پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : خاشقجي؛ جنايتي كه نبايد فراموش شود
شنبه، 16 شهریور 1398 - 05:32 کد خبر:31766
محمود فاضلي


دوم اكتبر اولين سالروز وقوع جنايت خاشقجي روزنامه‌نگار و منتقد رژيم عربستان در سركنسولگري اين كشور در استانبول است. گفتگوي اخيرمحمدبن سلمان، با تلويزيون آمريكايي «پي‌بي‌اس» كه براي اولين بار اعتراف كرد كه «اين قتل، يك اشتباه بوده است، اين جنايت محكوم است، روزنانه‌نگاران خطري براي كشور نيستند و مسئوليت قتل خاشقجي با وي است، چون در زمان فعاليت وي صورت گرفته است»، موضوع را وارد مرحله جديدي كرده است. وليعهد با گفتگوي اخير خود به هيچ وجه به مسؤوليت شخصي خود يا دست داشتن در اين قتل اعتراف نمي‌كند. وليعهد عربستان به اين زودي‌ها از اين اتهام كه مستقيما دستور قتل اين خبرنگار را داده، رها نخواهد شد.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از اعتماد، ترديدي نيست آن چه كه در كنسولگري بر سر جمال خاشقجي آمد، از قبل برنامه‌ريزي شده بود. مأموران در رياض و در كنسولگري عربستان در استانبول، از 28 سپتامبر براي دستگيري خاشقجي و قتل او در قالب اعزام گروهي براي به قتل رساندن وي برنامه‌ريزي كرده بودند. پس از ورود خاشقجي، وي به دفتر كنسول در طبقه دوم برده و آنجا با افرادي، از جمله فردي به نام «ماهر عبدالعزيز» روبه‌رو مي‌شود كه به گفته سعودي‌ها رهبر گروه اعزامي براي قتل وي بوده است. پس از آن، بين خاشقجي و احتمالاً سه مأمور گفتگويي صورت مي‌گيرد كه بيش از ده دقيقه طول نمي‌كشد. مأموران از خاشقجي مي‌خواهند، به عربستان بازگردد. جو گفتگو به سرعت، بد و با تنش همراه مي‌شود. خاشقجي در گذشته به دوستانش گفته بود به شدت از محمدبن سلمان مي‌ترسد و بازگشت به عربستان بسيار براي او خطرناك است. وحشت خاشقجي از مقامات سعودي بي‌دليل نبوده است. از زماني كه محمدبن سلمان، ماه ژوئن سال 2017 به عنوان وليعهد انتخاب شد، رژيم سعودي مستبدتر و سركوب‌تر شده و دستگيري‌ مخالفين افزايش يافته است.

اما چندين فاكتور وجود دارد كه نشان مي‌دهد كه اين قتل هدفمند و برنامه‌ريزي‌شده بوده است. مي‌توان تصور كرد كه در ابتدا قصد بر اين بوده كه وي فقط ربوده شود، اما به قتل نرسد. اما حداقل يك روز قبل از اين قتل، مقدمات آن فراهم شده است. از آن زمان به بعد، شواهدي وجود دارد كه نشان مي‌دهد، تعداد ديگري از مأموران يك گروه ويژه براي قتل خاشقجي از جمله يك كارشناس پزشك قانوني در استانبول گرد هم آمده‌اند. صداهاي ضبط‌شده گفتگويي بين اين كارشناس پزشك قانوني وجود دارد.

در اين مدت اگر مراجع تركيه، اطلاعاتي را كه درباره اين قتل دارند، را به صورت كامل منتشر مي‌كردند و دستور يك بررسي علني از اين جنايت را مي‌دادند و يا آمريكا جايي كه خاشقجي قبل از مرگش آنجا زندگي مي‌كرد بررسي مستقل را مي‌داد و «سي‌آي‌اي» و «اف‌بي‌آي» اطلاعات خود را براي عموم منتشر مي‌كردند اين مسأله مي‌توانست به نتيجه‌گيري درباره مسئوليت هر يك از عاملان اين قتل در دايره رهبري خانواده پادشاهي سعودي كمك كند و شايد كاخ سفيد مجبور مي‌شد از خود واكنش نشان دهد. صداهاي ضبط‌شده در اختيار سرويس مخفي تركيه قرار داشته است و اين گمان وجود دارد برخي از اين صداها، اطلاعات بيش از حدي را درباره شيوه‌هاي شنود آن‌ها به دست دهد. اما هيچ سرويس مخفي در جهان مايل نيست، چنين اطلاعاتي را منتشر كند. شايد آنها قصد دارند، مابقي اطلاعات را براي خود نگه دارند تا در آينده، براي دادگاه خود استفاده كنند.

به نظر مي‌رسد كه رهبران كشورهاي غربي مايلند، دوباره روابط عادي با عربستان سعودي را از سرگيرند. قتل جمال خاشقجي به ويژه براي دونالد ترامپ، رئيس جمهور آمريكا هيچ تغييري در اين كه وليعهد عربستان را از مهم‌ترين هم‌پيمانانش در جهان عرب برشمرد، ايجاد نكرد. دولت‌هاي اروپايي، از جمله آلمان نيز مايلند روابط خود با عربستان را عادي كنند. اين سيگنال بسيار بدي است و نشان مي‌دهد كه كشوري مانند عربستان با پول مي‌تواند خود را از شر يك قتل خلاص كند. بي‌ترديد محاكمه بالاترين سطح رهبري در رياض در دادگاه چيزي است كه خيلي طول خواهد كشيد. اما پي‌بردن به واقعيت و در نظر گرفتن پيامدهاي سياسي براي كساني كه دست داشتن آن‌ها در اين قتل قابل اثبات است، امكان‌پذير است.

    اين قتل نشان مي‌دهد كه چه نواقصي در جامعه بين‌المللي براي تحقيق درباره چنين جنايات و مجازات عاملان آن وجود دارد. مرگ خاشقجي نمونه‌‌اي براي قتل‌هاي هدفمند روزنامه‌نگاران، فعالان حقوق بشر و فعالان سياسي در كل جهان است. چون جهان دائماً در برخورد با عقايد متفاوت، مداراي كمتري از خود نشان مي‌دهد. كشورهاي عضو يا شوراي حقوق بشر سازمان ملل، بايد يك شوراي كارشناسي مستقل بين‌المللي را تعيين كند كه از چنين تحقيقاتي در هر كشوري حمايت كند و بتواند، تحقيقات مستقل انجام دهد كه دبير كل سازمان ملل تاكنون چنين شورايي را تشكيل نداده و خود را پشت رويه قانوني و اداري پنهان كرده است.

يك سال پس از اين قتل، رياض براي بازگشت به صحنه جهاني تقلا مي‌كند اما اين بحران، ادعاي اصلاحات بلندپروازانه اين كشور را به شدت تضعيف كرده است. پس از قتل خاشقجي، يكباره سياست‌هاي وليعهد مورد انتقاد واقع شد. جنگ رياض عليه يمن وارد پنجمين سال خود شده است. يمن كه يكي از فقيرترين كشورهاي منطقه در همسايگي عربستان است در آستانه گرسنگي مطلق قرار گرفته است. رياض محاصره اقتصادي شديدي عليه قطر اعمال كرده تا امير آن را به مسير سياست‌هاي خود در آورد. رياض در رقابت با ايران هم يك خط مشي سختي را در پيش گرفته بدون آنكه خود ابزار نظامي لازم ‌را داشته باشد. تركيه و اردوغان هم از اين قتل براي پيشبرد اهداف خود استفاده كرده‌اند. اين قتل براي اردوغان به دليل اين كه در خاك كشورش صورت گرفته، همچنان يك اهانت به حساب مي‌آيد.