پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : نقش سازمان بهداشت جهاني در صلح و سلامت
پنجشنبه، 9 آذر 1396 - 08:18 کد خبر:27258
مرجان امان اله نژاد كلخوران


يوهان گالتونگ جامعه شناس نروژي از چهره‌هاي برجسته پژوهش‌هاي بين‌المللي صلح دو نوع  صلح را ارائه مي‌كند و معتقد است در جهان كنوني همه چيز مهياي جنگ است، چرا كه صلح سخت‌تر به دست مي‌آيد و تلاش مضاعف مي‌طلبد، اما بايد مشخص كنيم كه مراد ما كدام صلح است؟ صلح مثبت يا صلح منفي؟ صلح منفي كه به معناي فقدان مخاصمه است و صلح مثبت، زماني عينيت مي‌يابد كه علاوه بر فقدان مخاصمه، موازين حقوق بشر و خصوصا قواعد دموكراسي نيز رعايت گردد. در واقع صلح مثبت زماني در جامعه برقرار مي‌گردد كه خشونت ساختاري - و نه صرفا درگيري مسلحانه- در آن جامعه وجود نداشته باشد. بنابراين بديهي است كه جامعه بين‌المللي و در پي آن دول عضو اين جامعه، پس از دستيابي به هدف برقراري صلح منفي يعني فقدان جنگ - هرچند به نحوي ناكامل - روياي دستيابي به صلح مثبت را وجه اهتمام خود قرار مي‌دهند.  

به گزارش پايگاه تحليلي – خبري ايران بالكان (ايربا) بي‌شك به اين موضوع بايد پرداخته شود، كه چگونه سازمان‌هاي بين‌المللي پس از پايان جنگ سرد، در تامين صلح جهاني به عنوان مفهومي آرماني و ايده‌اي جهاني براي پرهيز از خشونت، مي‌توانند تاثيرگذار و بعضا تعيين كننده باشند. با وجود حقوق و وظايفي كه سازمان‌هاي بين‌المللي در چارچوب قوانين خود و براي دولت‌ها وضع كرده‌اند، آنها نقش تعيين كننده‌اي در تامين صلح جهاني ايفا مي‌كنند. يكي از دلايل اصلي به وجود آمدن سازمان‌هاي بين‌المللي پس از جنگ جهاني دوم نيز تلاش بمنظور برقراري صلح و امنيت بوده است.

نقش تعيين كننده تامين صلح جهاني امروزه بدون شناخت كاركردهاي سازمان‌هاي بين‌المللي قابل تصور نيست. اين نوع سازمان‌ها عمدتا داراي انگيزه‌هاي «صلح كوشي» و بشردوستانه بوده و قادر به ايجاد ثبات بوده و مي‌توانند حافظ صلح جهاني و در نهايت حامي «صلح ماندگار» درعرصه بين‌المللي باشند. اين سازمان‌ها نقش مهم‌تري را دز ذهن افكار عمومي ملت‌ها به منظور حمايت از امنيت جامعه جهاني ايفا كرده و در مجموع مسئوليت‌هاي مهم‌تري پيدا كرده‌اند. چرا كه اگر اين نهادهاي حامي صلح جهاني وجود نداشتند، برقراري اتحاد و همبستگي ميان دولت‌ها به منظور همكاري و صلح به آساني امكان پذير نبود. اين مساله با مقايسه قبل و بعد از ايجاد سازمان‌هاي بين‌المللي به وضوح مشخص بوده است. «صلح باوري» در معناي خود هماهنگي در فعاليت‌هاي انسان‌ها و مجموعه‌اي از گرايش‌ها، آرمان‌ها و نظرها در محكوميت جنگ و از بين رفتن خصومت‌ها و عداوت‌ها و خشونت عليه انسان‌ها است. وضعيتي كه درآن همزيستي مسالمت‌آميز و شرافتمندانه وجود دارد و بخشي از ارزشمندترين و اصولي‌ترين نيازهاي بشري است كه در زندگي اجتماعي جوامع، توازن منطقي ايجاد خواهد كرد.

يكي از مولفه‌هايي كه در برقراري صلح جهاني پايدار مؤثر است، بهداشت و سلامت عمومي است. طبق اساسنامه سازمان جهاني بهداشت، بهره‌مندي از بالاترين استانداردهاي قابل دسترسي سلامت يكي از اساسي‌ترين حقوق هر انسان بدون در نظر گرفتن نژاد، مذهب، اعتقادات سياسي، شرايط اقتصادي و يا موقعيت اجتماعي او است. استقرار صلح جهاني پايدار، چالشي بزرگ  براي سازمان بهداشت جهاني است. اين موضوع از جمله نيازهاي اساسي براي حكومتها است كه بتوانند به طرق مختلف و روزآمد، با تهديدات جهاني عليه بهداشت جوامع آسيب پذير  مقابله كنند. اين فرايند جوامع،  همچون اتفاقاتي است كه در هر قسمت از جهان به وقوع مي‌پيوندد ولي اثرات آن بر مردم ساير سرزمين‌ها نيز باقي مي‌ماند.

درسالهاي اخير به دليل زندگي ماشيني و دور شدن افراد از يكديگر و افزايش عوامل استرس زا، اضطراب و افسردگي، سلامت و بهداشت عمومي به شدت تحت تأثير قرار گرفته است.  اگر سلامت در سطح قابل قبولي باشد، افراد جامعه قادر خواهند بود از ديگر منابع زندگي بهره گيرند. در صورتي كه بهداشت و سلامت عمومي جامعه مورد تهديد قرار گيرد صلح در آن منطقه هم از وضعيت مناسبي برخوردار نيست. مطالعات انجام شده نشان مي‌دهد عموماً بهبود وضعيت بهداشت وسلامت عمومي و وضعيت صلح جهاني رابطه مستقيمي با يكديگر دارند. همانگونه كه سازمان جهاني بهداشت در گزارش كاري كميسيون «اقتصاد كلان و سلامت» منتشر كرده است، رتبه كشورها از نظر كارآمدي نظام بهداشت و سلامت رابطه مستقيمي با صلح جهاني دارد.  

نقش مركزي سازمان بهداشت جهاني در مديريت مسائل بهداشتي جهان و به عنوان سازمان پيشتاز بهداشت در نظام سازمان ملل مورد تاكيد است. سياست‌هاي سازمان بهداشت جهاني تاكيد دارد: «با استفاده از يك راهنمايي تفضيلي و تطبيقي راجع به اينكه چه اقداماتي بايد انجام شود و چه مواردي نبايد انجام شود. ما مي‌توانيم به كشورها كمك كنيم از يكديگر بياموزند و بدين ترتيب عملكرد سيتم بهداشتي و درماني خود را بهبود بخشند».

     دولت‌هاي عضو با قبول اين اصل و به منظور همكاري در ميان خود و ديگران براي ترويج و حمايت از بهداشت همه ملل، معتقدند اهداف سازمان بهداشت جهاني حصول عالي‌ترين حد ممكن بهداشت، براي همه ملل است. سلامتي همه ملل،  نيازمند صلح ماندگار و امنيت اساسي است و به همكاري كامل افراد و دولت‌ها بستگي دارد. موفقيت هر دولتي در ترويج حمايت بهداشتي براي همه ارزشمند است. پيشرفت نابابر كشورهاي مختلف در ترويج و مهار كردن بيماري‌ها داراي اهميت كليدي است. بهداشت عامل ايجاد امنيت و ثبات براي سلامتي ملت‌هاست. در نگاه كلي اينكه، چنانچه امنيت بهداشتي نباشد، هيچ امنيت ديگري پايدار نيست و اگر امنيت بهداشتي به خطر بيفتد هيچ فعاليت اقتصادي ديگري تاثير و اثر گذار نخواهد بود و باعث مي‌شود اقتصاد بهم بريزد و برقراري صلح به خطر افتد.

در جهان معاصرسلامتي مرز و بوم نمي‌شناسد. سلامت افراد پايه و اساس دستيابي به صلح و امنيت است. صلح و ثبات نياز فوري در سطح جهاني براي جلوگيري از شيوع بيماري‌ها است كه براين امر تاكيد شده كه بهره‌گيري از بالاترين استاندارهاي سلامتي از اساسي‌ترين حقوق هر انساني فارغ از نژاد، جغرافيا، دين، باورهاي سياسي، شرايط اجتماعي و اقتصادي است كه شرط برقراري آن همكاري همه جانبه افراد و دولت‌ها مي‌باشد. همه كشورها با توجه به منابع مالي به كشورهايي كه بيماري در آنجا فراگير شده كمك مالي مي‌كنند و صندوق كمك و همياري نيز ايجاد خواهد شد. عدم بهداشت و سرمايه گذاري در اين زمينه جوامع را به خطر مي‌اندازد و باعث شعله ور شدن جنگ شده و صلح و ثبات به خطر مي‌افتد. در اين خصوص رايزني‌هاي صورت گرفته دولت‌ها و نهادهاي بين‌المللي، برگزاري نشست‌ها و اجلاس‌هاي بين المللي در برخي از كشورها هدفش حاكميت صلح و امنيت پايدار جهاني است.

بهداشت و سلامت مردم تمام نقاط دنيا به عملكرد نظام‌هاي بهداشتي و درماني حاكم برآن بستگي دارد. هنوز تفاوت زيادي ميان عملكرد اين نظام و حتي آنهايي كه در سطح درآمد و هزينه‌هايشان يكسان نيست، وجود دارد. براي تصميم سازان و تصميم‌گيران بسيار مهم است كه دلايل اساسي را كه در اين مورد مستقيم و غيرمستقيم دخيل هستند، درك كنند تا بتوانند بهداشت و سلامتي مردم را بهبود ببخشند. براساس گزارش سازمان بهداشت جهاني،  اگرچه رشد و پيشرفت‌هايي در گذشته به دست آمده اما در واقع تمام كشورها درحال استفاده از منابعي هستند كه در دسترس آنها قرار دارد. اين مسئله منجر به مرگ‌ها و ناتواني‌ها، رنج كشيدن‌هاي بي‌مورد، نابرابري، ظلم و فقدان قوانين مشخص براي سلامتي و بهداشت مي‌شود.
 علت اصلي شكست نظام‌هاي بهداشتي و درماني وجود پديده فقر است. فقرا با از دست دادن توان مالي خودشان، فقيرتر مي‌شوند و كمتر درمان مي‌شوند. ضرورت انتخاب محدودي براي دريافت خدمات دارند و خدماتي كه به آنها ارائه مي‌شود نيز از مطلوبيت و كيفيت پايين تري برخورداراست. زماني كه براي سلامتي و درمان خود مبالغي را مستقيما از جيبشان پرداخت مي‌كنند در واقع فقيرتر مي‌شوند.

وجود صلح در جهان بر ابعاد سلامت انسان‌ها تأثير گذار است. در جهان معاصر ارتقاي كيفيت سلامت، يكي از اهداف اصلي هر كشوري است، اما تنها هدف نيست. قابليت دستيابي و ايجاد كمترين تفاوت بين افراد به اين دستيابي يا دقيقاً عادلانه بودن اين نظام بسيار مهم است و آن به اين معني است كه يك نظام سلامت به درستي به آنچه مردم از آن انتظار دارند،  پاسخ دهد و اين نظام به گونه‌اي براي هر فرد و بدون قائل شدن تمايز به اين نيازها پاسخ دهد. يكي از مواردي كه مستقيماً از صلح تأثير مي‌گيرد، ارتقاي نظام سلامت جامعه است.