پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : اليف شفق؛ نويسنده اي براي صد سال بعد
یکشنبه، 4 آذر 1397 - 22:58 کد خبر:29883
سهراب سيرت


در وسط جنگلي در حومه اسلو، جنگل ديگري در حال روييدن است كه قرار است حدود صد سال بعد، كاغذ مورد نياز براي چاپ صد عنوان كتاب از صد نويسنده را تامين كند. تا به اين ترتيب جنگلي به كتابخانه‌اي مبدل شود. اما تا سال ۲۱۱۴ ميلادي به غير از نويسندگان آن هيچ كسي، از محتواي اين كتاب‌ها چيزي نخواهد دانست.

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) به نقل از بي بي سي، اين طرح بلندپروازانه و بي‌نظير زاييده فكر يك هنرمند اسكاتلندي است. در اين پروژه هنري كه "كتابخانه آينده" نام دارد، هر سال فقط يك نويسنده از گوشه‌اي از جهان انتخاب مي‌شود و او دست‌نويسي از يك اثر جديدش را در مراسمي به اين كتابخانه اهدا مي‌كند.

اثر او در همين‌جا داخل جعبه‌اي قفل مي‌شود و نويسنده تعهد مي‌سپارد كه درباره محتواي آن به هيچ كسي، چيزي نخواهد گفت. نويسندگان "كتابخانه آينده" تنها اجازه افشاي عنوان كتاب شان‌ دارند.

يك دستگاه چاپ با راهنماي استفاده از آن هم با اين مجموعه‌هاي ادبي يكجا نگهداشته مي‌شود كه اگر در قرن بعدي صنعت چاپ كلا از بين برود و فراموش شود، با اين دستگاه چاپ اين پروژه بتواند كامل شود.

امسال، اليف شفق (شافاك)، نويسنده معروف بريتانيايي-تركيه‌اي نسخه دست‌نويس كتابش را به اين كتابخانه سپرد. او در ميان فارسي‌زبانان با كتاب "ملت عشق/چهل قانون عشق" شناخته مي‌شود.

خانم شفق بعد از مارگرت اتوود و ديويد ميچل، سومين نويسنده‌اي بود كه براي اين پروژه انتخاب شد.‌

هفته گذشته از خانم شفق در يكي از برنامه‌هاي سخنراني‌اش در لندن درباره سهمش در اين پروژه ادبي -هنري پرسيدم. از نظر او اين طرحي فوق‌العاده است:

"براي من وقتي [آخرين تابو ] را مي‌نوشتم، احساسم اين بود كه نامه‌اي مي‌نويسي و داخل بطري/بوتل مي‌گذاري و آن را به دست رودخانه‌اي مي‌سپاري و با آنكه نمي‌داني كه چه خواهد شد و آيا خوانده خواهد شد يا نه، اما به جريان رودخانه اعتماد مي‌كني."

"آخرين تابو" عنوان كتاب اليف شفق در اين پروژه است. با آن كه از عنوان كتاب او و با توجه به فعاليت‌هاي اجتماعي و كارنامه ادبي اليف شفق، برخي شايد بتوانند محتواي آن را حدس بزنند، اما اين كه دقيقا او درباره چه چيزي نوشته است و داستان كتابش چيست، به قول معروف خودش مي‌داند و خدايش.

ايده "كتابخانه آينده" از كجا آمد؟

كتي پاترسون، هنرمند اسكاتلندي كه بنيان‌گذار اين پروژه است در مصاحبه‌اي با بي‌بي‌سي مي‌گويد براي نخستين بار اين ايده زماني به ذهنش رسيد كه در حال نقاشي كردن حلقه‌هاي يك كنده درخت بود.

"بيرون آمدن يك كتاب از داخل درخت را تصور مي‌كردم. پيوندي كه ميان حلقه‌هاي درخت و فصول تخيلي كتاب‌ها وجود داشت. تصور اين كه كلمات نويسنده‌ها مثل درختان‌ مي‌رويند و به مرور زمان مثل درخت تكامل پيدا مي‌كنند و اين كه تا حاصل دادن جنگل هيچ كلمه‌اي از آن‌ها خوانده نمي‌شود."

اين كانسپت و ايده شاعرانه او باعث شد تا دست به‌كار شود، و طرحش را عملا شروع كند. او مي‌گويد هزار نهال در گوشه‌اي از نروژ قبل از شروع پروژه براي "كتابخانه آينده" كاشته شد و اميدوار است كه اين درخت‌ها در حدود صد سال آينده كاغذ كافي مورد نياز چاپ صد كتاب را فراهم كنند.

هدف ديگر اين پروژه حفظ شكل فعلي كتاب است. با توجه به پيشرفت روزافزون فناوري ممكن است روزي برسد كه ديگر كتابي به شكل كنوني‌اش چاپ نشود.

خانم پاترسون مي‌گويد: "چيزي كه درباره اين پروژه جالب است اين است كه به طور همزمان در خود زمان به عقب و جلو مي‌رود. با توجه به ماديت كتاب و فيزيكي بودن اشيا به زمان گذشته برمي‌گردد و همين طور عميقا به آينده در زمان سفر مي‌كند. آينده اي نامشخص. در حال حاضر نمي‌توانيم پيش بيني كنيم كه در آينده كتاب چه شكل و فرمي خواهد داشت"

خانم پاترسون كه ۳۷ سال دارد، با آن كه اين طرح را ساخته است خودش شاهد كامل شدن آن در حدود صد سال آينده نخواهد بود و در مرحله‌اي بايد كارهاي اين پروژه به ديگري تحويل بدهد:

"كمي مشوش كننده است و خيلي هم عاطفي و شورانگيز است كه كساني كه امروز هستند شايد نتوانند كتاب را بخوانند.

خانم پاترسون كه اخيرا صاحب فرزندي شده، اميدوار است كه فرزندش بتواند شاهد كامل شدن اين پروژه باشد.

قدم گذاشتن در جاي پاي نويسندگان

نويسندگان همه ساله در مراسم تحويل كتاب شان با گروهي از مسئولان و مشتاقان ادبيات و هنر به محلي مي‌روند كه درختان مربوط به "كتابخانه آينده" در حال نمو است. در آنجا برنامه مختصري برگزار مي‌شود و نويسنده عنوان كتابش را افشا مي‌كند و نسخه‌ دست‌نويس آن در محل مخصوصي كه برايش ساخته شده "مهر و موم" مي‌شود.

هر سال نويسنده جديدي كه به اين پروژه مي‌پيوندد در اين محل جاي قدم‌هاي نويسنده قبلي قدم مي‌گذارد تا ارتباط زنجيره‌اي ميان نويسندگان به شكل نمادين تا آخر اين پروژه در سال ۲۱۱۴ حفظ شود.

اليف شفق مي‌گويد در مراسمي كه او كتابش را تحويل داد، شماري از مقام‌ها با فروتني تمام در آن برنامه مختصر شركت كرده بود و ديدن جوانان و كودكان محل شركت در آن برنامه برايش خوش‌آيند بوده است.

نويسندگان اين كتابخانه چگونه انتخاب مي‌شوند؟

بنيان‌گذار "كتابخانه آينده" مي‌گويد، هيأت مديره‌اي تخصصي كه براي اين پروژه تشكيل شده است مسئول انتخاب نويسندگان آن است.

"ما به طور دلسوزانه‌اي تلاش مي‌كنيم اين پروژه را براي صد سال نگهداريم و حفظ كنيم و همه باهم مشورت مي‌كنيم براي تهيه فهرست طولاني‌تر برگزيده‌ها و فهرست مقدماتي و مواردي از اين قبيل."

اليف شفق مي‌گويد اين طرحي تساوي‌گراست و به تنوع اهميت مي‌دهد.

قبل از اليف شفق دو نويسنده ديگر: مارگرت آتوود كانادايي ۷۹ ساله و ديويد ميچل بريتانيايي ۴۹ ساله، كتاب‌هاي شان را به اين كتابخانه تحويل داده‌اند.

عنوان‌هاي كتاب خانم آتوود و آقاي ميچل به ترتيب: "ماه سرسري‌نويس ( Scribbler Moon) و "از من جاري مي‌شود، آنچه را زمان مي‌خوانيد" (ّ From Me Flows What You Call Time) است.

خانم آتوود در مصاحبه‌اي درباره اين پروژه گفته است: "به اين مي‌ماند كه ازت خواسته شود يك كليه‌ات را به يكي از عزيزانت هديه بدهي."

تم مورد نظر اين پروژه روي مفاهيمي مثل "تخيل" و "زمان" تمركز دارد و آثاري با سبك‌هاي مختلف و در قالب‌هاي مختلف ادبي مشمول آن هستند.

به نظر مي‌رسد "كتابخانه آينده" كه ماحصل "تخيل" يك هنرمند است، روزگار زندگي نسل‌هاي مختلفي را در طول صد سال به هم ‌مي‌رساند.

اين طرح همچنين زمينه سفر صد نويسنده در"زمان" را مهيا كرده است. سفري كه براي مخاطبان آنها در قرن ۲۲ هم تماشايي خواهد بود.