پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : صربستان ميان دو اتحاديه؛ اوراسيايي يا اروپايي؟
جمعه، 5 بهمن 1397 - 22:24 کد خبر:30297
خيابان‌هاي صربستان صحنه اعتراض‌هاي ضد دولتي است و شنبه اين هفته حدود ده هزار نفر در خيابان‌هاي پايتخت خواستار برگزاري ايجاد فضاي باز و انتخاباتي آزاد شدند.


در حالي كه از سفر دو روزه پوتين به صربستان بيش از چند روز نمي‌گذرد، بلگراد براي چهارمين هفته متوالي شاهد تظاهرات مردمي عليه حكومت «الكساندر ووجيچ» رئيس جمهور اين كشور است.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از يوروونيوز، معترضان كه گفته مي‌شود در حدود ده هزار نفر هستند، خواستار مقابله با فساد دولتند. اگر چه ووجيچ، هزاران نفر از طرفداران خود را براي استقبال از ولاديمير پوتين پنجشنبه گذشته به خيابان هاي بلگراد آورده بود، اما به نظر مي‌رسد اين سكه روي ديگري نيز دارد.

مرد شماره يك كرملين در حالي عازم پايتخت صربستان شد كه برخي رسانه‌هاي غربي هدف اصلي وي را جذب پرستيژ بيشتر مي‌دانستند. صربستان كه دو سوم نفت و گاز خود را از روسيه وارد مي‌كند از يك سو عزم پيوستن به اتحاديه اروپا را دارد و از سوي ديگر با اتحاديه اقتصادي اوراسيايي همكاري مي‌كند. شايد به همين خاطر مورد توجه پوتين است و از همين رو رئيس جمهور روسيه در صدر هياتي عالي رتبه و با اسكورت موتورهاي اوروس وارد بلگراد شد تا با همتاي خود ۲۶ قرارداد به ارزش صدها ميليون يورو امضا كند.

پروفسور «ناتاليا يرومينا» دانشيار دانشگاه ايالتي سنت پترزبورگ و مشاور مديرعامل موسسه مطالعاتي بالتيك در پاسخ به اين سوال كه چرا پوتين نخستين سفر خود در سال ۲۰۱۹ را به صربستان اختصاص داد مي‌گويد بايد به اين موضوع توجه داشته باشيم كه منطقه بالكان به طور سنتي مورد توجه روسيه بوده و جايگاه مهمي در سياست خارجي اين كشور دارد.

اين استاد دانشگاه دولتي سنت پترزبورگ همچنين به جايگاه بالكان در سياست خارجي ايالات متحده اشاره كرد و افزود كه آمريكا در برهه‌اي براي نابودي يكي از متحدين روسيه، يعني يوگسلاوي تلاش كرد؛ اگر چه با اين اقدام موقعيت اقتصادي اروپاي غربي را تحت تاثير قرار داد چرا كه آوارگان زيادي را به سوي اين منطقه سرازير كرد. يرومينا در ادامه تاكيد كرد كه با توجه به افزايش حضور ناتو در منطقه و تحريم‌هاي اتحاديه اروپا عليه روسيه، صربستان اهميت دو چنداني نسبت به گذشته براي روسيه دارد و سفر پوتين به اين كشور در ماه ژانويه نشان دهنده همين موضوع است.

اين استاد دانشگاه ايالتي سنت پترزبورگ در مورد اين كه برخي رسانه‌هاي غربي مدعي شده بودند كه پوتين با سفر خود به صربستان به دنبال افزايش پرستيژ خود در حوزه بين‌الملل است، تاكيد كرد: «بايد توجه داشته باشيم كه رئيس جمهور روسيه بدون اين سفر نيز از جايگاه پايدار و رتبه بسيار بالايي در صربستان برخوردار است، اگرچه اين بازديدها بر تقويت آن موثر است.»

وي در ادامه تصريح كرد كه در عين حال اين سفر و ديدار سران دو دولت در شرايط كنوني بسيار مهم است، اما نبايد هدف آن را افزايش اعتبار براي روسيه دانست و چنين تفسير كرد. يرومينا افزود كه اين ديدار نشان دهنده موضع پايدار روسيه در منطقه بالكان و اروپاست، به ويژه آن كه موضوع احداث خط لوله گاز به اروپا براي اكثر كشورهاي اين اتحاديه بسيار حائز اهميت است.

اين عضو موسسه مطالعات بالتيك در ادامه افزود كه پوتين همچنين در اين سفر از همه گروه‌ها دعوت كرد تا در مسير گفتگو اهداف خود را پيگيري كنند و فشار بر صربستان از طريق ناتو و يا اتحاديه اروپا را غير قابل فهم دانست و خاطرنشان كرد كه اين رفتارها به وضوح واكنش مردم را به دنبال خواهد داشت.

پروفسور «ماريا لاگوتنا» استاد دانشگاه ايالتي سنت پترزبورگ و مدير مركز تحقيقاتي يورونورد نيز در پاسخ به اين سوال كه همزمان با ورود پوتين به بلگراد بر روي برخي ديوارها نوشته شده بود كه «كوزوو براي صربستان است و كريمه براي روسيه»؛‌ آيا در اين ديوارنوشته به نوعي يك پاردوكس وجود ندارد، چرا كه روسيه كريمه را به خاك خود ضميمه كرد، در حالي كه صربستان به دنبال بازپس گيري كوزوو است، تاكيد كرد كه «من هيچ دوگانگي در اين موضوع نمي‌بينم. كوزوو بخشي از دولت صربستان از قرن دوازه تا اواسط قرن پانزدهم ميلادي بود. سپس با آغاز قرن بيستم قسمتي از صربستان و يوگسلاوي به شمار مي‌آمد. كريمه نيز از انتهاي قرن هجدهم به عنوان قسمتي از امپراطوري روسيه در اتحاد جماهير شوروي به شمار مي‌آمد و در حال حاضر روسيه جانشين شوروي است. از اين رو بايد توجه داشت كه براي هر دو كشور اين قلمرو از اهميت تاريخي مهمي برخوردار است.»

اين استاد دانشگاه ايالتي سنت پترزبورگ مي‌گويد تناقض آنجايي است كه سال ۱۹۹۲ را نقطه آغازين تاريخ كريمه در نظر بگيريم، يعني زماني كه جمهوري خودمختار كريمه بخشي از اوكراين مستقل شد؛ اما از سوي ديگر سال ۱۷۸۳ يعني زماني كه كريمه بخشي از خاك روسيه بود را ناديده بگيريم.

لاگونتا در تبيين نتايج سفر پوتين به صربستان گفت كه اين ديدار قرار بود در نوامبر ۲۰۱۸ صورت بگيرد ولي به تعويق افتاد و پنجشنبه گذشته انجام شد، ديداري كه اگر چه دستاورد خوبي داشت، اما نتايج آن در سطح مورد نظر تحقق پيدا نكرد. در واقع اين يك ديدار نمادين از سوي ولاديمير ولاديميرويچ با هدف تاييد نگرش خاص روسيه به صربستان بود؛ بازديدي كوتاه، اما روشن.

به اعتقاد مدير مركز تحقيقاتي يورونود، اگر چه امضاي تفاهم‌نامه‌ها و قراردادهاي اقتصادي بخشي از اين سفر رسمي بود، اما نبايد آن را موضوع خيلي مهمي بدانيم، چرا كه همواره در سفر و ديدار روساي جمهور امري طبيعي به شمار مي‌آيد. موضوع مهم اين بود كه پوتين آمادگي خود براي گسترش مسير خط لوله ترك استريم از مسير صربستان را اعلام كرد، اما در اين ميان ارتش كوزوو را عاملي منفي براي اين موضوع دانست.

پروفسور لاگونتا در پايان به موضوع دو راهي صربستان ميان اتحاديه اروپا و اتحاديه اقتصادي اوراسيايي اشاره كرد و گفت در جامعه اين كشور، درصد قابل توجهي از مردم طرفدار روسيه به شمار مي‌آيند. از سوي ديگر نبايد اين طور اين موضوع را مطرح كنيم كه يا اين طرفي يا آن طرفي، بلكه روند ادغام منطقه‌اي امروز به گونه‌اي است كه مشاركت همزمان دولت‌ها در قالب‌هاي مختلف را در سازه‌هاي منطقه‌اي گوناگون امكان‌پذير مي‌كند. از سوي ديگر بايد توجه داشته باشيم كه روسيه هيچ مشكلي با پيوستن صربستان به اتحاديه اروپا با حفظ روابط خود با روسيه و ديگر كشورهاي اتحاديه اقتصادي اوراسيايي ندارد و ولاديمير پوتين اين موضوع را بارها اعلام كرده است.

آيا صربستان در مسير اوكراين قرار خواهد گرفت؟

تلويزيون دولتي اوكراين ماه‌هاي منتهي به نوامبر ۲۰۱۳ را به تبليغ‌هاي بازرگاني و مزاياي پيوستن به اتحاديه اروپا اختصاص داده بود، اما يك‌باره ويكتور ياناكوويچ رئيس جمهور وقت اين كشور طي مصاحبه‌اي روابط با روسيه را مثبت خواند و به امضاي توافق‌نامه و افزايش همكاري‌هاي استراتژيك و اقتصادي با مسكو بر آمد. موضوعي كه سبب شد رهبران احزاب سرزمين پدري، حزب «اودار» (ضربه) و حزب آزادي طي بيانيه‌هايي از مردم بخواهند نسبت به سياست‌هاي دولت دست به اعتراض بزنند. جرقه‌اي كه سبب شد بيش از ۵۰۰ هزار نفر به خيابان‌هاي كي‌يف بيايند تا بار ديگر اين كشور هيجانات انقلاب نارنجي را در خيابان‌هاي خود به ياد آورد. جان كري، وزير خارجه وقت آمريكا در همراهي با تظاهرات كنندگان گفت كه واشنگتن در كنار معترضان مي‌ماند.

حالا اين بار خيابان‌هاي صربستان صحنه اعتراض‌هاي ضد دولتي است و شنبه اين هفته حدود ده هزار نفر در خيابان‌هاي پايتخت خواستار برگزاري ايجاد فضاي باز و انتخاباتي آزاد شدند. اكنون اين پرسش وجود دارد كه آيا دولت كنوني بلگراد مي‌تواند دو راهي اتحاديه اروپا و اتحاديه اوراسيايي را به همگرايي نزديك سازد و از مسير خارج نشود؟

احمد وخشيته