پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : زلزله نفتي روسيه
دوشنبه، 19 اسفند 1398 - 06:24 کد خبر:32725
گروه گزارش و تحليل


وضع عربستان وخيم‌تر است. اگرچه اين كشور به طور رسمي اعلام نمي‌كند كه با چه قيمتي بودجه خود را بسته است، اما ارزيابي شركت‌هاي مالي منطقه‌اي حاكي از اين است كه اين كشور در سال ۲۰۲۰ به قيمتي بين ۵۵ تا ۶۳ نياز دارد. ظاهرا اين رقم‌ها بر اساس پايين‌ترين سطح قيمت خام برنت در سال ۲۰۱۹ تعيين شده است. پايين‌ترين قيمت خام برنت در اين سال، در سطح ۵۳ دلار بود. در نتيجه، سقوط فعلي برنت به ۴۵ دلار ممكن است عربستان و ساير كشور‌هاي نفتي را با چالش‌هاي اقتصادي جدي مواجه كند.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) با منحل شدن ائتلاف نفتي كشور‌هاي اوپك و غيراوپك، قيمت‌هاي جهاني نفت به نحو چشمگيري سقوط كرد. امري كه اقتصاد كشور‌هاي متكي به نفت را با مشكلات متعددي مواجه مي‌كند.

اواخر سال ۲۰۱۶، وقتي كه كاهش قيمت‌هاي نفت به سطوح كم سابقه‌اي رسيد، تعدادي از كشور‌هاي توليدكننده نفت براي جلوگيري از كاهش بيشتر قيمت ها، گروهي تحت عنوان «اوپك پلاس» تاسيس كردند كه از كشور‌هاي عضو سازمان اوپك و غيراوپك متشكل شده بود. اگر چه كشور‌هاي متعددي در اين گروه عضو هستند، اما عملا تصميمات كلان اين گروه از سوي روسيه و عربستان ديكته مي‌شد.

روز جمعه قرار بود يكي از اين تصميمات اتخاذ شود، اما با بروز اختلاف ميان عربستان و روسيه، توافق اوپك پلاس فروپاشيد. وزراي اوپك روز پنج شنبه خود را براي يك كاهش ۳.۶ درصدي در توليد نفت (معادل ۳.۶ ميليون بشكه در روز) آماده كرده بودند. اما در نهايت به دليل مخالفت روسيه توافق كاهش توليد امضا نشد. كشور‌هاي اوپك پلاس از قبل توافقي براي كاهش ۲.۱ ميليون بشكه در روز داشتند و كشور‌هايي مانند عربستان مايل بودند كه ۱.۵ نيم ميليون بشكه ديگر به اين توافق اضافه كنند.

اما روز جمعه، روسيه با پيشنهاد كاهش ۱.۵ ميليون بشكه اضافي مخالفت و اعلام كرد كه فقط مايل است توافق قبلي را تمديد كند. توافق فعلي اوپك پلاس ۲.۱ ميليون بشكه از صادرات كشور‌هاي اوپك پلاس را كم كرده بود. حالا بعد از مخالفت روسيه، حتي توافق قبلي هم تمديد نشد. بيژن زنگنه، وزير نفت ايران گفته است كه نشست اخير اوپك يكي از بدترين نشست‌هاي تاريخ اين سازمان نفتي بود.

اگر چه توافق كاهش توليد اوپك پلاس اواخر ماه مارس منقضي مي‌شود، اما در پي ناتواني عربستان و روسيه در تمديد توافق كاهش توليد، قيمت‌هاي نفت به شدت سقوط كرد و به سطوح قبل از تاسيس اوپك پلاس رسيد.

خام برنت تقريبا يك سوم ارزش امسال خود را از دست داد و به ۴۵ دلار براي هر بشكه رسيد كه اين پايين‌ترين قيمت برنت از سال ۲۰۱۷ است. همچنين خام متوسط غرب تگزاس نيز به ۴۱ دلار رسيد. اين قيمت‌ها بار ديگر نگراني‌هايي در خصوص احتمال تكرار سقوط قيمت‌هاي سال ۲۰۱۴ مطرح كرد.

روند افول اهميت نفت
عبدالعزيز بن سلمان، وزير نفت عربستان، با هدف جلوگيري از سقوط بيشتر قيمت ها، بعد از ترك جلسه اوپك در وين، از پاسخ دادن به پرسش‌هايي درخصوص افزايش مقدار توليد كشورش خودداري كرد. اما بعيد است كه بتواند حداقل در كوتاه مدت، جلوي سقوط قيمت‌ها را بگيرد. چرا كه عوامل متعددي در سقوط قيمت‌ها نقش دارند.

اول از همه، ويروس جديد كرونا است كه دومين اقتصاد بزرگ جهان –چين- را تحت تاثير قرار داده و فعاليت‌هاي اقتصادي بسياري از كشور‌هاي ديگر را مختل كرده است. امري كه به كاهش مصرف نفت در جهان منجر شده است.

با اين حال، كرونا يك عامل كوتاه مدت و گذراست. بازار‌هاي نفت سالهاست كه به رغم نوسان‌هاي مقطعي روند نزولي در پيش گرفته است. احتياج اوپك به روسيه براي كنترل قيمت ها، يكي از نشانه‌هاي بارز اين روند بود. در گذشته‌هاي نه چندان دور، اوپك نقش بسيار مهمي در كنترل قيمت‌هاي جهاني نفت از طريق كاهش يا افزايش توليد داشت. اما افزايش توليد نفت در كشور‌هايي مانند روسيه و آمريكا، موجب شد كه از اهميت اوپك كاسته شود.

علاوه بر اين، بسياري از شركت‌هاي خودروسازي در جهان (مانند مرسدس، تويوتا و هيوندا) طرح‌هايي براي توليد خودرو‌هاي برقي دارند. برخي از اين شركت‌ها از سال ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۹ توليد خودرو‌هاي بنزيني را متوقف خواهند كرد. برآورد‌هاي كارشناسان نشان مي‌دهد كه در چند دهه آينده با هدف جلوگيري از آلوده شدن محيط زيست، توليد خودرو‌هاي برقي در اولويت قرار گيرد.

شرايط بازار‌هاي نفت در سال‌هاي اخير به نحوي تغيير كرد كه به رغم اعمال تحريم‌هاي گسترده عليه صادرات نفت ايران و ونزوئلا از سوي آمريكا و همچنين استمرار ناامني در ليبي، قيمت‌ها همچنان سقوط مي‌كند. تا همين سال‌هاي اخير، بسياري از ناظران معتقد بودند كه اگر نفت ايران تحريم شود، قيمت‌هاي جهاني نفت ممكن است به شكل نجومي افزايش يابد. اما تغييرات آهسته، عميق و مداوم در بازار‌هاي جهاني باعث شد كه امروز با وجود اينكه دو توليد كننده بزرگ نفت – ايران و ونزوئلا- در فروش رسمي نفت خود مشكلاتي دارند، جلوگيري از سقوط قيمت نفت همچنان دغدغه اصلي كشور‌هاي نفتي باشد. چرا كه اغلب اين كشور‌ها با بشكه‌اي بالاتر از قيمت‌هاي فعلي نفت برنت بودجه سال ۲۰۲۰ را بسته بودند.

الكساندر نواك، وزير نفت روسيه، كه در نشست اخير اوپك با مخالفت با پيشنهاد كاهش نفت از سوي عربستان، تير خلاص را به گروه اوپك پلاس زد.

بودجه‌هاي نفتي در سال ۲۰۲۰
كشور‌هاي عربي حوزه خليج فارس، زيان بزرگي از كاهش قيمت‌ها خواهند ديد. قيمت هر بشكه نفت در بودجه سال ۲۰۲۰ اين كشور‌ها بالاتر از قيمت فعلي نفت برنت است. حتي قطر هم كه معمولا پايين‌ترين قيمت نفت را در بودجه خود در نظر مي‌گيرد، ممكن است با مشكلاتي مواجه شود. قطر بودجه سال ۲۰۲۰ را با قيمت ۵۵ دلار براي هر بشكه بسته است.

وضع عربستان وخيم‌تر است. اگرچه اين كشور به طور رسمي اعلام نمي‌كند كه با چه قيمتي بودجه خود را بسته است، اما ارزيابي شركت‌هاي مالي منطقه‌اي حاكي از اين است كه اين كشور در سال ۲۰۲۰ به قيمتي بين ۵۵ تا ۶۳ نياز دارد. ظاهرا اين رقم‌ها بر اساس پايين‌ترين سطح قيمت خام برنت در سال ۲۰۱۹ تعيين شده است. پايين‌ترين قيمت خام برنت در اين سال، در سطح ۵۳ دلار بود. در نتيجه، سقوط فعلي برنت به ۴۵ دلار ممكن است عربستان و ساير كشور‌هاي نفتي را با چالش‌هاي اقتصادي جدي مواجه كند.

البته عربستان به رهبري محمد بن سلمان، وليعهد جوان سعودي، طرحي جاه طلبانه به نام «چشم انداز ۲۰۳۰» طراحي و اجرا كرده كه هدف اصلي آن كاهش وابستگي عربستان به نفت از طريق افزايش درآمد‌هاي غيرنفتي است. اگر چه از سال ۲۰۱۷ عربستان به تدريج درآمد‌هاي غيرنفتي خود را افزايش داد، اما هنوز تا تحقق استقلال كامل از درآمد‌هاي نفتي راه دور و درازي در پيش دارد.

ظاهرا كاهش قيمت نفت از همين حالا، به بي ثباتي در خاندان حاكم بر عربستان منجر شده است. روز جمعه همزمان با فروپاشي ائتلاف اوپك پلاس، نيرو‌هاي ويژه عربستان دو تن از شاهزادگان برجسته سعودي – احمد بن عبدالعزيز، برادر كوچكتر پادشاه و محمد بن نايف، وليعهد سابق و برادرزاده پادشاه- را به اتهام تلاش براي انجام كوتا عليه پادشاه و وليعهد بازداشت كردند. اما برخي ناظران مي‌گويند محمد بن سلمان، وليعهد عربستان، ممكن است در حال كنار زدن رقبا و هموار كردن راه تكيه زدن خود بر تخت پادشاهي است. به گفته اين ناظران، بن سلمان نگران است كه با توجه به سقوط قيمت‌هاي نفت و افزايش مشكلات اقتصادي، در روند انتقال قدرت بعد از درگذشت يا بركناري ملك سلمان اختلال ايجاد شود.