پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : ورشو سد راه پناهجويان است
جمعه، 23 آذر 1397 - 20:27 کد خبر:30031
از ابتداي بحران پناهجويي، كشورهاي "وي‌چهار" معتقد بودند، ورود حجم بالايي از مهاجران مسلمان باعث از بين رفتن ارزش‌هاي مسيحي اروپا خواهد شد. آنها سياست مرزهاي باز كشورهاي اروپاي غربي را برنامه‌ايي براي تضعيف حاكميت ملي خود قلمداد مي‌كردند.


داستان افرادي كه از ترس جان خود ترك خانه مي‌كنند و دل به يافتن امنيت در مكاني ديگر مي‌بندند، همواره در تاريخ تكرار مي‌شود. در سالهاي اخير كه جهان شاهد بدترين بحران پناهجويي بعد از جنگ جهاني دوم بوده، رسيدن به اين ساحل امن از هميشه دشوارتر به نظر مي‌رسد.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از بي بي سي، در سال ۲۰۱۵، وقتي موج پناهندگان به مرزهاي اتحاديه اروپا رسيد، بين كشورهاي عضو اختلاف ايجاد كرد. همزمان با اعلام سياست مرزهاي باز كشورهاي اروپاي غربي مثل آلمان و فرانسه، كشورهاي شرق اروپا به شدت مخالف اعمال اين سياست بودند.

در صدر اين كشورها، چهار كشور عضو گروه ويسگراد (Visegrád Group) يا وي‌چهار، متشكل از لهستان، مجارستان، اسلواكي و جمهوري چك قرار داشتند. كشورهايي كه در آخرين دور گسترش اتحاديه اروپا در سال ۲۰۰۴ به اين اتحاديه پيوستند و امروز احزاب راستگرا، با سياست‌هاي ضد مهاجرتي زمام امور دولت‌هايشان را در دست دارند.

اين در حالي است كه بخشي از قوانين بين‌المللي مربوط پناهجويان كه بعد از جنگ جهاني دوم وضع شد، براي حمايت از انبوه آواره‌اي بود كه از اروپاي شرقي در نقاط مختلف جهان سرگردان شده بودند. در سال ۱۹۴۲ ميلادي، زماني كه سه سال از خانمان‌سوزترين جنگي كه جهان به خود ديده بود مي‌گذشت، ميليون‌ها جنگ زده‌ لهستاني در سراسر جهان آواره شدند. بخش عمده‌اي از اين بي‌جاشدگان در آغاز جنگ به همسايه‌ي شرقي، اتحاد جماهير شوروي، پناه برده بودند. با بالا گرفتن جنگ در مرزهاي شوروي حدود ۱۲۱،۰۰۰ نفر از آوارگان لهستاني رهسپار ايران شدند تا از موج خونين جنگ در اروپا مصون بمانند. بناي يادبود سپاس‌گزاري از مردم ايران براي اسكان پناهجويان لهستاني در مركز شهر ورشو، يادآور اين امر است كه لهستان خود در سال‌هاي نه چندان دور با بحراني انساني دست به گريبان بوده است.

حالا ۸۰ سال بعد، شهروندان خاورميانه و آسياي مركزي كه به دليل جنگ، خشونت و فقدان آزادي‌هاي سياسي و اجتماعي از خانه‌ خود كوچ مي‌كنند، اتحاديه اروپا را چون ساحلي كه نويد آسايش و امنيت مي دهد، برمي‌گزينند.
در انتظار رسيدن...

حبيب الله در سال ۲۰۱۵، در اوج بحران پناهجويي، تاجيكستان را به همراه همسر و پنج دخترش به اميد رسيدن به اتحاديه اروپا ترك كرد. او كه در تاجيكستان بساط آرايشگري داشت پس از فرار برادرش از كشور به دليل فعاليت در حزب نهضت اسلامي، مورد تعقيب مقامات امنيتي قرار گرفت. ماموران با هجوم به خانه‌اش بازداشتش كردند و پس از روزها بازجويي و شكنجه، بدون برگزاري دادگاهي وكيلش به او گفت كه براي او حبس ابد خواهد آمد. روزهاي زندان با نگراني و دلهره گذشت تا اينكه، مقامات امنيتي موافقت كردند تا حبيب الله به مناسبت عيد قربان به يك مرخصي دو روزه برود.

او توانست از اين فرصت استفاده كرده و به طرز معجزه آسايي، ابتدا به روسيه و سپس از طريق بلاروس خود را به شرقي‌ترين كشور اتحاديه اروپا يعني لهستان برساند.

اما ساحل امني كه حبيب الله مي‌خواست به آن برسد او را نپذيرفت: "بعد از دو سال معطلي به من گفتند تو مهاجر اقتصادي هستي."

اين را حبيب الله در مركز نگهداري پناهندگان در مرز بلاروس و لهستان به من گفت. مركزي به دور از شهر كه تنها سي متر با ايستگاه قطار فاصله دارد. اين مركز قرنطينه‌‌ايي است كه ساكنان آن بايد هرچه زودتر، با همان قطارهايي كه آنها را به اينجا آورده، تركش كنند. به حبيب الله و خانواده‌‌اش فرصتي يك ماهه براي ترك آن داده‌اند.

او مي گويد: "هر روز برايمان نامه مي آمد كه براي بازگشت به تاجيكستان آماده شويد. من تمام مدت مي گفتم، من اگر برگردم حتماً حكمم (حبس) ابد است." دختران حبيب الله حدود دوسال است كه به مدرسه نرفته‌اند. بزرگترينشان ۱۱ ساله و كوچك‌ترين آنها كه در خاك لهستان متولد شده تنها يك سال دارد. او نگران سرنوشت آنها در صورت بازگشتشان به تاجيكستان است. دخترانش نيز در اين نگراني با او شريك هستند. "دختران من يك شب خواب راحت نداشتند."

لهستان و بحران پناهجويي

با اينكه به نظر مي‌آيد لهستان تمايلي براي گشودن درهاي خود بر روي حبيب الله ندارد، اما اقتصاد در حال رشد و جمعيت رو به كاهش، نياز لهستان به نيروي كار خارجي را از هميشه بيشتر كرده است.

طبق آمار اداره‌ مهاجرت لهستان، اين كشور با صدور دهها هزار اجازه‌ اقامت موقت در سال ۲۰۱۷، بالاتر از آلمان و بعد از انگلستان، دومين كشور پذيراي اتباع خارجي در اتحاديه اروپا بوده است. بيشتر اين افراد اتباع كشورهاي مجاور مثل اوكراين، بلاروس و روسيه هستند كه اشتراكات فرهنگي، زباني و ديني بسياري با جامعه لهستان دارند.

اما سياست لهستان در مواجهه با پناهندگان گونه‌اي ديگر است. عدم ارائه‌ امكانات رفاهي سخاوتمندانه در قياس با كشورهاي اروپاي غربي، باعث شده تا لهستان از مقاصد جذاب براي پناهندگان نباشد. پناهجويان بر اين عقيده‌اند كه اين كشور يكي از سختگيرانه‌ترين قوانين پذيرش پناهنده در اروپا را دارد. بخش عمده‌ايي از اين سختگيري‌ها همزمان با شروع بحران پناهجويان و با روي كار آمدن حزب عدالت و قانون اعمال شد.

در سال ۲۰۱۵، وقتي رسانه‌هاي جهان مشغول نمايش موج حركت پناهجويان از خاورميانه به سمت اروپا بودند، اين حزب توانست با تكيه بر شعارهاي ضد مهاجرتي و دفاع از ارزش‌هاي مسيحي/اروپايي، ابتدا كاخ رياست جمهوري و سپس اكثريت پارلمان لهستان را به دست آورد.

دولت جديد پذيرش پناهندگان مسلمان را بر خلاف مصالح امنيتي اروپا ارزيابي كرد و سياست‌هاي كشورهايي مانند آلمان، مبني بر باز گذاشتن مرزهايشان بر روي پناهجويان، را مورد انتقاد قرار داد. "امروز حتي شهروندان آلمان و فرانسه هم از تصميم دولت هايشان مبني بر پذيرش هزاران پناهنده ناراضي هستند." اين نظر زيبنيگيف گري‌گلس و همفكرانش در ائتلاف حزب حاكم در پارلمان لهستان است.

همزماني پيروزي اين حزب و وقوع حملات تروريستي در پاريس، بروكسل و ديگر شهرهاي اروپاي غربي باعث شد تا دولت جديد بر سياست‌هاي خود تاكيد مضاعف كند. تا آنجا كه وقتي سران كشورهاي اتحاديه اروپا، پس از روزها گفت‌وگوي فشرده، به توافقي براي تقسيم پناهندگان وارد شده به مرزهاي اتحاديه رسيدند، دولت‌هاي لهستان و مجارستان تنها مخالفان اين طرح بودند. با اينكه اعلام مخالفت لهستان، روابط اين كشور با اتحاديه اروپا را وارد چالشي بي‌سابقه كرد، اما محبوبيت دولت اين كشور را در بين مردم حتي بالاتر از قبل برد. آقاي گري گلس كه خود در سال ۲۰۱۵ به پارلمان راه يافت، مي‌گويد: "راي مردم به ما پيام روشني داشت. ما بايد بين مهاجران اقتصادي و كساني كه جانشان در خطر است تفاوت قائل شويم."

سياست‌هاي ضد مهاجرتي درون اتحاديه اروپا تنها مختص لهستان نيست.

اين سياست در بين كشورهاي گروه ويسگراد (لهستان، مجارستان، اسواكي و جمهوري چك) مشترك است. اين گروه پس از فروپاشي ديوار برلين و از بين رفتن پرده‌ي آهنين به منظور آمادگي اين كشورها براي ادغام در سازوكار اتحاديه اروپا ايجاد شد. امروز گروه V۴ به عنوان پنجمين اقتصاد بزرگ در اروپا و اقتصاد دوازدهم جهان به شمار مي‌آيد. يكي از وجوه مشترك اعضاي اين گروه، گرايشات مذهبي دولت‌هاي راستگراي اين كشورهاست.

از ابتداي بحران پناهجويي كشورهاي "گروه ويسگراد" معتقدند بودند، ورود حجم بالايي از مهاجران مسلمان باعث از بين رفتن ارزش‌هاي مسيحي اروپا خواهد شد. آنها سياست مرزهاي باز كشورهاي اروپاي غربي را برنامه‌ايي براي تضعيف حاكميت ملي خود قلمداد مي‌كردند. اين بحران و انسداد سياسي ناشي از آن باعث شد تا اعضاي گروه وي‌چهار بتواند به عنوان اتحادي مستقل درون اتحاديه اروپا قد علم كنند.

وقتي دونالد ترامپ، رويس چمهور آمريكا، پس از پيروزي در انتخابات رياست جمهوري آمريكا، آلمان و لهستان را به عنوان مقاصد اولين سفر اروپايي خود انتخاب كرد، برخلاف خيابان‌هاي هامبورگ كه مملو از معترضان به سفر او بود، خيابان‌هاي ورشو از انبوه طرفداران او در خروش بود. او در يك سخنراني پرشور در ورشو، ملت لهستان را براي داشتن روحيه‌‌ي اروپايي و دفاع از ارزش‌هاي اين قاره ستود و از دولتمردان اين كشور براي نمايش استقلالشان در برابر اتحاديه اروپا تمجيد كرد. به اعتقاد او لهستان و ديگر اعضاي گروه V۴ از معدود كشورهايي‌اند كه كشور خود را در درجه اول اهميت قرار مي‌دهند.

موضع لهستان از منظر اقدامات بشر دوستانه

سياست‌هاي ضد پناهجويي دولت باعث انتقاد بسياري از نهادهاي حقوق بشري مثل آژانس بين‌المللي پناهندگان سازمان ملل متحد شده است. "رافائل كُشچينسكي"، سخنگوي اين نهاد در لهستان، به جمعيت ۴۰ ميليوني لهستان اشاره و پذيرش ۴۰۰۰ پناهجو در ۵ ساله گذشته توسط اين كشور را بسيار ناچيز مي‌داند.

لهستان كه به خاطر مخالفتش با اسكان پناهجويان جنگ سوريه، از طرف ديگر اعضاي اتحاديه اروپا و نهادهاي حقوق بشري به عدم داشتن حس همبستگي و انسان دوستي متهم مي‌شد، در سال ۲۰۱۶ اعلام كرد كه حاضر است تعدادي پناهجو از سوريه بپذيرد. اما به يك شرط؛ مسيحي بودن آنها. "ميريام شديد" كه رياست يك سازمان خيريه مربوط به مسيحيان را به عهده دارد، مسئوليت ساماندهي ۵۲ خانواده از اين پناهجويان را بر عهده داشت. "در مقابل خطر گروه‌هايي مثل دولت اسلامي (داعش)، مسيحيان سوري بيشتر از مسلمانان آن كشور مورد تهديد قرار دارند."

او كه خود از مادري لهستاني و پدري سوري زاده شده، معتقد است: "۹۸ درصد جامعه‌ي لهستان مسيحي كاتوليك است و مسلمانان نمي توانند در آن جذب شوند." براي او و همفكرانش قوانين شرع اسلام مسئله‌اي است كه با ارزش‌هاي مسيحي/اروپايي سازگاري ندارد:

"در جامعه‌ي لهستان زنان از جايگاه ويژه‌اي برخوردارند و اين ريشه در اعتقادات مذهبي ما دارد. در حقيقت كليساي كاتوليك بيشتر از مسيح، مريم مقدس را پرستش مي‌كند و اين امر با شرع اسلامي تفاوت فاحشي دارد."

اما سخنگوي آژانس بين المللي پناهندگان سازمان ملل متحد، سياست دولت لهستان مبني بر انتخاب پناهجويان بر اساس نژاد يا مذهب را مغاير اصل بي طرفي در اقدامات بشر دوستانه مي‌داند. "هر انساني بنا به شرايطي كه در آن قرار مي‌گيرد (مثل جنگ، خشكسالي يا بلاياي طبيعي) مي تواند تبديل به پناهنده شود. پس ايده‌ي كمك به پناهندگان بر اساس نژاد و مذهبشان، ايده‌اي ناخوشايند براي آينده‌ است."

سياست‌هاي ضد پناهجويي باعث شده تا سرنوشت افرادي مانند حبيب الله همچنان در هاله‌اي از ابهام بماند. حبيب الله امروز با حكم دادگاه حقوق بشر اتحاديه اروپا مي تواند موقتاً در خاك لهستان ساكن شود. اما قطار سرنوشت او و پنج دخترش، همچنان در انتظار رسيدن به مقصد نهايي است.

نسيم فدوي