پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : نشر الكترونيك در روسيه
شنبه، 25 اسفند 1397 - 08:36 کد خبر:30614
گروه گزارش و تحليل


بر اساس گزارش اتاق «كتاب روسيه» انتشار كتاب‌هاي كاغذي هرساله كاهش پيدا مي‌كند و اين امر امروزه روند سريع‌تري به خود گرفته است.

 به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از مهر، رايزني فرهنگي ايران در روسيه گزارش جذاب و مهمي را در زمينه فعاليت و چند و چون صنعت نشر الكترونيك در روسيه تهيه كرده و براي انتشار در اختيار خبرگزاري ها گذاشته است. محتواي اين مطلب براي ناشران ايراني فعال در عرصه نشر الكترونيك و كتاب‌هاي صوتي مي‌تواند مفيد باشد. اين گزارش را در ذيل بخوانيد:

امروزه يكي از بزرگترين مشكلات ادبي كه ناشران و نويسندگان به آن اشاره مي‌كنند، ناتواني در جذب مخاطب و كاهش تعداد خوانندگان است. مؤسسه‌هاي ادبي و ناشران روسي چندان علاقه‌اي به كشف استعدادهاي نويسندگان جوان ندارند. ارتقا سطح يك نويسنده جوان كاري پر هزينه براي ايشان تلقي مي‌شود كه نمي‌توان سود مالي آن را تضمين كرد، بنابراين نويسندگاني كه در ابتداي راه هستند به ويژه آنها كه در موضوعات و ژانرهاي غيرتجاري فعاليت مي‌كنند در ابتدا اوضاع بسيار ضعيفي خواهند داشت و شانس آنها براي انتشار كتاب تقريباً صفر است. اما اين وضعيت با پيشرفت فن آوري‌هاي جديد و اينترنتي و ظهور كتاب‌هاي الكترونيكي تغيير يافته است. امروزه هفتاد درصد از مردم روسيه به كتاب‌هاي الكترونيكي روي آورده‌اند زيرا انتشار كتاب‌هاي الكترونيكي بسيار ارزان‌تر و راحت‌تر است، در حال حاضر كتاب فروشي‌هاي مجازي به ميزان كتاب فروشي‌هاي حقيقي مخاطب و مشتري‌هاي خود را دارند، شايد هم بيشتر، زيرا هم خريدار كتاب ارزان‌تري خريداري مي‌كند و هم فروشنده مجازي لازم نيست هزينه اجاره، نگهداري و… را پرداخت كند.

در روسيه نيز از مدت‌ها پيش، فروشگاه‌هاي اينترنتي كتاب، آغاز به كار كردند كه نويسنده مي‌تواند شخصاً كتاب‌هاي خود را منتشر كند. البته در اين خصوص دو مشكل اساسي وجود دارد، نخست آن كه نويسنده خودش بايد كتاب را براي چاپ آماده كند كه شامل: اصلاح، ويرايش، طراحي صفحه، طرح جلد و… مي‌شود كه تأثير قابل توجهي بر كيفيت و فروش آن دارد و مشكل دوم عدم همكاري سايت‌هاي Самиздатовские (سايت‌هاي منتشر كننده كتاب و مقالات) است كه با فروشگاه‌هاي ديگر همكاري نمي‌كنند و كتاب‌هاي منتشر شده را در پايين‌ترين بخش‌هاي سايت خود قرار مي‌دهند كه معمولاً كمترين توجه و استقبال را به همراه دارد.

اما امروزه در روسيه پروژه جديدي به نام Ridero آغاز به كار كرده است كه فرصتي را براي نويسندگاني كه تمايل دارند كتاب‌شان را از طريق آنلاين منتشر كنند فراهم مي‌كند در عين حال حق كپي رايت كتاب با نويسنده است. هنگامي كه نويسنده كتاب خود را به عنوان يك كتاب الكترونيكي از طريق وب سايت به اشتراك مي‌گذارد، خود نويسنده قيمت كتاب را تعيين كرده و سپس Ridero كتاب را بر اساس همين قيمت در بزرگترين فروشگاه‌هاي مجازي Runet منتشر مي‌كند. اين سيستم جديد نه تنها خوانندگان را با نويسندگان جوان و تازه كار آشنا مي‌كند، بلكه يك تجربه خيلي خوب براي ناشران بزرگ است، همچنين Ridero به نويسندگان اجازه مي‌دهد تا ازتباط مستقيم با خوانندگان كتاب‌هاي خود داشته باشند.

بر اساس گزارش اتاق «كتاب روسيه» انتشار كتاب‌هاي كاغذي هرساله كاهش پيدا مي‌كند و اين امر امروزه روند سريع‌تري به خود گرفته است. جامعه شناسان روس دريافته‌اند كه كه از هر ۱۰ روس، هفت نفر از كتاب‌هاي الكترونيكي استفاده مي‌كنند يعني ۷۰% اين افراد. در اين نظرسنجي ۱۰۰۰ نفر از پاسخ دهندگان بين سنين ۱۸- ۶۰ سال كه در شهرهاي با جمعيت ۱۰۰ هزار نفر در ۸ ايالت فدرال زندگي مي‌كنند، شركت كرده‌اند. در واقع بيش از دو سوم روس‌ها (۶۹%) پذيرفته‌اند كه در سال‌هاي اخير شروع به خريد كتاب‌هاي الكترونيكي كنند و يك چهارم از پاسخ دهندگان (۲۴%) كتاب‌هاي معمولي را با همان سبك قديمي (كاغذي) خريداري مي‌كنند.

اغلب كتاب‌هاي الكترونيكي به صورت رايگان در اينترنت بارگذاري مي‌شوند كه ۹۲ درصد از روس‌ها از اين طريق كتاب مورد نظرشان را مطالعه مي‌كنند، ۳۶% كتاب‌هاي الكترونيكي را از طريق دوستان و آشنايان كپي مي‌كنند و ۱۵% كه در اقليت هستند از طريق سايت‌هاي فروشگاه كتاب خريداري مي‌كنند.

طبق اطلاعات داده شده توسط شركت Media scope، استفاده شهروندان روس بالاي ۱۶ سال از فضاي مجازي در سال ۲۰۱۷، ۸ ساعت و ۴۲ دقيقه بوده است كه طي يك دوره ۵ ساله، ۳۶ دقيقه افزايش داشته است. ۷.۴ درصد از اين افراد زمان خود را صرف خواندن مي‌كنند، ۲.۹ % (پانزده دقيقه در شبانه روز) زمان خود را صرف خواندن كتاب‌هاي الكترونيكي، ۱.۴% (۷.۲ دقيقه در شبانه روز) خواندن روزنامه‌هاي الكترونيكي و ۱.۱ % (۵.۷ دقيقه در شبانه روز) خواندن مجلات الكترونيكي مي‌كنند.

مقايسه اين داده‌ها با نتايج پنج سال گذشته نشان مي‌دهد كه در سال‌هاي اخير نسبت زمان صرف شده در اينترنت به دليل خواندن مطالب به ميزان ۰.۶% افزايش داشته است، كه در اين ميان نيز خواندن كتاب‌هاي الكترونيكي بيشترين سهم را داشته‌اند و در مقايسه با سال ۲۰۱۲ رشد ۱.۱ درصدي داشته است.

همانطور كه در تصوير زير مشاهده مي‌شود، در سال ۲۰۱۲ ميزان استفاده از اينترنت براي خواندن كتاب ۱.۸% بوده است (رنگ قرمز) در حالي كه در سال ۲۰۱۷ اين ميزان به ۲.۹% رسيده است.

حجم كتاب‌هاي الكترونيكي در مسكو در نيمه اول سال ۲۰۱۷ نسبت به همان بازه زماني در سال ۲۰۱۶، ۱۳ برابر افزايش داشته است. حجم سايت‌هاي كتاب و كتابخواني و برنامه‌هاي تخصصي تلفن همراه كه مربوط به كتاب‌هاي الكترونيكي است به بيش از ۱۷۰۰۰ ترابايت رسيده است. دليل اصلي افزايش حجم كتاب‌هاي الكترونيكي مربوط به اپليكيشن‌هاي كتابخواني در تلفن همراه است كه در سال ۲۰۱۷ سهم ۳۰ درصدي از كل حجم كتاب‌هاي الكترونيكي را به خود اختصاص داده است، لازم به ذكر است كه اين رقم در سال ۲۰۱۶، ۲۵% بوده است.

My book و МТС Книги و Book Mateمحبوب‌ترين برنامه‌هاي مجازي كتابخواني هستند كه نحوه جذب و سليقه مخاطبان خود را به خوبي مي‌دانند، بطور مثال با توجه به اعلام كتابخانه الكترونيكي МТС Книги مردم شهر مسكو در نيمه اول سال ۲۰۱۷ بيشتر جذب كتاب‌هايي با موضوعات پليسي و افسانه‌اي شده بودند.

كتاب‌هاي صوتي با ۱۸% جايگاه دوم را در علت افزايش رشد كتاب‌هاي الكترونيكي دارند.

با توجه به اطلاعات سايت МГТС، كتابخانه‌هاي صوتي ЛИТРЕС و كتابخانه‌هاي اينترنتي webreading.ru و Альдебаран از پربازديدترين‌ها هستند.

بطور مثال مهمترين مأموريت شركت ЛИТРЕС طراحي پروژه‌هاي آموزشي و اجتماعي با هدف ارتقاي سطح مطالعه مردم روسيه است. در سال ۲۰۱۷ تعدادي از اين پروژه‌ها به مرحله اجرا گذاشته شد، به ويژه در شهرهاي مسكو، سنت پترزبورگ و مناطق مختلف كشور از جمله حلقه مترو مسكو كه مردم بتوانند از طريق تلفن‌هاي همراه خود بهЛитрес وصل شده و به آثار ادبي گوناگون دسترسي داشته باشند. براي استفاده از اين نرم افزار كتابخانه تلفن همراه، كافي است بر روي كد QR يا لينك روي صفحه كليك كنند تا به تمامي قفسه‌هاي مجازي دسترسي پيدا كنند.

جدول زير قيمت متوسط كتاب‌هاي چاپي، الكترونيكي و صوتي را در بين سال‌هاي ۲۰۱۲ – ۲۰۱۷ نشان مي‌دهد. (اعداد داخل نمودار به روبل هستند.)

در اين جدول رنگ قهوه‌اي كتاب‌هاي چاپي، رنگ نارنجي كتاب‌هاي صوتي و رنگ زرد كتاب‌هاي الكترونيكي هستند.

افزايش انتشار كتاب‌هاي الكترونيكي در سال‌هاي اخير تحت تأثير چند عامل بوده است:

ظهور دستگاه‌هاي الكترونيكي براي خواندن كتاب‌هاي الكترونيكي به همراه دسترسي به اينترنت

ديجيتالي كردن كتابخانه‌ها و دسترسي رايگان به مجموعه كتاب‌هاي مختلف

راه‌اندازي پروژه‌هاي جديد كتاب و كتابخواني

افزايش رشد و گسترش شركت‌هاي متخصص در اين حوزه

با توجه به عوامل بالا سايت МГТС پيش‌بيني كرده است كه در سال‌هاي آتي نيز اين ميزان رشد، رو به افزايش خواهد رفت.

در اين بين نيز بايد به رده‌هاي سني مخاطبان اصلي كتاب‌هاي الكترونيكي توجه داشت، تقريباً نيمي از نوجوانان روسيه، هر روز كتاب مي‌خوانند، طبق آمار مؤسسه Deloitte اين نوجوانان هم به دليل لذت بردن از مطالعه درباره موضوعات مورد علاقه‌شان و هم به دليل خواندن كتاب‌هاي درسي به سراغ كتاب‌هاي الكترونيكي مي‌روند. در نظر سنجي كه ۵۰۰ دانش آموز ۸-۱۱ سال از مناطق مختلف روسيه شركت كرده‌اند، ۴۱% از دانش آموزان هر روز و ۴۳%، چندبار در هفته از كتاب‌هاي الكترونيكي استفاده مي‌كنند.

روند بازار كتاب‌هاي الكترونيكي

بر اساس مطالعه انجام شده توسط مجله «صنعت كتاب» حجم فروش كتاب‌هاي الكترونيكي در بازار روسيه در سال ۲۰۱۷ به ۵۷/۳ ميليارد روبل رسيد كه ۴.۶% از گردش كل صنعت چاپ داخلي روسيه (كل فروش كتاب‌هاي چاپي و الكترونيكي) را شامل مي‌شود. در پايان سال ۲۰۱۸ فروش كتاب‌هاي الكترونيكي با ۴۷% افزايش به ۵.۳ ميليارد روبل رسيد، درآمد حاصل از كتاب‌هاي صوتي نيز دو برابر شد.

شركت Литрес پيش‌بيني كرده است كه اگر پويايي اين بازار همچنان ادامه داشته باشد، حجم گردش مالي فروش كتاب‌هاي الكترونيكي تا سال ۲۰۲۰ به ۸ الي ۱۰ ميليارد روبل افزايش خواهد داشت.

با توجه به اطلاعات مجله صنعت كتاب، حجم فروش كتاب‌هاي الكترونيكي از طريق B2C (يك نوع تجارت الكترونيك كه بازار كتاب الكترونيك را هم شامل مي‌شود) در سال ۲۰۱۷ به ۲.۴۷ ميليارد روبل رسيد كه رشد ۱۲.۳ درصدي نسبت به سال ۲۰۱۶ داشته است.

طبق گفته كارشناسان همين مجله، پيش‌بيني شده است كه فروش كتاب‌هاي الكترونيكي در سال ۲۰۱۸ از طريق B2C به ۲.۷ ميليارد روبل خواهد رسيد كه اين روند افزايش ۳۰ درصدي را در مقايسه با سال ۲۰۱۶ نشان مي‌دهد.

در مقابل B2C، سيستم كتابخانه الكترونيكي ЭБС، امروزه يك دوره ركود را تجربه مي‌كند. سالانه حدود ۱۰% از حجم فروش كتاب‌هاي الكترونيكي آن كم شده و فروش آن در سال ۲۰۱۷ تنها ۴۵۰ ميليون روبل بوده است.

در طي يك نظرسنجي كه توسط مجله صنعت كتاب روسيه صورت گرفت، دانشگاه‌هاي زير فعال‌ترين مشتركان كتابخانه الكترونيكي ЭБС در فوريه سال ۲۰۱۸ بوده اند:

دانشگاه مسكو ويت

دانشگاه دولتي اجتماعي روسيه

دانشگاه دولتي اورنبرگ

دانشگاه دولتي تومن

دانشگاه دولتي چليابينسك

دانشگاه دولتي وياتكا

بخش اميدوار كننده بازار كتاب‌هاي الكترونيكي، بخش كتاب‌هاي صوتي است. در حال حاضر گردش مالي كتاب‌هاي صوتي روسيه ۶۵۰ ميليون روبل است كه رشد آن در سال ۲۰۱۷ نسبت به سال ۲۰۱۶، ۵۵% بوده است. يك رويداد قابل توجه در بازار كتاب صوتي، ظهور يك شركت صوتي سوئدي به نام Storytel است كه در سال ۲۰۰۹ در سوئد تأسيس شد و در سال ۲۰۱۷ شعبه خود را در روسيه افتتاح كرد و در كل سطح اين كشور آغاز به فعاليت كرده است. هزينه اشتراك جهت استفاده از خدمات اين شركت ۴۴۹ روبل است. طبق اطلاعات اعلام شده توسط Storytel مخاطبان پروژه كتاب صوتي در روسيه در ژوئن سال ۲۰۱۷ به حدود ۵۰۰ هزار نفر رسيد كه در سه ماه اول سال ۲۰۱۷ درآمد اين شركت به ۲۰ ميليون دلار بود. همانطور كه گفته شد هم اكنون دفتر روسي اين شركت در ايجاد زبان روسي كتاب‌هاي الكترونيكي فعاليت مي‌كند. شركاي شركت Storytel ناشراني از قبيل: Альпина Паблишер، Рипол Классик، АзбукаАттикус و Эксмо-АСТ هستند.

جدول زير مقايسه فروش كتاب‌هاي چاپي و الكترونيكي را در بين سال‌هاي ۲۰۱۱ – ۲۰۱۸ از طريق بازار فروش B2B وB2C نشان مي‌دهد. (اعداد داخل جدول بر اساس ميليارد روبل)

رنگ سبز روشن مربوط به فروش كتاب‌هاي چاپي از طريق بازارهاي B2B وB2C مي‌باشد كه در سال ۲۰۱۱، ۸۰.۵۸ ميليارد روبل فروش داشته است و در سال ۲۰۱۸ اين رقم به ۷۲.۲۳ ميليارد روبل رسيده است.

رنگ و نمودار سبز تيره مربوط به فروش كتاب‌هاي الكترونيكي از طريق بازار B2B وB2C مي‌باشد كه در سال ۲۰۱۱، تنها ۰.۳۲ ميليارد روبل فروش داشته است اما در سال ۲۰۱۸ به ۳.۹۹ ميليارد روبل رسيده است.

جدول زير نيز ميزان رشد بازارهاي قانوني كتاب‌هاي الكترونيكي را در بين سال‌هاي ۲۰۱۳ – ۲۰۱۸ نشان مي‌دهد. (اعداد داخل جدول بر اساس ميليون روبل)

رنگ نارنجي مربوط به بازار فروش B2B است، فروش از طريق كتابخانه الكترونيكي ЭБС

رنگ زرد مربوط به بازار فروش كتاب‌هاي صوتي از طريق B2C است.

و رنگ كرم مربوط به فروش كتاب‌هاي الكترونيكي، از طريق B2C.

در سال ۲۰۱۷ فروش كتاب‌هاي الكترونيكي بطور فعال در تمام مناطق روسيه افزايش يافت. از جمله مناطقي كه در روسيه با افزايش رشد فروش همراه بود عبارتند از: سامارا، تاتارستان، سرزمين كراسنودار، باشقيرستان، سرزمين آلتاي و منطقه ساراتوف. شهرهاي مسكو و سن‌پترزبورگ نيز رتبه‌هاي اول و دوم را در فروش كتاب‌هاي الكترونيك به خود اختصاص داده‌اند.

دو شركت ЛитРес و GooglePlay تا سال ۲۰۱۷ نقش اصلي را در بازارهاي كتاب الكترونيك بر عهده داشتند. Литрес داراي حدود ۸۷۰ هزار عنوان كتاب الكترونيكي است (۸۵۳ هزار كتاب و ۱۳ هزار كتاب صوتي) كه ۲۵ الي ۳۰ درصد آنها به زبان روسي هستند.

به گفته كارشناسان، از جمله دلايل اصلي رشد فروش كتاب‌هاي الكترونيكي عبارتند از:

فروش بهتر كتاب‌ها در فرم الكترونيكي

هزينه‌هاي كمتر براي مخاطب و ناشر كتاب‌هاي الكترونيكي نسبت به كتاب‌هاي كاغذي

توسعه ساميزاد

محبوبيت و استقبال روبه رشد از كتاب‌هاي صوتي

تصويب برخي اصلاحات در قانون فدراسيون روسيه مبني بر محدود كردن استفاده غير قانوني از كتاب‌هاي ديجيتال

از سال ۲۰۱۷، بازار كتابخانه‌هاي ديجيتال براي توليد علم و محتواهاي آموزشي داراي ساختاري رقابتي شده‌اند كه از جمله بازيگران اصلي آن شامل:

كتابخانه دانشگاهي آنلاين (ООО Директ Медиа)

ZNANIUM.Com، انتشارات ИНФРА-М

IPRbooks (ООО Ай Пи Эр Медиа)

ЭБС، شركت Гэотар Медиа

eLibrary

كتابخانه الكترونيكي انتشارات Лань

جدول زير نيز ۱۰ نمونه برتر پرفروش‌ترين كتاب‌هاي الكترونيكي را در سال ۲۰۱۷ نشان مي‌دهد.

مطابق با آن چه اشاره شد، گسترش استفاده از دستگاه‌هاي الكترونيكي از اصلي‌ترين دلايل افزايش استقبال از كتاب‌هاي الكترونيكي است. در سال ۲۰۱۷ شركت ЛИТРЕС آمارهايي را از دستگاه‌هايي كه مردم روسيه براي خواندن كتاب‌هاي الكترونيكي از آنها استفاده مي‌كنند ارائه كرد.

همانطور كه در تصويربالا نشان داده شده است، Литрес كه از مجله‌هاي محبوب در ميان مخاطبان فضاي مجازي است، ۳۸% از طريق دستگاه كتابخوان الكترونيك، ۲۵% از طريق آي پد و ۲۱% از طريق تلفن همراه، مخاطب مجازي دارد.

در سال ۲۰۱۷ هيچ كتاب جديدي در بازار كتاب الكترونيكي روسيه منتشر نشد، به دليل مشكلات اقتصادي پيش آمده و عدم ثبات نرخ ارز، تعداد ناشران، توزيع كنندگان و سرمايه گذاران در اين بخش بشدت كاهش يافته است.