پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : سازمان امنيت و همكاري اروپا
شنبه، 11 فروردین 1397 - 09:13 کد خبر:28257
محمد مهدي مختاري


انگيزه تأليف اين كتاب، باز مي‌گردد به تجربه شخصي نويسنده در دوراني كه طي سال‌هاي اواخر دهه 1360، به عنوان ديپلمات جمهوري اسلامي ايران در فنلاند فعاليت داشته و در دو اجلاس بزرگ سازمان امنيت و همكاري اروپا كه يكي از بزرگ‌ترين نهادهاي امنيتي جهان است و در سال 1992 در سطح سران و وزراي امور خارجه 52 كشور در هلسينكي برگزار شد، حضور داشته است. اهميت اين دو اجلاس كه پس از فروپاشي اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي برگزار مي‌شد، حضور جمهوري‌هاي تازه استقلال يافته آسياي مركزي به عنوان اعضاي جديد در اين سازمان بود.

نكته كليدي اين كتاب چرائي استمرار انسجام اين سازمان با وجود اختلافات روسيه و غرب است و اينكه به رغم مواضع شديداً متضاد روسيه و آمريكا در مورد "نوع نظام‌هاي حكومتي" و "ايجاد ترتيبات امنيتي" در بين كشورهاي عضو، باز هم اين سازمان پا برجاست.  در اين كتاب سعي شده است به علل و چگونگي بروز اين اختلافات و نهايتأ به اهداف غربي‌ها و روسيه در چهارچوب سازمان امنيت و همكاري اروپا و جايگاه آسياي مركزي در اين سازمان بپردازد. همچنين سعي شده است فرصت‌ها و تهديدات و اهداف پنهاني اين سازمان را در كشورهاي تحت پوشش، از جمله در كشورهاي آسياي مركزي و در مجاورت مرز هاي جمهوري اسلامي ايران مورد بررسي و تحليل قرار دهد.

پايه‌هاي سازمان امنيت و همكاري اروپا توسط رهبران شرق و غرب در سال 1975 به منظور تحكيم صلح و تأمين امنيت و به رسميت شناختن مرزهاي موجود در اروپا در هلسينكي فنلاند بنا گذاشته شد. در حقيقت هدف از تأسيس آن در دوره جنگ سرد، تنش‌زدايي در روابط شرق و غرب و برقراري ثبات و امنيت در اروپا بود. اما در مقطع فعلي، با وجود معضلات مبتلابه كشورها در قبال تروريسم بين‌الملل، عميق‌تر شدن اختلاف بين روسيه و آمريكا به خاطر وقايع اوكراين و اشغال كريمه توسط روسيه كه منجر به يك سلسله از تحريم‌هاي آمريكا عليه روسيه شده و دخالت‌هاي غرب در چارچوب ناتو در آسياي مركزي و رويكرد محافظه كارانه توام با سازش روسيه و آمريكا در جنگ خونين داخلي سوريه، از مؤلفه‌هاي دخيل در سطح همكاري‌هاي بحث برانگيز غرب به رهبري آمريكا و روسيه در سازمان امنيت و همكاري اروپا باز مي‌گردد.

روسيه به نقش برتر دولت‌هاي غربي عضو سازمان امنيت و همكاري اروپا و تلاش آن‌ها براي نفوذ در شرق اروپا و جمهوري‌هاي آسياي مركزي از طريق فعاليت در اين سازمان اعتراض دارد. موضوع اختلاف‌برانگيز ديگر، تعريف جداگانه روسيه و دولت‌هاي غربي عضو اين سازمان از اجراي «قرارداد كاهش نيروهاي مسلح و تسليحات متعارف در اروپا» است. روسيه خواستار تصويب اين قرارداد توسط اعضاي جديد ناتو در شرق اروپا است، اما دولت‌هاي غربي، تصويب آن را به اجراي تعهد روسيه در مورد خروج نيروهاي اين كشور از مولداوي و گرجستان و اخيراً هم عدم دخالت در اوكراين مشروط كردند. در حاليكه نه در موضوعات ذكر شده و نه در مورد چگونگي مقابله جمعي با تروريسم و گروه‌هاي جنايتكاري همچون داعش، اعضاي اين سازمان امنيتي تا به حال عملاُ نتوانسته اند گامي مؤثر بردارند.

بنابراين سئوال اساسي كه مطرح است، اين كه هدف نهايي غرب از پافشاري بر حفظ موجوديت اين سازمان چيست؟ توافقات دروني سازمان، براي مبارزه با تروريسم كه امروزه به خيابان‌هاي شهرهاي مهم اروپايي همچون پاريس، لندن، برلين و... كشيده شده و موجي از اضطراب و وحشت در غرب را دامن زده است چيست و چه تمهيداتي براي ممانعت از گسترش اين پديده شوم و ضد انساني اتخاذ كرده‌اند؟ نهادي بين‌المللي همچون سازمان امنيت و همكاري اروپا كه حوزه فعاليتش با وسعت جغرافيايي گسترده از ونكوور كانادا تا ولادي وستك روسيه و از غرب تا شرق اروپا و آسياي مركزي تا كرانه‌هاي درياي خزر را پوشانده و مدعي است كه "مبارزه با تروريسم اصلي ترين نقش در مركزيت سازمان امنيت و همكاري اروپا" است، چه توجيهي در رويكرد غرب و ناتو به نظامي‌گري در خاورميانه و شمال آفريقا، كه معالاً به گسترش تروريسم و جنگ و افراط گرايي به جاي مبارزه با تروريسم منجر شده دارد؟

در اين كتاب تلاش شده است به واكاوي عملكرد اين سازمان و جايگاهش در اين تحولات براي پاسخ به سئوالات مطروحه برسد. اين كتاب در پنج فصل تهيه شده كه در فصل اول به ماهيت و ساختار سازمان امنيت و همكاري اروپا مي‌پردازد و طي آن به معرفي شركاي سازمان و اهداف و همكاري‌هاي امنيتي و عملياتي آن اشاراتي دارد و در فصل دوم به موقعيت دو ابر قدرت آمريكا و روسيه و تضاد منافع و تعارضات همكاري‌هاي اين دو رقيب در عرصه بين‌الملل از جمله گسترش و نفوذ ناتو در شرق و برنامه دفاع موشكي و احتمال بروز جنگ سرد جديد مي‌پردازد و در فصل سوم به ديگر چالش‌هاي اختلاف بر انگيز اعضاي سازمان همچون پروازهاي مخفي آژانس امنيت ملي ايالات متحده در اروپا، استراق سمع از رهبران هم پيمان و در فصل چهارم به عوامل و مؤلفه‌هاي ساختاري حفظ موجوديت سازمان و در فصل پنجم به ناكارآمدي سازمان در مقابله با نسل كشي و تروريسم در اروپا مي‌پردازد.
از اين نويسنده كتاب تاكنون كتاب‌هاي«آخرين باز مانده جنگ سرد»، «مهاجران مسلمان، چالش آينده اروپاي متحد» و معماي ادوارد اسنودن و ماجراي جاسوسي آمريكا از شبكه‌هاي اجتماعي و فيدل كاسترو» منتشر شده است.

سازمان امنيت و همكاري اروپا
محمد مهدي مختاري
ناشر: شركت سهامي انتشار
نوبت اول: 1396
تيراژ: 500 جلد
تعداد صفحه: 220

محمود فاضلي