پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : يونان - تركيه، مسير كنترل بحران
یکشنبه، 6 مهر 1399 - 18:00 کد خبر:33937
احمد رحيمي


در فضايي كه بسياري از ناظران به دليل افزايش تنش ها بين تركيه و يونان در شرق مديترانه اميد خود را براي كنترل بحران از دست داده بودند، ناگهان وضعيت تغيير يافت و شرايطي كه به سرعت مي توانست به يك رويارويي نظامي ببن دو كشور منجر گردد جاي خود را به آرامشي نسبي داد.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) اگر اتفاق غير منتظره اي روي ندهد شروع مذاكرات درآينده نزديك غير محتمل نخواهد بود. در اين زمينه نقش كشتي تحقيقاتي لرزه نگاري عروج رييس تركيه كه دفعتاً و به شكلي تعجب انگيز از منطقه مأموريت خود، به بندر آنتاليا بازگشت، قابل توجه بود. در خصوص تغيير جهت حركت مي توان گفت الگوها در نخستين دوره تحولات در تابستان گذشته تا حد زيادي تكرار شده اند. تركيه در تاريخ 31 تيرماه 1399 يك ناوتكس در زمينه اعزام عروج رييس به حوزه عمليات تحقيقاتي مورد نظر خود صادر نمود و همان روز 18 ناو جنگي به شكل متوالي از پايگاه دريايي آكساز به مأموريت عملياتي اعزام شدند. همزمان با متشنج شدن اوضاع، با وساطت برلين گفتگوهاي آتن و آنكارا شروع گرديد.

در اين مقطع عروج رييس در بندر آنتاليا متوقف شد. پس از آن گفته شد كه  آنكارا و آتن جهت انجام گفتگوها در سه سطح  دوجانبه، سياسي و نظامي، توافق نموده اند. اما پس از امضاء توافق بين آتن و قاهره درخصوص تعريف مناطق دريايي در تاريخ 16 مرداد، سناريوي آماده شده بين آنكارا و آتن متوقف ماند. اين در حالي بود كه آقاي اردوغان رئيس جمهور تركيه و فيض السراج رئيس شوراي رياست جمهوري ليبي در تاريخ 27 نوامبر 2019 توافق نامه تعيين مرزهاي دريايي تركيه و ليبي را با هدف ايجاد يك منطقه اقتصادي انحصاري در درياي مديترانه ، امضا نموده بودند.

در هر حال تركيه در واكنش به  اقدام يونان و مصر، عروج رييس را در تاريخ 19 مرداد  مجدداً به  قلب مديترانه شرقي كه قبلاً اعلام نموده بود، اعزام كرد. يونان با اعلام اين كه منطقه بخشي از فلات قاره آن كشور است، واكنشي شديد نشان نشان داد و تلاش كرد اتحاديه اروپا را به موضع گيري وادارد. متعاقب اين واقعه يك دوره پرالتهاب آغاز شدكه تا 23 شهريور ماه يعني روزي كه تركيه عروج رييس را بندرآنتاليا بازگرداند، ادامه يافت.

در اين ميان يونان نتوانست اتحاديه اروپا را كه عضو كامل آن بشمار مي رود، به حمايت تمام عيار از خود وادارد. در حالي كه پاريس به طور كامل در كنار آتن ايستاد، برلين يك رويكرد نسبتاً متوازن در پيش گرفت و بازيگران برجسته اتحاديه مانند ايتاليا و اسپانيا تا حدي از رويكرد برلين حمايت كردند. با توجه به عضويت تركيه و يونان در ناتو، آن سازمان نيز ضمن اتخاذ موضعي متعادل در قبال بحران و با هدف كاستن از ريسك درگيري، در مسير تسهيل انجام گفتگو فيمابين آنكارا و آتن گام برداشت.

 توسل آنكارا به نيروي نظامي براي ايجاد توازن قدرت در شرق مديترانه كه مي توان آن را نوعي ديپلماسي قايق هاي توپدار براي نيل به هدف توصيف نمود، ضمن آن كه مي تواند مشكل اعتبار بين المللي براي آن كشور ايجاد كند، همواره ريسك شعله ورشدن آتش درگيري نظامي را بدنبال دارد. شكل دادن به  بالانس منطقي بين قدرت نظامي يك كشور و همزمان پيشبرد ديپلماسي سنتي براي دستيابي به اهداف مشروع مستلزم مهارت بازيگري درعرصه بين المللي است. در هرحال به نظر مي رسد اين روندي است كه اكنون با گذشت يك دوران پر التهاب در شرق مديترانه  آغاز شده است.

عليرغم برخورد نسبتا متوازن اتحاديه اروپا و ناتو در بحران اخير، يك اتحاد قابل توجه در سطح بازيگران منطقه اي در قبال تركيه شكل گرفت كه بايد يك هشدار براي آن كشور تلقي شود. يونان و جمهوري قبرس توانستند مصر، اسرائيل، فرانسه و امارات متحده عربي را در كنار خود قرار دهند امري كه بالانس قدرت در شرق مديترانه را به شكلي منفي در قبال تركيه تغيير داد. مخاطره ناشي از چنين وضعيتي قابل اغماض نيست و تنها يك رويكرد مبتني بر ديپلماسي مي تواند از شكل گيري آن در قبال يك كشور پيشگيري كند.  از اين رو تحولات اخير مي تواند سياست خارجي تركيه را با ارزيابي مجدد مواجه سازد.

چشم انداز حل اختلافات اعم از مزمن يا جديد همواره در گفتگو و عندالاقتضاء طي مسير هاي حقوقي نهفته است خاصه اگر كشورها درك كنند كه منافع آنها از مجراي متوازن ساختن خسارات ناشي از مصالحه تأمين خواهد شد. با وجودي كه اختلافات تركيه و يونان مشتمل بر مسئله قبرس و مسائل مرتبط با مديترانه شرقي دلايل ديرينه زمينه اي، تاريخي و روانشناختي دارند اما شروع گفتگوها بين آن دو كشور نيز بر اساس يك برنامه روشن توأم با اراده سياسي قوي براي نيل به تفاهم يك راه حل منطقي تلقي مي شود. توافق متقابل براي ارجاع اختلاف به ديوان بين اللملي دادگستري نظير آنچه كه انگليس و فرانسه در خصوص جزاير مانش انجام دادند، مسيري حقوقي براي حل و فصل اختلافات بين كشور هاست كه در صورت ناكامي گفتگوهاي سياسي، يك راه جايگزين در جهان مدرن بشمار مي رود.