده به برجام باز مي گردد. انتظار داريد چه زماني اين اتفاق بيفتد؟

از نظر ما اين كار مي تواند از 20 ژانويه 2021 آغاز شود. لغو تحريم ها، زمان بر نيست و بايدن اگر بخواهد مي تواند با سه فرمان اجرايي، همه تحريم ها را لغو كند. در اينصورت ايران هم به تعهدات خود در برجام عمل خواهد كرد. ما اميدواريم آمريكا به همه تعهدات بين المللي خود بازگردد.

به نظر شما آيا تحريم هاي آمريكا قابل لغو است؟

بله. همانطور كه در برجام پيش بيني شده است. چون تحريمهاي آمريكا يكجانبه و مغاير قطعنامه 2231 سازمان ملل است.

طي چند ماه گذشته چقدر موفق به شناخت كرواسي شديد؟ همكاري تان با نمايندگان دولت كرواسي چگونه است؟ راضي هستيد؟

متاسفانه ماموريت من با همه گيري كرونا آغاز شد. به همين دليل فرصت برگزاري جلسات، گفتگو با گروههاي مختلف دانشگاهي و اجتماعي، و همچنين سفر بسيار محدود شد. عليرغم اين من قبل از ماموريت مطالعات زيادي در باره كرواسي داشتم و با سفراي قبلي ايران نيز جلسه گذاشتم. هم مسوولان دولتي در كرواسي و هم نخبگان و چهره هاي فرهنگي رابطه بسيار خوبي با سفارت ايران دارند و من لازم مي دانم از استقبال خوب و حسن نيت آنها براي توسعه روابط تشكر كنم.

 ايران در ژوئن 2021 انتخابات رياست جمهوري خواهد داشت. فكر مي كنيد صحنه سياسي ايران چه تغييري كند؟

انتخابات رياست جمهوري در ايران، حتي براي سياستمداران ايراني، همواره نتايج غير منتظره اي داشته است. هيچ فردي نمي تواند خود را از قبل، برنده انتخابات بداند. اين به معني قدرت و توانايي مردم براي تاثير گذاري در نتيجه انتخابات است. لذا من هم نمي توانم پيش بيني كنم. بايد منتظر ماند.

وضعيت بيماري كوويد-19 در ايران چيست؟ بويژه موج دوم آن. همچنين آيا تحريم هاي آمريكا بر تهيه دارو و واكسن براي مردم ايران تاثير گذار بوده است؟

خبرنگار سي ان ان هفته گذشته از بيمارستانهاي تهران بازديد كرد و گزارش داد كه هيچ كشوري در دنيا نيست كه مثل ايران مجبور باشد هم با ويروس كوويد-19 بجنگد و هم با تحريم هاي آمريكا كه مسير دسترسي ايرانيان به دارو را بسته است.

آمريكايي ها دروغ مي گويند كه دارو جزو تحريم ها نيست. زيرا با مسدود كردن روابط بانكي ايران و تهديد بانكهاي بين المللي عملا امكان خريداري بهنگام دارو و واكسن را از ما گرفته اند.
تحريم يك ملت بدلايل سياسي يك جنايت حقوق بشري است و تاريخ در اين باره قضاوت خواهد كرد.