پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : مداخله نظامي تركيه در شمال سوريه
سه شنبه، 16 مهر 1398 - 15:35 کد خبر:31774
احمد مرجاني نژاد


چرخش دونالد ترامپ عليه كردهاي سوريه، مجوزبه اردوغان براي سركوب نگراني چندساله است. احزاب كردي به آنكارا هشدار داده‌اند كه حمله مذكور،به جنگ تمام عياري منجر خواهد شد.
رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهور تركيه، روز شنبه 5 اكتبر2019 اعلام كرد: تركيه آماده انجام علميات در شرق رود فرات در شمال سوريه است. هدف تركيه برقراري صلح در شرق فرات از طريق پاكسازي منطقه از تروريست‌ها است، ما طرح اقدام و آمادگي‌هاي‌مان را كامل كرديم. دستورات لازم داده شده است، زمان عمليات مشخص شده و به زودي انجام خواهد شد. اين عمليات شامل نيرو‌هاي هوايي و زميني خواهد بود. در حالي كه تضعيف پتانسيل هاي منطقه اي، راهبرد ثابت غرب به رهبري آمريكا است. كاخ سفيد، يك‌شنبه شب 6 اكتبر2019 ، با صدور بيانيه‌اي از تماس تلفني و توافق اردوغان - ترامپ، خبر داد، دراين بيانيه آمده است: تركيه به زودي در شمال سوريه عملياتي آغاز خواهد كرد. نيرو‌هاي مسلح آمريكا از اين عمليات حمايت نخواهند كرد و در آن نقشي نخواهند داشت. ضمن آن كه نيرو‌هاي نظامي آمريكا در منطقه عمليات حضور نخواهند داشت.

شرح واقعه:
به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا)، در شمال سوريه ، نيرو‌هاي كردي عرب ، ترك تبار متعددي وجود دارند كه مهم ترين آن‌ها، «حزب اتحاد دمكراتيك/ PYD » است. اين حزب كردي، مساحت قابل توجهي از شمال، شمال شرق سوريه را در كنترل دارد و هزاران مرد مسلح را در قالب نيرو‌هاي موسوم به «يگان‌هاي مدافع خلق/ YPG » ساماندهي كرده است. اين يگان‌ها، مهم ترين بخش گروه«نيرو‌هاي دمكراتيك سوريه/ معروف به قسد» است. جمهوري تركيه،« قسد» را تهديدي جدي براي امنيت ملي خود مي‌داند. اما از آنجا كه آمريكا روابط نظامي نزديكي با اين گروه داشت، تركيه نتوانست آن را نابود كند. اما اينك ظاهرا، ترامپ، فرمان تير خلاص به « قسد» را صادر كرده است. نيروهاي نظامي، امنيتي جمهوري تركيه از سال ۲۰۱۶ .م، تاكنون، حداقل دوبار در خاك سوريه عمليات نظامي انجام داد. نخستين عمليات با نام «عمليات سپر فرات» در آگوست ۲۰۱۶.م، شروع شد و در آن تركيه با نيرو‌هاي موسوم به «نيرو‌هاي دمكراتيك سوريه» متشكل از احزاب مسلح كردي و برخي نيرو‌هاي عرب تبار درگير شد. هفت ماه بعد اين عمليات، بدون اينكه احزاب مسلح كردي را از بين ببرد، به پايان رسيد.
عمليات دوم، با نام «عمليات شاخه زيتون» در ژانويه ۲۰۱۸.م، در منطقه « عفرين » آغاز شد. مهم ترين درگيري‌ها در اين عمليات، حدودا دو ماه طول كشيد. اما اين عمليات هم به رغم بيرون راندن كرد‌ها از عفرين، نتوانست احزاب مسلح كردي را كاملا از بين ببرد. در جريان اين دو عمليات، نيرو‌هاي كردي از شهر‌هايي مانند: الباب- جرابلس- اعزاز- عفرين، اخراج شدند. اما هنوز هم نيرو‌هاي كردي مستقر در شهر« تل رفعت» ، هرازگاهي به اين شهر‌ها حمله مي‌كنند. عمليات جديد تركيه، اين نيرو‌ها را هدف قرار خواهد داد.در تمام مدتي كه تركيه به انجام حمله به شمال سوريه تهديد مي‌كرد، آمريكا از پذيرش حمله تركيه خودداري مي‌كرد.

مقامات آمريكا و برخي رسانه‌هاي اين كشور، كرد‌هاي سوريه را متحد مهم آمريكا مي‌دانستند. اما ترامپ اين سياست را تغيير داد و با عمليات تركيه در سوريه رسما موافقت و اعلام كرد. اينك ، آمريكا به نوعي بعد از مدت‌ها براي مداخله آنكارا در اين منطقه چراغ سبز نشان داده است. برخي ناظران معتقدند كه آنكارا - واشنگتن بر سر سوريه معامله كرده‌اند.از سوي ديگر، تركيه اميدوار است كه با اخراج نيرو‌هاي كردي از برخي مناطق شرق فرات، آورگان سوري، كه عمدتا عرب تبار هستند را در اين منطقه اسكان دهد. اردوغان روز شنبه 5 اكتبر2019 صريحا به اين مسئله اشاره كرد و گفت: هم به خاطر امنيت ملي و هم براي تضمين بازگشت سوري‌ها از تركيه به كشور خودشان، تركيه بايد اين عمليات در شرق فرات را انجام دهد و موفق شود. در پي موافقت ترامپ با عمليات تركيه در شمال سوريه، روز دوشنبه 7 اكتبر2019 ، نيرو‌هاي آمريكا عقب نشيني از مناطق عمليات را آغاز كردند. كاخ سفيد يك تصميم استراتژيك گرفته و كرد‌هاي سوريه را در برابر عمليات قريب الوقوع تركيه تنها گذاشته است.

آرزوهاي اردوغان ، در شمال سوريه عبارتند از:
1-    كسب حمايت آمريكا از عمليات نظامي تركيه در سوريه
2- قطع كمك‌هاي نظامي آمريكا به كرد‌هاي سوريه
3-    ريشه كن كردن احزاب مسلح كردي در سوريه

و برنامه هاي ترامپ شامل:
1-    فراهم سازي مقدمات خروج نيرو‌هاي آمريكا از شمال سوريه
2-    مشخص سازي تكليف اسراي داعش در سوريه
3-    تداوم مذاكرات هم زمان واشنگتن با آنكارا ، مخالفين بشار اسد ، كرد هاي سوريه .

 البته اردوغان با درك برنامه هاي ترامپ، ،پيشنهادهاي اغواكننده‌اي به ترامپ داد. او مسئوليت اين اسراء را برعهده گرفت. كاخ سفيد صريحا به اين مسئله اشاره كرد كه بسياري از اسراي داعش از اروپا آمده بودند. آمريكا به فرانسه، آلمان و ساير كشور‌هاي اروپايي فشار آورده است كه آنان را تحويل بگيرند. اما اروپايي‌ها قبول نكردند. آمريكا نيز هزينه نگهداري اسراي داعش را قبول نخواهد كرد. اما گويا اينك تركيه مسئوليت نگهداري از اين اسرا را پذيرفته است. .

علل تغيير راهبرد آمريكا
پس از ظهور داعش، احزاب كردي سوريه به سختي تلاش كردند كه خود را بهترين شريك در مبارزه با اين گروه تروريستي نشان دهند و در ابتداي امر هم توانستند حمايت آمريكا را بدست آورند. اما اكنون پس شكست داعش، يا حداقل تضعيف آن، ظاهرا احزاب كردي، اهميت خود را نزد آمريكا از دست داده‌اند. گذشته از اين، دونالد ترامپ تمايل شديدي به خارج كردن نيرو‌هاي آمريكا از سوريه دارد، اما به دليل پيچيدگي‌هاي اوضاع ميداني سوريه، نتوانست اين دستور را كاملا عملي كند. اردوغان، همواره سعي مي‌كرد مستقيما با ترامپ صحبت كند، چون نگران بود كه اطرافيان ترامپ، بويژه جان بولتون ، نظر او را عوض كنند.

 ظاهرا، تاكتيك اردوغان به نتيجه رسيد و ترامپ، حمايت از كرد‌ها را متوقف كرد. اما ، پس از افزايش موج انتقادات از تصميم جنجال برانگيز ترامپ براي خروج يكباره نيروهاي آمريكايي از سوريه، وي در سلسله توييت هايي به دفاع از اقدام خود و پاسخ به منتقدان پرداخت و نوشت: كردها همراه ما جنگيدند با مقدار پول و تجهيزات زيادي كه از ما دريافت كردند. آنها دهه ‌هاست كه با تركيه مي‌جنگند. من براي سه سال است كه اين جنگ را متوقف كرده‌ام اما زمان آن است كه از اين جنگ‌هاي بي پايان مسخره خارج شويم. بسياري از آنها قومي و قبيله‌اي هستند. ما بايد سربازان خود را به خانه بازگردانيم. ما در جايي مي‌جنگيم كه در جهت منافع‌مان باشد.

 ترامپ، هم چنين، طي بازنشر يك ويدئو از « مايكل دوران» كارشناس مسائل خاورميانه از « موسسه هادسون » پرداخت كه گفته بود: آمريكا نه با كردهاي سوريه بلكه با گروه تروريستي پ.ك.ك همكاري مي‌كند. در دوره اوباما از « پ.ك.ك » دشمن متحدمان تركيه، حمايت كرديم ، نه از كردها، با اين سياست، جنگ ميان تركيه – و حزب كارگران كردستان را شدت بخشيديم، ضمن آن كه ندانسته آنكارا را به آغوش مسكو، هل مي‌داديم.  از طرف ديگر ترامپ سعي كرد با تهديد تركيه به عدم انجام حمله نظامي، بخشي از انتقادات داخلي و خارجي نسبت به تصميم خود را خنثي كند. وي در صفحه توئيتر خود نوشت: همانطور كه قبلا قويا اعلام كرده ام، و تنها براي تاكيد بيشتر مي گويم، اگر تركيه كاري انجام دهد كه من با هوش سرشار و غير قابل قياس خودم ، آن را خارج از حد و مرز تعيين شده ارزيابي كنم ، كل اقتصاد تركيه را تخريب و نابود مي كنم. قبلا هم اين كار را انجام داده ام.

عكس العمل اكراد و مجامع جهاني
در واكنش به تصميم هاي اخير واشنگتن، كردهاي شمال سوريه دست به تظاهرات زده و اعتراض خود را به تصميم آمريكا اعلام كردند. گروهي از مردم شهرهاي رقه، ديرك، قاميشلي و ... به سمت نوار مرزي حركت كرده اند. كرد ها، از آمريكايي ها مي خواهند صحنه را براي حملۀ نظامي تركيه آماده نكنند. سخنگوي ارتش دموكراتيك سوريه « مصطفي بالي» در توئيتر نوشت: علي رغم توافق مكانيسم امنيتي و متعاقب آن تخريب استحكامات ، نيروهاي آمريكايي به مسئوليت خود عمل نكردند و منطقۀ مرزي را تخليه كردند تا به صحنۀ نبرد تبديل شود، ما انتظار نداريم ايالات متحده از شمال سوريه محافظت كند اما مردم اينجا يك توضيح دربارۀ توافق مكانيسم امنيتي، تخريب استحكامات و عدم عمل نيروهاي آمريكايي به تعهداتشان طلبكارند.
 از سوي ديگر كانتون كردها در شمال و شرق سوريه نسبت به خطرات بازگشت نيروهاي داعش، به اردوگاه آوارگان الهول در صورت انجام عمليات نظامي تركيه در شرق فرات هشدار داد. كردهاي سوريه، طي اعلام و انتشار بيانيه اي ، جهت تحريك جامعه جهاني به مقابله با تجاوز تركيه ، تهديد به آزادسازي اسراي داعشي تحت اختيار خود كرده اند. مناطق تحت سيطره‌ كردها در دوره پيروزي‌هاي نظامي عليه گروه تروريستي داعش شاهد بزرگترين و خطرناك‌ترين موج مهاجرت و آوارگي بوده است كه آخرين آن درگيري« الباغوز» بود كه نقطه عطف معادله بحران سوريه و خاورميانه به شمار مي‌آيد.از ميان اشخاص حاضر در اردوگاه الهول30890 پناهجو عراقي، 30314 آواره سوري و 10454 مهاجر زن از كشورهاي مختلف، از اعضاي خانواده گروه‌هاي تروريستي هستند كه خطر آنها كمتر از هزاران داعشي كه در بازداشتگاه‌هاي نيروهاي سوريه دموكراتيك هستند، نيست. در حالي كه واشنگتن و آنكارا، براي انجام عمليات در خاك سوريه برنامه‌ريزي مي‌كنند، دولت بشار اسد، بار‌ها اين دو كشور را متجاوز به خاك خود خوانده و خواستار خروج فوري آن‌ها از سوريه شده است. هم چنين طبق آخرين اخبار دريافتي از منابع كردهاي شمال سوريه، با افزايش احتمال حمله تركيه به شمال سوريه، مشاور دولت خودخوانده در شمال و شرق سوريه از آمادگي كُردها براي توافق با دمشق خبر داد.

در يكي از واكنش ها ي بين المللي،فرانسه كه از اواخر سال 2018 با تعدادي از نظاميان خود حضور محدودي در شمال سوريه دارد از تركيه خواست تا از اقدام‌هايي كه به منافع ائتلاف عليه داعش ضربه مي‌زند خودداري كند. « الكسي پسكوف» ،سخنگوي كاخ كرملين از عدم گفتگوي ميان پوتين و اردوغان در مورد شمال سوريه خبر داد و تاكيد كرد: تمامي نيروهاي بيگانه‌ غيرقانوني بايد از خاك سوريه خارج شوند، اميدواريم كه تركيه در تمامي شرايط به اصل حفظ تماميت ارضي سوريه پايبند باشد، كرملين تعهد تركيه در زمينه حفظ تماميت ارضي سوريه و حاكميت سياسي آن را درك مي‌كند و تماميت ارضي سوريه نقطه آغاز در چارچوب تلاش‌ها براي ايجاد راه حل براي بحران سوريه و تمام مسائل ديگر است.
« فدريكا موگريني» مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، نسبت به هرگونه عمليات نظامي تركيه عليه نيروهاي كرد در شمال سوريه هشدار داد و اعلام كرد: با توجه به اظهارات تركيه و آمريكا در مورد تحولات اوضاع ،ضمن اذعان به نگراني‌هاي مشروع تركيه، اتحاديه اروپا از همان ابتدا اعلام كرده است كه يك وضعيت پايدار، هرگز با ابزارهاي نظامي حاصل نمي‌شود.»
از منظر مخالفين اردوغان، طرح جنگ خارجي در اراضي سوريه ، عامل بر انگيختن احساسات ملي گرايانه شهروندان ، برگ برنده اردوغان جهت جلوگيري از تجزيه حزبش و نيز جلوگيري از شكست در انتخابات آتي رياست جمهوري، محسوب مي گردد. از سويي  در برنامه خروج امريكا از سوريه، يك معامله پشت پرده بين اردوغان- ترامپ و از طرفي، بده بستان هايي بين آمريكا و روسيه، وضع گرديده است. براي تحليل رفتار اخير ترامپ بايد نگاهي به سنت هاي سياسي امريكا انداخت كه بر اساس دو گانه هاي « منفعت- ارزش» و « مداخله گرايي- انزوا گرايي» بناء نهاده شده است.

 ترامپ معمولا در سياست خارجي انزوا گرا و در رفتار طرفدار منافع است. وي در انتخابات رياست جمهوري نيز خواهان خروج از سوريه بودو از سياست هاي جورج بوش بابت جنگ عراق بسيار گله مند بود. در واقع ترامپ خواهان حضور كم تر نيروهاي امريكا در كشورهاي ديگر است. بويژه آن كه به استناد گزارش هاي رسانه هاي گروهي آمريكا، در انتخابات بعدي مسئله اقتصادي در راس قرار خواهد گرفت. به همين دليل ترامپ به دنبال آن است كه هزينه هاي كشور را در خارج كم كند. ترامپ به دنبال پيروزي در انتخابات بعدي است، اما پنتاگون به دنبال سياست هاي بلند مدت است. البته، عملكرد شبه نظاميان كُرد در سال هاي گذشته به گونه اي بوده كه اينك محكوم به پذيرش توافق آمريكا - تركيه هستند.

 آمريكايي ها در مناطق اشغالي سوريه براي حفظ منافع خود تلاش مي كنند و اگر شبه نظاميان كُرد در زمين آنان بازي نكنند ، مهره سوخته به شمار مي آيند و قرباني مي شوند. در حال حاضر ،تنها راه نجات نيروهاي شبه نظامي كُرد ، بازگشت به آغوش ملت سوريه است و مذاكرات سياسي تنها راهكار براي حل مشكلات به وجود آمده است. مسلما، تصميم‌گيري اخير كاخ سفيد، جنگ هشت ساله سوريه را طويل‌تر خواهد كرد و موجب خواهد شد كردها به سوي «بشار اسد» بروند و با ارتش تركيه كه در ناتو جزء قوي ترين ارتش هاست، درگير شوند.
در حالي كه تضعيف فرصت ها و ظرفيت هاي با ارزش جمهوري تركيه كه طي بيست سال اخير كسب گرديده است، راهبرد ثابت غرب به رهبري آمريكا است، در قبال حمله نظامي آنكارا به اراضي سوريه، بايد منتظر ماند و ديد كه واكنش هاي رسمي و عملي تهران و مسكو به عنوان متحدان اصلي سوريه و نيز جبهه مقاومت و ساير طرفداران دولت بشار اسد ، چه خواهد بود؟