پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : هيپاتيا؛ اولين رياضيدان زن يوناني
یکشنبه، 25 فروردین 1398 - 08:25 کد خبر:30745
گروه گزارش و تحليل


بخشي از مسابقات رياضي واترلو كانادا كه هجدهمين دوره آن روز جمعه در تهران برگزار شد، به نام دختر جوان رياضيداني است كه در قرن چهارم ميلادي و زماني كه جامعه زنان و مردان در جهل بسر مي بردند؛ شهرتي جهاني يافت تا آن جا كه با گذشت قرن ها، نامش سر در مسابقات رياضي نقش بسته است.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از ايرنا، هجدهمين دوره مسابقات واترلوي كانادا كه روز جمعه همزمان در ايران و 80 كشور جهان برگزار شد به ترتيب شامل آزمون فراير براي مقطع نهم، گالوا براي مقطع دهم و هيپاتيا براي مقطع يازدهم بود كه دانشگاه واترلو كانادا به دانش‌آموزان شركت‌كننده در اين آزمون، گواهي حضور و به دانش‌آموزان برتر، گواهي برتري و به نفرات اول، مدال اهدا مي‌كند.

رياضي، مادر علم هاست و در تمامي رشته ها و مسير زندگي كارايي عميق دارد اما متاسفانه به دليل مجهول واقع شدن و كاهش ارزش واقعي رياضي در سطح جامعه و برجسته شدن رشته‌هاي علوم تجربي به دليل آينده شغلي، از ميزان استقبال به علوم پايه بخصوص در ميان زنان كاسته شده است.

شايد بتوان گفت عدم شناخت از نحوه رشد و نمو اين رشته و انديشمنداني كه در اين حوزه، زحمت كشيده اند و زيرساخت هاي توسعه آن را فراهم كرده اند يكي ديگر از دلايل بي توجهي و در نتيجه افول اقبال رشته رياضي باشد.

موضوعي كه ضرورت معرفي رياضي دانان مشهور زن را دوچندان كرده است تا توانمندي آنان چراغ راه هدايت زنان در مسير دانش باشد. در اين راستا، پرداختن به احوال «هيپاتيا» به عنوان نخستين زن رياضي دان قرن چهارم ميلادي كه يكي از بخش هاي مسابقات بين المللي رياضي را به نام او نامگذاري كرده اند، خالي از لطف نيست.

هيپاتيا، نخستين رياضي دان زن نامدار و ماندگار
هيپاتيا، زني يوناني است كه به عنوان نخستين زن برجسته رياضي‌دان شناخته مي‌شود. او يكي از قهرماناني است كه جان خود را برسر عقايد و آراء خود از دست داد.

وي كه قرن چهارم ميلادي در خانواده اي رياضي دان به دنيا آمد، رياضيات و فلسفه را تحت تعاليم پدر آموخت و با استعداد فوق العاده اي كه داشت از يك سو به عنوان مشهورترين رياضيدان زن درميان دانشمندان يونان باستان و از سويي ديگر نخستين رياضيدان زن شناخته شد.

هيپاتيا به جهت كار و مطالعه و داشتن نبوغ گسترده، به تدريس در دانشگاه اسكندريه در رشته فلسفه و رياضيات دعوت شد، مقامي كه تا آن زمان فقط به مردان تعلق داشت. همه مورخان از محبوبيت عجيب و فراوان هيپاتيا در ميان مردم، علما و دانشجويان سخن گفته‌اند. او معلم محبوبي بود و به دليل تبحرش در هنر سخنوري، سخنراني هايش طرفداران بسياري داشت آن هم زماني كه حضور يك زن به عنوان رياضي دان غير قابل تحمل بود.

همين امر سبب شد كه در يكي از روزهاي ماه مارس 415 ميلادي، هنگامي كه وي ازكتابخانه مركزي اسكندريه باز مي گشت، توسط گروهي از جمعيت خشمگين و خرافاتي به قتل رسيد. نفوذ و قدرت كليسا در آن زمان مانع پيگرد و مجازات قاتلان هيپاتيا شد اما بعدها هيپاتيا را به عنوان يك قديسه شهيد معرفي كرد.

هيپاتيا رساله‌هاي فراواني در زمينه رياضيات نوشت كه بسياري از آن‌ها در زمان يورش مردم به معبد سراپيس اسكندريه از بين رفت. او در حل مسائل جبر و هندسه راه‌حل‌هاي جديدي ارائه كرد آن‌چنان‌كه شناخت مخروط‌ها تا قرن هفدهم از آن‌چه او تدريس مي‌كرد پيش‌تر نرفت. او مخترع غلظت سنج است كه براي تعيين غلظت مواد حل شده در مايعات به كار مي‌رود.

همچنين او از نخستين كساني بود كه به وسيله‌اي براي راه‌يابي دريانوردان انديشيد و اسطرلاب(نوعي قطب نما) اختراعي او تا قرن هجدهم مورد استفاده دريانوردان بود.

هيپاتيا دختر خورشيد فرزند زمين
زندگينامه و سرنوشت اين بانوي بزرگ رياضيدان را مي توان در كتاب «هيپاتيا؛ دختر خورشيد فرزند زمين» كه به قلم بهرنگ داوري به رشته تحرير درآمده است دنبال كرد. بزرگ بانويي كه اگر نبود، رياضيات امروز تفاوتي بسياري با آنچه اكنون هست، داشت.

به اعتقاد ناشر در اين كتاب رياضي و فلسفه با چاشني ادبيات به روايت زندگي نخستين زن رياضي دان جهان پرداخته و كتاب در 5 فصل با عناوين «فصل صفرم، فصل كاشت، فصل داشت، فصل برداشت و فصل نهايي» تدوين شده است.

اين كتاب حقايق خاك خورده تاريخ قرون وسطي و داستان زندگي بانويي برجسته به نام هيپاتياست كه در فضاي مياني چند حوزه ادبيات، فلسفه و رياضي شناور است و خواننده با مطالعه اين كتاب و مطالعه ادبياتي شاعرانه وارد هزارتوي ايده ها، فرمول ها و استدلال هاي رياضي و فلسفي مي شود. ضمن اينكه از دريچه ادبيات، با رياضي و فلسفه برايش جذاب جلوه مي كند.
در بخشي از اين كتاب مي خوانيم: روزي براي دختراني كه طالب و شيفته علم آموزي بودند سخن مي گفت و آنها را به تحمل سختيها و دانش آموختن دعوت كرد.' خواهران من، يتيم كسي نيست كه پدر و مادرش از دردهاي زندگي رهايي يافته و او را تنها و حقيرمانده، بلكه يتيم كسي است كه دست از يادگيري و دانش اندوختن بردارد...'

ناگفته نماند كه اين كتاب باتوجه به اينكه نخستين رمان رياضي از سرگذشت هيپاتياست، منبع اطلاعاتي موثقي براي مطالعه درباره بانو هيپاتيا به حساب مي آيد.