پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : ابعاد برنامه هسته اي تركيه
پنجشنبه، 3 مهر 1399 - 19:09 کد خبر:33931
سيدعلي قائم مقامي


تركيه از دهه پنجاه به بعد تلاش كرد كه برنامه هسته اي داشته باشد و از سال 1956 ميلادي درپي احداث نيروگاه‌هاي هسته‌اي و دستيابي به اين تكنولوژي بود. در همان دهه سازمان انرژي اتمي تركيه تأسيس شد، اما به‌دليل شرايط جامعه جهاني و جنگ سرد فعاليت‌هاي هسته‌اي اين كشور فراتر از مرحله توسعه و تحقيق نرفت.  اما علي رغم اين كه متحد آمريكا و ناتو بود و در جنگ سرد در صف امريكا و غرب قرار داشت، ولي كشورهاي غربي، آمريكا و ناتو اجازه نمي دادند كه تركيه نيروگاه هسته اي داشته باشد. آن ها به شدت مخالف بودند و يا نيروهاي خود را تحت عنوان گروه سبزها بسيج مي كردند تا جلوي دستيابي تركيه به نيروگاه اتمي و تكنولوژي اتمي را بگيرند. با پايان جنگ سرد و قدرت‌گيري حزب عدالت و توسعه گام‌هاي محكمي برداشت به‌طوري‌كه در سال 2008 شركت روسي اتم استروي اكسپورت  در مناقصه ساخت نيروگاه برنده شد و در سال 2010 نهايي شد .

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از موسسه آينده پژوهي جهان اسلام، تركيه بعد از قرارداد با روسيه در مركز آق كويو (چاه سفيد) قرار است نيروگاه اتمي تأسيس كند . هزينه اين امر بيست الا 22 ميليارد دلار خواهد بود و روسيه نيز از سال 2017 تأسيس نيروگاه اتمي را آغاز خواهد كرد و بعد از اتمام ساخت نيروگاه، به مدت 15 سال، مديريت اين نيروگاه بر عهده روسيه خواهد بود . طبق قرارداد تركيه برق توليدي اين نيروگاه را به مدت 15 سال خريداري خواهد كرد و بعد از 15 سال اين نيروگاه به تركيه واگذار خواهد شد. علاوه بر اين مسئله زباله هاي اتمي اين نيروگاه كه براي بمب اتمي و هسته اي به كار گرفته مي شود، به روسيه منتقل خواهد شد و زباله هاي اتمي اين نيروگاه در تزكيه نگه داري نخواهد شد. جدا از اين تركيه پيش قراردادي هم با ژاپن و فرانسه امضا كرده تا در سينوپ در كنار درياي سياه، نيروگاه دومي تأسيس كند. اين نيروگاه را هم در يك يا دو سال آينده شروع به احداث خواهند كرد. طبق گفته وزير انرژي اين كشور هدف‌گذاري كرده بود كه تا سال 2030 حداقل بيست رآكتور هسته‌اي تاسيس كند تا سي درصد نياز اين كشور به انرژي را تامين كند.

دلايل توجه تركيه به انرژي هسته اي و برنامه هسته اي
تركيه نفت و گاز ندارد و بنابراين با كمبود منابع انرژي و ضرورت واردات نود درصدي سوخت‌هاي فسيلي از خارج مجبور است كه به نيروگاه اتمي روي بياورد. همچنين تملك ذخاير شناسايي‌شده ده هزار تني اورانيوم و 380 هزار تني توريم يعني مواد خام مورد نياز نيروگاه را در اختيار دارد. همچنين از آن جا كه ايران به تكنولوژي اتمي و نيروگاه با كمك روسيه دست يافته ، تركيه هم به نوعي ناچار شده است كه وارد اين جرگه شود . يعني به دليل اين كه ايران انرژي اتمي دارد، مردم و رهبران تركيه هم خواستار اين انرژي هستند. در همين راستا به علت مخالفت آمريكا و اتحاديه اروپا با تأسيس نيروگاه اتمي در تركيه، اينكشور با روسيه قرارداد بسته است. اكنون نيزبيش از 400نفر دانشجوي تركيه در روسيه در حال تحصيل در رشته تكنولوژي و علوم اتمي هستند . مقاومت اتمي ايران در برابر غرب هم به نوعي راه را براي تأسيس نيروگاه اتمي در تركيه گشوده است.

تركيه و برنامه هسته اي و اهداف نظامي
اگر تركيه اهداف نظامي هم داشته باشد، نمي تواند اين كار را انجام دهد، چون تحت نظر كنسرسيوم اتمي روس است و علاوه بر آن زباله هاي اتمي به روسيه برگردانده خواهد شد و روسيه به مدت 15 سال مديريت و اداره نيروگاه آق كويو را بر عهده خواهد گرفت. از طرف ديگر نيروگاه سينوپ كه قرار است با ژاپن و فرانسه امضا شود، چنين اجازه اي به تركيه نخواهند داد. علاوه بر اين موضوع، آمريكا در تركيه بيش از 90 سلاح اتمي و كلاهك اتمي در پايگاه هاي تحت پوشش ناتو و پايگاه هاي آمريكا در تركيه مستقر كرده است.

در واقع هر چند تركيه در سال 2014 براي خريد هواپيماهاي فوق پيچيده اس 35 كه قابليت حمل سلاح هسته اي دارد تمابل كرده است، اما نمي توان گفت كه در بلند مدت راهبرد تركيه نگاه به مسئله نظامي تكنولوژي هسته اي دارد. در واقع تركيه نياز به سلاح اتمي ندارد، چون عضو ناتو است و استراتژي هسته اي نظامي ناتو هم (پوشش امنيتي هسته اي شامل تركيه و تمام كشورهاي عضو ناتو ) وجود دارد.  ناتو در استراتژي خود اعلام كرده است كه ما حتي اگر لازم باشد به كشورهايي كه داراي سلاح اتمي نيستند، اما تهديد كننده تركيه ويا ساير كشورهاي عضو هستند، براي دفاع از آن ها بمب اتم و سلاح هسته اي به كار گيريم. يعني تركيه هم تحت پوشش و حفاظت دفاعي هسته اي ناتو قرار دارد.

وضعيت هسته اي تركيه و چالش ها و موانع استفاده تركيه از برنامه هسته اي نبود نيروي انساني متخصص از ديگر چالش‌هاي برنامه هسته‌اي تركيه است. چنانچه چند سال قبل رئيس آژانس اتمي تركيه در تلويزيون تركيه مصاحبه اي در مورد برنامه اتمي تركيه و مقايسه آن با ايران انجام داد و گفت ايران از نظر تكنولوژي و انرژي اتمي خيلي پيشرفته تر از تركيه است. به خصوص اين كه ايران در سال 1995 ميلادي يعني در دوره رياست جمهوري آقاي هاشمي رفسنجاني با روسيه قراردادي مبني بر اين كه سالانه حدود صد نفر دانشجوي دكترا را به روسيه براي تحصيل در رشته انرژي اتمي و تكنولوژي اتمي بفرستد امضا كرد و در حال حاضر و در حال حاضر ايران متخصص هاي عالي رتبه اي كه دكترا و فوق دكترا هستند، در رشته انرژي اتمي در اختيار دارد. در بعد ديگري مخالفان اين برنامه اتحاديه اروپا به خصوص پارلمان اروپا است و حتي آمريكا هم جزء اين مخالفان است كه معتقد است كه تركيه بايد قراردادهاي خود را با روسيه به هم بزند. ولي  تركيه اين موضوع را قبول نكرده است. همچنين اتحاديه اروپا در گزارش اخير خود در رابطه با تركيه اعلام كرده است كه تركيه بايد براي تأسيس نيروگاه آق كويو با قبرس و يونان و به علت تهديدات امنيتي كه ممكن است از طريق امواج راديواكتيو بروز پيدا كند، هم هماهنگي داشته باشد. يعني تحت نظر اتحاديه اروپا انجام بگيرد و با آن ها مشورت و هماهنگي داشته باشد. در واقع آمريكا و اتحاديه اروپا موافق تأسيس نيروگاه در تركيه به خصوص با مشاركت روسيه نيستند. آمريكا هم اخطار داده بود كه تركيه نيروگاه اتمي تاسيس نكند. جدا ازاين تركيه هيچ گونه مانعي بر سر راه تكنولوژي صلح آميز هسته اي در پيش رو ندارد، اما درباره تعهدات به عدم توجه به سلاح هسته اي قرارداد هاي بين المللي چون MPT و... قرارداد منع گسترش سلاح هاي اتمي و نابودي اين سلاح ها را امضا كرده است. همچنين در بين موافقان صنعت هسته اي تركيه روسيه در رأس همه است. علاوه بر آن ژاپن و فرانسه هم پيش قراردادي را امضا كرده اند كه در تركيه نيروگاه اتمي را تأسيس كنند و بقيه كشورها مخالفتي ندارند.

احزاب مختلف تركيه و نگاهي به برنامه هسته اي تركيه
در حال حاضر حزب دموكراتيك خلقها يا همان كردهاي طرفدار پ.ك.ك در بيانيه خود اعلام كرده اند كه ما مخالف تأسيس نيروگاه اتمي در تركيه هستيم .( البته هدف آن ها خودشيريني براي آمريكا و اتحاديه اروپا است) جدا از اين به غير از حزب دموكراتيك خلقها ، تمام احزاب تركيه طرفدار تأسيس نيروگاه اتمي و تكنولوژي اتمي هستند. دلايل آن ها كمبود منابع انرژي شامل نفت و گاز مي شود.