پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : اردوغان؛ روياي امپراطوري
دوشنبه، 26 اسفند 1398 - 05:56 کد خبر:32766
محمود فاضلي


طي سال گذشته رجب طيب اردوغان رئيس جمهور تركيه يكي از چهره‌هاي مطرح در سطح بين‌المللي بوده است. او براي بار دوم  از سوي روزنامه Muslim News Nigeria نيجريه به عنوان «شخصيت جهاني مسلمان سال 2019 » انتخاب شد.اين روزنامه سال 2018 نيز اردوغان را به دليل موضع‌اش در جهان اسلام و جوامع بين‌المللي  از جمله در سوريه، ميانمار، كشمير و فلسطين انتخاب كرده بود. چرا كه به نوشته اين روزنامه، «اردوغان هميشه در كنار مظلومان حضور قرار دارد، در حالي كه كشورهاي عرب از جمله عربستان در مقابل كشتار فلسطيني‌ها از سوي اسرائيل سكوت مي‌كنند، اما اردوغان در اين باره با شفافيت اعتراض مي‌كند، هميشه در كنار مسلمانان اويغور و ميانمار بوده و ميزبان هزاران نفر ازمردم سوريه در تركيه است.»

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از اعتماد، در سال گذشته همچنين «مركز مطالعات استراتژيك اسلامي سلطنتي» مستقر در اردن نيز نام او را در صدر 500 شخصيت مسلمان تاثيرگذار جهان قرارداد و در كتاب منتشره خود نوشت«تركيه در دوران تصدي اردوغان شاهد رشد اقتصادي بي‌سابقه، اصلاحات قانون اساسي و ظهور مجدد به عنوان يك قدرت جهاني مهم بوده است.»

سياست خارجي فعال
     تركيه ادعا مي‌كند تحت رهبري اردوغان، بر روابط قوي‌تر با تمامي هفت همسايه‌اش خصوصا يونان و تمام كشورهاي هم‌مرز با درياي سياه كه قطب تجاري مهم و منطقه مهم ژئوپوليتيك است، متمركز است.اردوغان در آفريقا بيش از 20 سفارتخانه و كنسولگري جديد افتتاح كرد و زماني كه سومالي در سال 2011 از قحطي و خشكسالي فلج‌كننده رنج مي‌برد، نه تنها به آنجا كمك ارسال كرد بلكه اولين رهبري خارج از آفريقا بود كه طي حدود دو دهه پيش به سومالي سفر كرد. حمايت رئيس‌جمهوري تركيه از مردم بوسني همچنان ادامه يافت. او اعطاي جايزه نوبل ادبي به «پيتر هاندكه» نويسنده اتريشي حامي اسلوبودان ميلوشويچ (رئيس‌جمهور پيشين يوگسلاوي) ، متهم به ارتكاب جنايات جنگي و جنايت عليه بشريت در جريان جنگ بوسني در دهه 90 ميلادي را «تشويق دشمنان اسلام و بشريت» خواند و اعلام كرد«اين مايه شرم و ننگ است كه به فردي كه مدافع و حامي قاتلي است كه خون ده‌ها هزار مسلمان را ريخته، جايزه بدهيم.»

اردوغان در رابطه با «يونان» كشور همسايه خود كه معمولا مواضع جنجالي اتخاذ مي‌كند، در سال گدشته نيز موضوعاتي همچون «خاتمه دادن به تجاوز هوايي و دريايي تركيه در درياي اژه، تقويت مذاكرات جهت حل و فصل مسئله فلات قاره، از سرگيري مذاكرات قبرس، همكاري در بخش مديريت بحران مهاجرت و ضرورت به روز كردن قرارداد لوزان (1923) را مطرح كرد. «حمايت از محمد مرسي رئيس جمهوري سابق مصر، مخالفت با سركوب مردم مصر، انتقاد به شناسايي كشتار ارامنه از سوي آمريكا و تعدادي از كشورهاي اروپايي، تاكيد بر مبارزه مستمر با كردهاي اين كشور، حمايت از مخالفين بشار اسد، پذيرش آوارگان سوريه، تاكيد بر دستگيري و محاكمه قاتلان خاشقچي در كنسولگري عربستان در استانبول، ديدار با رهبران اروپا و پوتين در بحران سوريه و حمايت سياسي و نظامي از «فائز سراج» رئيس دولت وفاق ملي ليبي» از مهم‌ترين مواضع او بوده است. اردوغان به خاطر سياست خارجي خود در سطح بين‌المللي نيز توجه را به خود جلب كرد و طبق نظرسنجي‌ها در داخل تركيه، 46 درصد مردم، اردوغان را «موفق‌ترين» سياستمدار تركيه مي‌دانند.

بازگشت به عظمت امپراتوري عثماني
اردوغان همچنان از بازگشت به عظمت امپراتوري عثماني سخن مي‌گويد و خود را در حفظ تماميت ارضي تركيه «كمال آتاتورك» مؤسس جمهوري تركيه با ايدئولوژي متفاوت معرفي مي‌كند. وي هر از چندي از آرامگاه كمال آتاتورك، بنيانگذار تركيه نوين ديدار مي‌كند، ديدارهايي نمادين كه نشانگر آرزوي‌هاي آشكارشده اردوغان در اين پست و تكيه زدن بر جاي آتاتورك است.او در سند چشم انداز رياست جمهوري‌اش شعار «عدالت جهاني» را برجسته كرد و بر اين باور است كه مي‌تواند بر جامعه بين‌المللي و سازمان ملل، براي دستيابي به اهدافش درباره عدالت و برابري جهاني اثر بگذارد. بزعم همفكران وي، در «تركيه قديم» اگرچه مشاركت سياسي، حقوق و آزادي‌ها محدود شده بودند، اما در «تركيه جديد» تلاش بر تكثرگرايي است. تركيه‌اي كه به سبب روند پيوستن به اتحاديه اروپا، اصلاحات را يكي پس از ديگري انجام مي‌دهد و تاثير نظاميان را به كمترين حد خود ‌رسانده و مشاركت سياسي را افزايش مي‌دهد.«وارد كردن تركيه به باشگاه 10 اقتصاد برتر جهان تا سال 2023، چندجانبه گرايي در سياست خارجي آنكارا، تقويت روند مذاكرات صلح با كردها، ايجاد اصلاحات اقتصادي جديد، ادامه روند توسعه دموكراسي و مذاكره و همگرايي با اتحاديه اروپا، تلاش براي يكپارچگي تركيه و تبديل تركيه به مركز اقتصادي و سياسي در منطقه» از مهم‌ترين اهداف اعلام شده اردوغان است.

اما كشورهاي منطقه، اقدامات منطقه‌اي اردوغان را صداي پاي روح عثماني تلقي مي‌كنند. به گونه‌اي كه «بهار عربي» را نيز به عنوان بازگشت روح عثماني براي انتقام‌گيري ارزيابي كردند. تركيه مدعي است به دنبال احياي دولت عثماني نيست. ولي آنها همواره عثماني‌ها را به ياد داشته و فراموش نمي‌كنند. تركيه معتقد است فرزندان از گناهان پدرانشان مسئول نبوده و گذشته ديگر گذشته است.امروز يك دنياي جديد وجود دارد و تركيه به هيچ وجه به دنبال انتقام‌گيري نيست.اگرچه خواستار قدرتمندتر شدن، رشد بيشتر و تقويت اقتصاد است و لازمه اين امر را نيز به شكل صلح‌آميز و با رعايت حقوق كليه كشورها به جا مي‌آورد، اما تركيه به سرزمين‌ها و حاكميت هيچ كشور ديگري  چشم طمع ندارد و بدنبال احياي دولت عثماني نيست.

اصلاحات در قانون اساسي تركيه
     بر اساس اصلاحات جديد در قانون اساسي تركيه، نظام سياسي رياست جمهوري به جاي نظام پارلماني روي كار آمده است. مخالفاين معتقدند اين اصلاحات زمينه بروز استبداد را در تركيه فراهم مي‌كند و به موجب آن، اردوغان مي‌تواند تا سال 2029 در قدرت باقي بماند و اختيارات جديدي براي صدور احكام، اعلام وضعيت اضطراري، انتصاب وزرا و مقامات ارشد دولت و انحلال پارلمان به دست خواهد آورد.طبق اين لايحه پست نخست وزيري براي اولين بار از سيستم سياسي تركيه حذف و رئيس جمهور مسئول مستقيم تعيين وزرا خواهد بود.
بر اساس مفاد اصلاحيه قانون اساسي، تعداد نمايندگان مجلس از 550 نفر به 600 نفر افزايش يافت و انتخابات ميان دوره‌اي حذف و نمايندگان علي‌البدل امكان ورود به مجلس را خواهند داشت. تشكيل وزارتخانه‌ها طبق بخشنامه رياست جمهوري انجام خواهد شد.حكومت نظامي حذف و اختيار اعلام وضعيت فوق‌العاده نيز از اختيارات رئيس جمهوري (به شرط تصويب آن در پارلمان) خواهد بود.در زمان صلح به جز دادگاه‌هاي انظباطي، دادگاه ديگري براي نظاميان تشكيل نخواهد شد، اما در زمان جنگ براي محاكمه نظامياني كه در انجام وظيفه تخلف مي‌كنند، امكان تشكيل دادگاه نظامي وجود خواهد داشت.اختيار ارائه طرح و لوايح قانوني مختص نمايندگان خواهد بود، اما رئيس جمهوري به صورت استثنايي اختيار و مسئوليت آماده‌سازي و طرح قانون بودجه را خواهد داشت و قانون بودجه با تاييد پارلمان اجرايي مي‌شود. به باور اردوغان اين اصلاحات باعث به وجود آمدن ثبات در زمان پر آشوب فعلي تركيه خواهد شد.

اردوغان و كودتاي جديد؟
     موسسه آمريكايي Rand Corporation  اخيراً تحقيقاتي در مورد تركيه منتشر كرد. 10 امريكايي كه اين گزارش را تهيه كرده بودند، سناريويي را مطرح كردند كه يكي از آنها «احتمال انجام كودتا توسط اعضاي نيمه ارشد ارتش در تركيه» بود. آمريكا مانند هميشه براي اينكه تركيه را در راستاي اهداف خود درتنگنا قرار دهد، سناريو توليد مي‌كند و بعضي‌ها در داخل كه به تغييركابينه متمركز شده‌اند و در راستاي رقابت‌هاي خود به اين سناريو متوسل مي‌شوند.

موافقان اردوغان مدعي‌اند كساني كه در 15 جولاي 2016 (25 تير 1395) دست به كودتا زدند، پاسخ لازم را دريافت كردند.هر وقت كه تركيه در مسير رشد و ثبات پيش مي‌رود و اقتصاد كشورمان شتاب مي‌گيرد، با اينگونه شايعات و اقدمات مواجه مي‌شويم اما بدانند كه تركيه دفتر دوران كودتا را بسته است. حتي تلفظ اين ادعا و احتمال نيز خيانت به كشور است.اردوغان در رابطه با ادعاي كودتا، معتقد است چنين ادعاهايي چيزي جز يك كمپين نيست و خيانت به دولت و ملت تركيه است.اين كشور كودتاي 15 جولاي را تجربه كرد و ملت به عوامل اين كودتا پاسخ لازم را داد.در صورت وقوع چنين چيزي عوامل آن چندين برابر تاوان پس خواهند داد. حتي نام بردن از آن (كودتا) نيز براي ما حرام است.

با پيشروي‌هاي ارتش سوريه براي محاصره تروريست‌ها در مناطق شمال غرب اين كشور در استان‌هاي ادلب و حلب، تركيه با بحران جديدي روبه‌رو شده است. در مجلس تركيه صداي اعتراض نمايندگان از «بي‌خبري جزئيات و اهداف عملياف برون مرزي تركيه» و يا اين كه «عمليات چشمه صلح و حضور نظامي در ليبي چه دستاوردي براي نركيه داشته» شنيده مي‌شود.آنكارا همچنين در يك واكنش سياسي، مرزهاي خود را براي هزاران پناهجوي سوري كه بخواهند به اروپا بروند، گشوده است. تركيه با باز نمودن مرزهاي خود به سوي اروپا مي‌خواهد اتحاديه اروپا و ناتو را تحت فشار قرار دهد تا از عمليات نظامي آنكارا در سوريه حمايت كنند.