پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : برآمدن تركيه اردوغان
یکشنبه، 6 مهر 1399 - 18:33 کد خبر:33940
گروه نويسندگان


كتاب «برآمدن تركيه اردوغان» انباشت سرمايه‌ اسلام‌گرا در تركيه كه طي بيست سال اخير مرزهاي خود را مشخص كرده است، ارتباط آن با سياست‌هاي نئوليبرال، و شكل‌گيري ساخت طبقاتي جديد در نتيجه‌ اين روند، را به‌شكلي جدي مورد تحقيق قرار داده است.

تركيه و سرمايه‌داري اسلامي

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از ايبنا؛ تركيه يكي از كشورهاي مهم در منطقه خاورميانه است، كشوري با تاريخي پر فراز و نشيب، از سقوط امپراتوري عثماني تا توسعه از جنس آتاترك و در ادامه كودتاها و ايدئولوژي‌هاي گوناگون. كتاب «برآمدن تركيه اردوغان» همانطور كه از عنوان آن برمي‌آيد، به بررسي برشي تاريخي از كشور تركيه دست زده است كه به روي كار آمدن رجب طيب اردوغان انجاميده است. كتاب به موضوعاتي اشاره مي‌كند كه شايد بسياري از ما به عنوان همسايه‌گان اين كشور از آن بي‌اطلاع باشيم و از اين حيث(همانطور كه مترجم هم در مقدمه اشاره مي‌كند) ويژه است. گردآورندگان كتاب در پيشگفتاري كه براي آن نوشته‌اند هدف خود از نگارش اين اثر را اين طور معرفي مي‌كنند: «اين كتاب مجموعه‌اي از نوشته‌هايي است كه به نئوليبراليسم و برآمدن سرمايه‌ اسلام‌گرا از زواياي متفاوت نگاه كرده‌اند. از نويسندگان خواستيم در كارشان رويكردي اتخاذ كنند كه نئوليبراليسم و رشد سرمايه‌ اسلام‌گرا را در كنار هم بررسي كند… به اين ترتيب، اين اثر انباشت سرمايه‌ اسلام‌گرا كه طي بيست سال اخير مرزهاي خود را مشخص كرده است، ارتباط آن با سياست‌هاي نئوليبرال، و شكل‌گيري ساخت طبقاتي جديد در نتيجه‌ اين روند، را به‌شكلي جدي مورد تحقيق قرار داده است. در اين راه پديده‌ بورژوازي اسلامي و طبقه متوسط اسلامي بررسي مي‌شوند. در نهايت، اين تأليف بُعدي تازه به مفهوم سيال و بحث‌برانگيز «طبقه‌ي متوسط» مي‌بخشد و به فهم بهتر آن كمك مي‌كند؛ مفهومي كه چه در تركيه و چه در سطح جهاني به واژه‌اي گنگ بدل شده كه هر چيزي را مي‌توان درون آن گنجاند. غني‌شدن نوشتارها در مورد تركيه از اين بُعد امكان تحليل طبقاتي بهتر از وقايعي چون گزي و يا تحولات مشابه را فراهم مي‌آورد.» در ادامه نگاهي اجمالي به فصل‌هاي كتاب مي‌اندازيم.

تركيه؛ از گزي تا رفراندوم
كتاب در هفت نوشتار به بررسي روي كار آمدن تركيه اردوغان مي‌پردازد و در هر كدام از اين نوشتارها تمركز خود را بر يكي از عوامل مهم و تاثير گذار، مي‌گذارد. علاوه بر اين هفت قسمت پيشگفتاري براي ترجمه فارسي كتاب به قلم«سونگور ساوران» با عنوان «تركيه؛ از گزي تا رفراندوم» آورده شده است كه براي خوانندگاني كه پيش زمينه چنداني از حزب عدالت و توسعه(آك‌پارتي) كه رجب طيب اردوغان، منتخب آن است، ندارند پيش از ورود به مباحث اصلي كتاب مي‌تواند بسيار مفيد باشد. اين پيشگفتار بلافاصله پس از رفراندوم قانوني اساسي تركيه در سال 2017 نوشته شده است، زماني كه همانطور كه در متن اشاره شده است، در ذهن بسياري اين پرسش ايجاد شده بود كه آيا تركيه يكسره به سوي يك ديكتاتوري در حركت است؟ در بخشي از اين پيشگفتار مي‌خوانيم: «به هر روي اهميت مرودر رئوس رويدادهاي تعيين كننده در سياست تركيه، از شورش مردمي گزي تا امروز، در نشان دادن اين حقيقت است كه به رغم پيروزي رسمي آك‌پارتي، توازن قوا در تركيه به غايت پيچيده و نا متوازن است. اكنون كه كشور بر سر مسئله نظام سياسي تقريبا دو نيم شده، اكنون كه شهرهاي بزرگ با قاطعيت به تغيير نظام حكومتي «نه» گفته‌اند، اكنون كه به نظر مي‌رسد آك پارتي قدرت خود  را از استانبول و آنگارا، شهرهايي كه براي ربع قرن در دست اين حزب بوده‌اند، از دست داده است، مي‎‌توان حدس رد كه تركيه در آينده نزديك با شگفتي‌هاي غافل گير كننده بيشتري رو به رو خواهد شد. مبارزه واقعي براي دموكراسي و عدالت اجتماعي هنوز در پيش است.»

نگاهي به اسلام‌گرايي در جهان
نخستين نوشتار كتاب به قلم «بوراك گُرِل» تمركز خود را به بررسي رشد اسلام گرايي در جهان در سي سال اخير به عنوان يك ايدئولوژي سياسي مي‌گذارد. در اين بررسي نويسنده گريزي به جنبش‌هاي اسلام‌گرايانه از ايران و مصر تا پاكستان وافغانستان مي‌زند و اين جنبش را در تركيه نيز پي مي‌گيرد و به اين امر مي‌پردازد كه چگونه انديشه اسلامي خود را به عنوان يك انديشه سياسي متناسب با نظم نوين جهاني در كشورهاي مسلمان تعريف كرد.

اسلام گرايي، آك پارتي، جنگ دروني بورژوازي
دومين نوشتار كتاب به «سونگور ساواران» است. نويسنده‌اي كه پيشگفتار براي ترجمه فارسي كتاب نيز به قلم او نوشته شده است.اين فصل كه بخش قابل ملاحظه‌اي از كتاب را به خود اختصاص داده است، به اسلام‌گرايي در تركيه با تمركز بر آك پارتي مي‌پردازد. اين كه چطور اين حزب توانست در ساز و كارهاي دروني جامعه سياسي آن زمان تركيه براي خود جايگاه مهمي به دست بياورد. اين بخش دلايل اقتدار و كسب قدرت حزب اعتدال  و توسعه را با ملاك مبارزات طبقاتي تحليل مي‌كند.
 
شكاف عميق در بورژوازي بزرگ تركيه
سومين نوشتار كتاب به قلم «كورتان تان ييلماز» است و به منازعات مبتني بر اقتصاد در درون تركيه مي‌پردازد. اين فصل را مي‌توان به نحوي ادامه مباحث فصل دوم دانست. نويسنده در ابتداي اين بخش هدف مقاله خود را اين طور بيان مي‌كند: «هدف اين نوشته، نشان دادن اين مسئله است كه پايه عيني قطب‌بندي دروني بورژوازي كه به جنبه مهمي از تنش‌ها و تناقضات جاري در ميان سرمايه‌داري تركيه بدل شده و به شكل «خودي و غيرخودي» صورت بندي شده است، مطلقا ساختاري نيست و به تحول كيفي درون ساختمان طبقه سرمايه دار تركيه مربوط مي‌شود.»

بورژوازي بزرگ اسلام‌گرا در تركيه
نوشتار چهارم كتاب به قلم اُزگور اُزتورك به چگونگي پيدايش سرمايه اسلامي در تركيه اختصاص يافته است. امروز بورژوازي اسلام‌گرا در تركيه، يك طبقه مهم اجتماعي و نيرويي تعيين كننده است. هدف اين فصل همراه شدن اين سرمايه با جريان كلي سرمايه‌داري در تركيه است كه شايد در نظر اول از ديد بسياري دور بماند، به اعتقاد نويسنده همراهي اين عوامل با هم به فدرت حزب عدالت و توسعه و ماندگاري آن انجاميده است.

سرمايه اسلامي
«سرمايه اسلامي» به قلم اورن هشتگور نوشتار پنجم كتاب است. در اين نوشتار سعي شده است تا پيدايش و رشد سرمايه اسلامي از زاويه متفاوت بررسي شود و براي شناخت سرمايه اسلامي به عنوان فراكسيوني مستقل معياري متمايز ارائه شود. نويسنده در ابتدا مراحل متفاوت انباشت سرمايه در آناتولي را بررسي مي‌كند و در ادامه به موقعيت كنوني سرمايه اسلامي در قدرت مي‌پردازد.

بازتوليد طبقه متوسط اسلامي
ششمين نوشتار كتاب با عنوان «بازتوليد طبقه متوسط اسلامي» با قلم «ارول بالكان و احمد اونجو» در اختيار خوانندگان قرار گرفته است. هدف اين نوشتار نشان دادن اين امر است كه چگونه بورژوازي اسلامي نوظهور در تركيه، با هدف در دست گرفتن هژموني براي آفرينش دنيايي همانند خود تلاش كرده است. طبقه متوسطي كه از خرده‌بورژوا به افراد برخاسته از بخش خدمات تبديل شده است. نويسنده بر اين اساس با استناد به انواع سرمايه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي طبق نظريه بورديو تبديل شدن طبقه متوسط به يك طبقه اجتماعي را بررسي مي‌كند.
 
رسانه و اشتقاق لائيك/اسلامي در طبقه حاكم تركيه
«رسانه و اشتقاق لائيك/اسلامي در طبقه حاكم تركيه» عنوان هفتمين و آخرين نوشتار كتاب به قلم «آنيا اورلو و احمد اونجو» است. نويسندگان در اين بخش از زاويه مسئله هژموني به مبارزه طبقاتي جاري ميان دو فراكسيون لائيك و اسلامي در طبقه حاكم تركيه مي‌پردازند و با تمركز بر رسانه روزنامه بر اين شكاف تمركز مي‌كنند. آن‌ها در تحليل خود مطابق با بهره‌مندي از نظريه آلتوسر در ساز و برگ‌هاي ايدئولوژيك دولت به نقش رسانه‌ها و چرايي اهميت آن‌ها مي‌پردازند. در سطور انتهايي كتاب و اين فصل اينطور مي‌خوانيم: «جدال رسانه‌اي اسلام‌گرايان و لائيك در تركيه، با متنفي‌كردن هر گونه موضع انتقادي نسبت به نابرابري روزافزون در نظام سرمايه‌داري، ستون ايدئولوژيك سرمايه‌داري يعني تقدس اصل مالكيت خصوصي را از هر گزندي دور داشته است. آزاردهنده‌ترين مسئله اما خود موجوديت نظام سرمايه‌داري است كه در پس چهره بيروني اين نبرد رسانه‌اي چيز جديدي براي توده‌ها ندارد. در حقيقت همين بر سر كار بودن سرمايه‌داري است كه فضاي دموكراتيك در تركيه را بيشتر و بيشتر آسيب‌پذير مي‌كند.»
 
كتاب «برآمدن تركيه اردوغان» با گردآوري «نشه‌جان بالكان، ارول بالكان و احمد اونجو» با ترجمه «آيدين اخوان اقدم» با شمارگان 550 نسخه، در 305 صفحه و به قيمت 55 هزار تومان از سوي انتشارات آگه در اختيار علاقه‌مندان قرار گرفته است.