پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : مداخلات ايرانيان: شاهنشاهي هخامنشي ...
دوشنبه، 16 تیر 1399 - 07:28 کد خبر:33468
جان هايلند


كتاب مداخلات ايرانيان: شاهنشاهي هخامنشي، آتن و اسپارت 450 ـ 386 قبل از ميلاد» با مساله‌سازي روايت روابط يوناني پارسي از 450 تا 386 و زير سؤال بردن فرضيات در مورد استراتژي دفاعي هخامنشي آغاز شده است. در تفسير سنتي آمده است كه پس از از دست دادن اوليه يونانيان آناتولي به آتن، حاكمان پارسي از رويارويي مستقيم از احترام محتاطانه به قدرت نظامي آتنيان (و بعداً اسپارتيان) خودداري كردند. در عوض آنها از جنگ پلوپونزي براي بازپس‌گيري يونيا و متعادل كردن اسپارت در برابر آتن براي تأمين امنيت آن سوءاستفاده كردند و مانع از آن شدند كه متحدين يوناني آنها به اندازه كافي نيرومند شوند تا تجاوزهاي جديد را انجام دهند.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) اين كتاب الگوي اثبات‌ كننده‌اي را ارائه داده است، ريشه در ايدئولوژي برتري جهان پارس كه نه‌تنها دفاع از مرزهاي ساحلي بلكه تلاش مستمر براي گسترش نفوذ ديپلماتيك فراتر از درياي اژه است. احياي يونيا براي شاهنشاهان مهم‌تر از حمايت از بزرگ‌ترين دولت‌شهرهاي خارج از كشور ـ اول آتن، سپس اسپارت ـ و به‌دست آوردن سپاس‌گزاري، احترام و سود در عوض بود.

با وجود ناكامي قبلي ايران در فتح سرزمين اصلي يونان، پادشاهان به دنبال انتقام از شكست‌هاي قديمي به دنبال نزاع‌هاي جديد بونان نبودند. اردشير يكم صلح با آتن را بر جنگ ترجيح داد. اين هم از نظر اقتصادي پرسود بود و هم نشان‌دهندۀ توانايي پارس در ارائۀ نظم جهاني بود. داريوش دوم ابتدا با دوستي با آتن موافقت كرد؛ با اين حال هنگامي كه برانگيخته شد، او نه‌تنها به دنبال بازپس‌گيري ايونيا، بلكه با گرفتن لحظه‌اي براي مداخله در جنگ بزرگ يونان نيز پاسخ داد. او از ترس اينكه ايران نتواند كشورهاي يونان را بدون كمك يونان شكست دهد، اين استراتژي را پذيرفت، بلكه به دنبال اين بود كه بيعت رهبران يونان را به دست آورد.

تلاش‌هاي ايران براي برطرف كردن نزاع‌هاي يونان براي بيان اقتدار جهاني بود. اما اولويت‌ها و غرايز رقابت براي حفظ مالي، حاكمان پارس را متقاعد كرد كه برخورد مستقيم نظامي را به عنوان آخرين راه حل معامله كنند و سخاوت خود را به دست‌نشاندگان يوناني تحميل كنند. شواهد كافي وجود ندارد كه ثابت كند شاهنشاهان با متعادل كردن رقبا بالقوه يونان سعي در محافظت از قلمرو خود داشتند.

مداخلات ايرانيان در جنگ‌هاي پلوپونزيان و كورينتيان و مبارزات آن با اسپارت به پيروزي‌هاي سرنوشت، اما تنها پس از خطاهاي جدي و تأخيرهاي طولاني پايان يافت. بسياري از اين عقب‌نشيني‌ها به دليل اين اتفاق افتادند كه مأمورين شاهنشاهي تمايل سرسختانه دولت‌شهرهاي يوناني را براي پذيرش شكست دست‌كم ارزيابي كردند.

حل و فصل جنگ‌هاي پلوپونزيان و كورينتيان سزاوار جايگاهي در بين مهم‌ترين دستاوردهاي ايران در اواخر قرن پنجم و چهارم است. اين فرمول را براي روابط بعدي يوناني شاهنشاهي و همچنين لحظه‌هايي از آشتي تحت حمايت پارسيان بين دولت‌شهرهاي اصلي ارائه داد كه سال‌ها پس از صلح شاه به طول انجاميد. درس مداخلات يوناني پارسي تنها هنگامي كه نمايش قدرت و نيروي دريايي يارانه به دست‌نشاندگان خارج از كشور در مواجهه با نوع جديدي از تهديدات مقدونيه اسكندر، خارج از كشور در مواجهه با نوع جديدي از تهديدات مقدونيه اسكندر ناكافي بود، اهميت خود را از دست داد.

در بخشي از كتاب با نام «تصوير برتري جهان ايرانيان» مي‌خوانيم: داريوش يكم يك ايدئولوژي شاهنشاهي با پيامدهاي ماندگار در سياست خارجي ايران ايجاد كرد. سنگ بناي آن مخلوق، قدرت بي‌حد و حصر ايران و جهاني گسترده «دور و دراز» بود كه توسط خداي خالق اهورامزدا وقف شد. اين گوناگوني معاني بديع شاهنشاهي و جهان، كه بر انديشه ديني ايران و سنت‌هاي ديرينه سلطنت ميان‌رودان استوار بود، بلافاصله حاكمان بر امپراتوري‌هاي بعدي، از جمله پادشاهي‌هاي هلنيستي، روم و چين اثر گذاشت و آن‌ها نيز اقتدار خود را با اصطلاحات مشابه توصيف كردند. اين امر حاكي از ادعاي مالكيت، نه تنها بر ايالات ايران بلكه بر جوامع دوردست و مستقل مانند يونانيان خارج از كشور بود كه به جاي كنترل مستقيم تحت فشار قرار مي‌گرفتند.»

جان هايلند نويسنده اين كتاب مدرك ليسانس خود را در رشته تاريخ از دانشگاه كرنل و كارشناسي ارشد و دكتراي خود را در رشته تاريخ باستان از دانشگاه شيكاگو دريافت كرده و از سال 2006 در دانشگاه كريستوفر نيوپورت مشغول تدريس يونان باستان، ايران هخامنشي، رم باستان و تاريخ جنگ است. حوزه تحقيقات او ايران هخامنشي (قرن ششم ـ چهارم پيش از ميلاد)، يونان كلاسيك (قرن 5 تا 4 قبل از ميلاد)، آناتولي باستان (ليديا، ليكيا، كاريا)، جنگ باستان و امپرياليسم است. وي در تحقيقات خود به بررسي روابط بين شاهنشاهي پارسي هخامنشي و يونانيان باستان مي‌پردازد.

او در اين كتاب كه توسط انتشارات دانشگاه جان هاپكينز در سال 2018 و به زبان انگليسي منتشر شده، ديدگاه متعارف از تعامل بين شاهنشاهي ايراني هخامنشي و دولت‌هاي يونان را به چالش كشيده است. عمده گزاره‌هاي تاريخي كه كتاب بر اساس آن تدوين شده است، از مورخان يونان سرچشمه گرفته و نويسنده تا حدودي با ديدي انتقادي سعي در ارائه يك چهره منصفانه از سياست شاهنشاهان در دوران اردشير يكم، داريوش دوم و اردشير دوم تا سال 386 و انعقاد پيمان آنتالكيداس دارد.

فرمانروايان هخامنشي كه در كتيبه‌هاي پارسي باستان، با عنوان شاهنشاه از آنها ياد مي‌شود در متون يوناني و برخي از نويسندگان سده‌هاي اخير غرب همواره به اشتباه از آنها با لفظ شاه ياد مي‌شود و قلمرو آنها را امپراتوري خوانده‌اند، در حالي كه فرمانروايان ايران باستان، شاهنشاه و قلمرو آنها، شاهنشاهي است.

اين كتاب در هشت فصل تنظيم شده است. ايران هخامنشي و يونانيان محصور در دريا، اردشير يكم و صلح آتنيان، جنگ پلوپونزي و مسير مداخله، جنگ تيسافرنس و پيمان 411، نيروي دريايي پادشاه و عدم موفقيت مداخله ساتراپ‌ها، كورش كوچك و پيروزي اسپارت،‌ اردشير دوم و جنگ با اسپارت و ايران، جنگ كورينتيان و صلح شاه فصل‌هاي كتاب را تشكيل مي‌دهند.

مداخلات ايرانيان: شاهنشاهي هخامنشي، آتن و اسپارت
جان هايلند
ترجمه: محمد ملكي
انتشارات: شفيعي
تعداد صفحات: 392 صفحه

محمود فاضلي