پايگاه تحليلي - خبري ايران بالكان : بحران اقتصادي قبرس
چهارشنبه، 14 فروردین 1392 - 16:59 کد خبر:12110
محمود فاضلي


ريشه‌هاي بحران اقتصادي قبرس و دشواري‌هاي گسترده مالي و بانكداري اين كشور بعنوان عضو اتحاديه اروپا و احتمال تشديد بحران و سرايت آن به ديگر كشورهاي بحران زده اروپادر چارچوب شش سئوال با محمود فاضلي مورد بررسي قرار گرفته است كه در ذيل مي خوانيد:

ريشه بحران بانكي اخير در قبرس به كجا باز مي گردد؟
بانك‌هاي قبرس كه يكي از كوچكترين اقتصادهاي منطقه يورو به شمار مي‌رود به دليل زياني كه از بخشودگي بدهي يونان متحمل شده‌اند، با بحران شديدي روبرو هستند. بانك‌ها كه 22 ميليارد يورو وام به شركت‌هاي خصوصي يونان اعطا كرده‌اند تاكنون بيش از سه ميليارد يورو از دارايي‌هاي خود را در اين راه از دست داده‌اند.به دليل وابستگي‌هاي سياسي و اقتصادي يونان و قبرس كه ريشه در تاريخ روابط دو كشور دارد و به دليل بحران اقتصادي سال‌هاي اخير يونان، بانك‌هاي قبرس بخش وسيعي از دارايي خود را به خريد اوراق قرضه دولتي يونان اختصاص داده بودند كه با آغاز بحران مالي در يونان،نيكوزيا با دشواري‌هاي گسترده مالي و بانكداري روبرو شد وبه تدريج اين كشور را نيز با خود غرق كرد.

از سوي ديگر وسعت بخش بانكي قبرس نسبت به اقتصاد عمومي بالا است و مدل اقتصادي اين كشور بر اساس جذب سپرده‌هاي بانكي افراد غير مقيم مخصوصا شهروندان روسيه و انگليس بنا شده است. اين وضعيت باعث گرديد قبرس، يك مورد استثنايي و بي نظير باشد و در نتيجه، راه حل‌هاي اقتصادي آن نيز قابل تعميم در كشورهاي ديگر اتحاديه اروپا نيست.

قبرس پيش از پيوستن به اتحاديه اروپا و حوزه يورو، كشوري به عنوان جزيره آزاد اقتصادي درجهان مطرح بوده و شهروندان اين كشور از مبادلات تجاري آزاد و در آمد سرشار از گردشگران خارجي، برخوردار بودند ولي با پيوستن به اتحاديه اروپا و وضع محدويت‌هايي كه اين اتحاديه براي كشورهاي كوچك ايجاد نمود، با مشكلات جديدي روبرو گرديد.مشكل مالي و اقتصادي قبرس ناشي از ساختار ناسالم نظام بانكي آن و پول هايي كثيفي است كه از خارج به آن تزريق شده است اما بانك‌هاي قبرس بدون همين پول هاي كثيف نيز قادر به ادامه حيات نيستند.قبرس تا سال 2004 ميلادي ارزش «لير» آن دو و نيم برابر يورو بود، نرخ بيكاري درحد صفر قرار داشت، مازاد درآمد ملي و تجارت و اقتصادش رونق خوبي نيز داشت، پس از گذشت 8 سال از عضويت در اتحاديه اروپا و شش سال عضويت درحوزه يورو به كشوري در آستانه ورشكستگي تبديل شد.دولت محافظه‌كار يونان كه خود درگير بحران اقتصادي وسيعي است در يك اقدام سريع نسبت به خريد بانك‌هاي قبرسي فعال در يونان اقدام كرد تا شهروندان يوناني كه در اين بانك ها سپرده دارند با مشكلاتي مواجه نشوند و از طرفي كمكي هم به دولت نيكوزيا كرده باشد.

نيكوزيا اعلام كرد اقدامات و تدابير رياضت اقتصادي كه نمايندگان كميسيون اروپا، بانك مركزي اروپا و نيز صندوق بين‌المللي پول (تروئيكا) در ازاي اعطاي وام خود به قبرس خواستار شده است خيلي سختگيرانه است و اين چنين تدابيري براي اقتصاد اين كشور كه همين حالا هم در ركود بسر مي‌برد بسيار سنگين است. 5/17 ميليارد يورو وامي كه قبرس خواستار دريافت از تروئيكا شده استبراي كشور كوچكي مانند قبرس كه كل توليد ناخالص داخلي آن ،رقمي حدود همين وام است بسيار سنگين خواهد بود. اين كشور اقدامات رياضتي همچون كاهش دستمزدهاي بخش دولتي، پاداش‌ها، اصلاح حقوق بازنشستگي و خصوصي‌سازي شركت‌هاي دولتي را عملي نموده است، اقدامي كه از سوي نمايندگان پارلمان قبرس نيز مورد حمايت قرار گرفت. نياز مالي قبرس 5/17 ميليارد يورو برآورد مي‌شود. اين جزيره به درخواست وام دهندگان بين‌المللي تدابير رياضتي را براي كاهش كسري بودجه‌اش در چهار سال آينده، به اجرا گذاشت ولي نتيجه‎اي از اجراي سياست رياضت اقتصادي تاكنون حاصل نشده و كشور به سوي ورشكستگي سوق داده شد.

دولت براي كنترل بحران چه اقداماتي انجام داده است؟
  نيكوزيا ابتدا وضع ماليات بر سپرده‌هاي بانكي را در ازاي كمك مالي اتحاديه اروپا رد كرد و با روسيه وارد مذاكره شد، تا سرمايه گذاران روسي را به سرمايه‌گذاري بيشتر در بخش بانكداري و ذخاير گازي ترغيب كند. روس‌ها ميليارد‌ها دلار در صنعت فلج شده بانكداري قبرس سرمايه‌گذاري كرده و بخش زيادي از سپرده‌هاي بانكي در قبرس را سرمايه گذاران روسي به خود اختصاص داده‌اند و در واقع دريافت ماليات ازسپرده‌هاي بانكي در قبرس، خساراتي را به سرمايه گذاران روسي نيز وارد خواهد كرد.
دولت قبرس لايحه جديدي به پارلمان ارائه نمود. در اين لايحه «لزوم تشكيل صندوق همبستگي ملي، محدوديت برداشت مبالغ زياد از حساب هاي بانكي افراد در صورت وضعيت اضطراري و اختصاص بخشي ازدرآمد ملي از ماليات‌هابر سپرده‌هاي مردم همچنين درآمدهاي گازي و ملي سازي صندوق هاي بازنشستگي نيمه دولتي به صندوق همبستگي ملي» مورد تاكيد قرار گرفت. خواسته‌هاي تروئيكا مبني بر ماليات بر سپرده‌هاي بانكي در اين كشور، توسط دولت جديد به پارلمان ارايه شد ولي نمايندگان پارلمان به رغم درخواست مسئولان بزرگترين بانك قبرس از اعضاي مجلس اين كشورمبني بر دادن راي مثبت و تصويب اين لايحه به اين موضوع راي منفي دادند.

قبرس همچنين درخواست اعطاي وام 10 ميليارد يورويي از اتحاديه اروپا را براي جلوگيري از ورشكستگي ارائه نموداما تروئيكا مدعي است پيش از اعطاي اين وام مي‌بايستي دولت نيكوزيا فرمول و راه حل‌هاي پيشنهادي آنان را براي كسب درآمد 5 ميليارد و 800 ميليون يوروي مورد نياز براي تامين بودجه سال جاري خود را به مرحله اجرا بگذارد. يكي از نگراني‌هاي موجود فرار سرمايه‌ها از اين كشور است. باآنكه دولت قبرس مقررات شديدي براي كنترل خروج سرمايه‌ها از اين كشور وضع كرده است، سرمايه‌گذاران وقتي شرايط را براي فعاليت آتي خود در قبرس نامناسب ببينند، از اين كشور خارج مي‌شوند.

بر اساس محدوديت‌هايي كه بر نظام بانكي قبرس وضع شده است، سپرده گذاران تنها مجاز خواهند بود تا سقف سيصد يورو در روز از حساب‌هاي بانكي خود برداشت كنند و مسافران نيز تنها مي‌توانند تا سقف يك‌ هزار يورو از كشور خارج كنند.همه سپرده‌هاي بانكي در اين كشور مشمول مالياتي خواهند شد. همچنين بر سپرده‌هاي كمتر از صد هزار يورو، 75/6 درصد و بر سپرده‌هاي بيش از صد هزار يورو، 9/9 درصد ماليات وضع خواهد شد و مستقيما اين ماليات از حساب‌ها برداشت مي‌شود. پيش‌بيني مي‌شود اين اقدامات 8/5 ميليارد يورو عايدات اضافي به همراه داشته باشد. تصميم اخير،خشم گسترده‌اي ميان مردم اين كشور درپي داشت. شمار زيادي از قبرسي‌ها از اينكه سپرده‌هاي بانكي آنها مشمول ماليات جديد مي‌شود به وحشت افتاده‌اند.

اتحاديه اروپا تا كنون چه اقدامات حمايتي براي كنترل بحران قبرس انجام داده است؟
چگونگي حمايت اروپا از قبرس باعث بروز شكاف در ميان بعضي از كشورهاي اروپايي گرديد. احزاب مختلف آلمان ضمن انتقاد از طرح نجات مالي اتحاديه اروپا براي قبرس، قانون اخذ ماليات از صاحبان حساب هاي بانكي را در قبرس اشتباهي بزرگ خواندند و وزير دارايي آلمان مدعي بود اين طرح، ابتكار دولت آلمان نبود و برلين براي هرگونه تغييراتي در آن آمادگي دارد.

اروپا به دليل نگراني‌ها از سقوط قبرس بر منطقه يورو با اعطاي كمك مالي ميلياردي به اين كشور كوچك موافقت كرد. قبرس از كمك مالي ده ميليارد يورويي منطقه يورو و صندوق بين المللي پول برخوردار شد. قبرس نه ماه پيش از اروپا درخواست كمك كرده بود. وزراي دارايي كشورهاي اروپايي با تاخير در مورد به اجرا گذاشتن طرح نجات و اعطاي ده ميليارد يورو به قبرس به توافق رسيدند.قبرس در مقابل براي كسب اين وام بايد كسري بودجه خود را كاهش دهد، بخش بانكي خود را ساماندهي كند و ماليات‌هاي مستقيم را افزايش دهد وروند خصوصي‌سازي در كشور را سرعت بخشد.

كميسر اروپايي امور مالي معتقد است اوضاع مالي قبرس به دليل زمان از دست رفته بسيار بحراني است، اما تصميم اتخاذ شده مي‌تواند به ايجاد ثابت مالي منجر شود و به قبرس اجازه بازپرداخت بدهي‌هايش را خواهد داد. تبعات ورشكستگي جزيره كوچك قبرس به دليل نقش جدي بانك‌ها در اين كشور بسيار فاجعه بار خواهد بود، از اين رو بايد براي نجات قبرس كاري انجام مي‌شد. در پي بروز بحران اقتصادي در قبرس، ورشكستگي بانك‌ها و تلاش مردم براي خارج كردن سپرده‌هاي خود كه موجب شد دولت اين كشور به مدت چند روز بانك‌ها را تعطيل كند، سرانجام اتحاديه اروپا و صندوق بين المللي پول با دولت قبرس به اين توافق دست يافتند كه ضمن انحلال دومين بانك قبرس، بر همه سپرده‌هاي بالاي يكصدهزار يورو در اين كشور ماليات‌هاي سنگين وضع كنند.

آيا احتمال تشديد بحران و سرايت آن به ديگر كشورهاي بحران زده اروپايي وجود دارد؟
  آغاز بحران اقتصادي يونان بي شك بخشي از مشكلات اقتصادي اروپا را نمايان ساخت. در هفته‌هاي اخير تعدادي از كشورهاي عضو اتحاديه اروپا بطرف مختلف بر عدم تاثير بحران قبرس بر كشورهاي خود تاكيد دارند.دولت لوكزامبورگ در بيانيه‌خودهر گونه شباهت سازي بين قبرس و لوكزامبورگ را در خصوص حجم نامتناسب بخش‌هاي مالي رد كرد. به گفته وي بخش‌هاي مالي لوكزامبورگ به رقابت پذيري عمومي همه كشورهاي عضو منطقه يورو كمك مي‌كند.لوكزامبورگ از شباهت سازي‌ها بين بخش‌هاي مالي بين‌المللي در منطقه يورو و اظهار نظر درباره حجم بخش مالي در مقايسه با توليد ناخالص داخلي كشور و به اصطلاح خطرهايي كه اين مسئله ممكن است براي بودجه و اقتصاد كشور داشته باشد، نگران است.

رئيس بانك مركزي كشور مالت نيز مدعي شد با وجود برخي شباهت‌ها بين اقتصاد مالت با قبرس، اوضاع بخش بانكي مالت را نمي‌توان با اوضاع قبرس مقايسه كرد.هرگونه مقايسه بين اوضاع بانكي دو كشور نادرست است. مشكلاتي كه بانك‌هاي قبرس با آن روبرو شدند، بخش بزرگي از آن ناشي از خسارات ناشي از در اختيار داشتن اوراق قرضه يونان بود درحالي كه بانك‌هاي ملي مالت به طور محدودي درمعرض اين نوع خطرها قرار دارند.بانك‌هاي قبرس در عرصه بين‌المللي بسيار فعال هستند و وابستگي زيادي به منابع مالي خارجي دارند و در معرض خساراتي در خصوص سهام خارجي خود هستند درحالي كه اين مسئله براي مالت صدق نمي‌كند.

اما مدير كل بانك جهاني معتقد است چنانچه بخش بانكي قبرس سقوط كند كشورهاي در حال توسعه بايد آماده فروش زير قيمت اوراق و سهام هاي بازارهاي مالي باشند.از نزديك نتيجه طرح وضع ماليات بر سپرده‌هاي بانكي را در قبرس به عنوان بخشي از توافق دولت اين كشور به منظور دريافت طرح نجات مالي ده ميليارد يورويي از اتحاديه اروپا زيرنظر دارد.اولين تاثيري كه اين بحران بر محيط اقتصادي جهان مي‌گذارد تاثير رواني است. اين بحران مسري است چرا كه از بازارهاي سرمايه، سهام و بخش مالي نشات مي‌گيرد.اظهارات وي با اظهارات مقامات آلماني كه سرايت بحران قبرس به كشورهاي ديگر را محدود مي دانند، مغايرت دارد.ژان كلود يونكر، نخست وزير لوگزامبورگ در ميان مقامات اروپايي مواضع شفاف‌تري در خصوص قبرس اتخاذ نموده و  اعتقاد دارد مشكل قبرس به مراتب از بحران مالي واقتصادي يونان وخيم‌تر است.وي خطر سرايت بحران قبرس به ديگر كشورهاي منطقه يورو را نيز جدي مي‌داند.

احتمال خروج قبرس از حوزه يورو تا چه اندازه ممكن است و آثار آن چه خواهد بود؟
  بنظر مي‌رسد همانطور كه اروپا مانع از سقوط يونان در بحران اقتصادي اين كشور شد، اروپا مانع از جدايي يكي از متحدان خود شود. هرچند اتحاديه اروپا شرايط سختي را براي اعطاي وام به قبرس در نظرگرفته است اما نيكوزيا تلاش خواهد كرد اقتصاد بحران زده قبرس را نجات دهد.رئيس جمهوري قبرس نيز در جديدترين مواضع خود تاكيد كرده است پس از طرح نجات بين‌المللي با هدف پيشگيري از ورشكستگي اين جزيره به بهاي محدوديت‌هاي شديد نظام بانكي اين كشور، قبرس تحت هيچ شرايطي ازحوزه يورو خارج نخواهد شد و مصمم به اصلاح ساختار اداري است و اين بدان معنا نيست كه مي‌خواهد حقوق و مزاياي كاركنان و كيفيت خدمات اجتماعي را كاهش دهد. البته ادامه همكاري با اروپا براي حل مشكلات اقتصادي قبرس داراي مخالفين زيادي است. مخالفين معتقدند اروپا وانمود مي‌كند كه به قبرس كمك مي‌كند، اما هزينه‌اي كه بر اين كشور تحميل مي‌كند خيلي بالاست. نابودي اقتصاد قبرس مشكلات زيادي به مردم قبرس وارد ساخته است. نظريه ديگري نيز وجود دارد كه ناتواني قبرس و بانك‌هايش در بازپرداخت بدهي ها بر ثبات اين كشور اثر گذار خواهد بود و تبعات آن دامنگير منطقه يورو خواهد شد.

بحران اقتصادي اخير قبرس تا چه اندازه به تحولات سياسي اين كشور مربوط است؟
مشكلات اقتصادي قبرس در دولت گذشته خود را نشان داده است و شخص آقاي خريستوفياس رييس جمهور كمونيستقبرس و هيات دولت سابق اساسا تمايلي براي امضاي توافقنامه جهت دريافت وام از تروئيكا از خود نشان نداده و آن را موكول به بعد از برگزاري انتخابات رياست جمهوري كردند. همزمان با انتخابات رياست جمهوري اين كشور حملات تندي عليه سياست‌هاي كلان اقتصادي قبرسشكل گرفت.آقاي آناستاسياديس رئيس جمهوري راستگراي قبرس 63 ساله و رئيس حزب محافظه‌كار DISY قبرس كه متعهد شده است اين كشور را از ورشكستگي مالي و اقتصادي نجات دهد و دولتشمسئوليت كامل را براي تضمين ثبات اقتصادي و چشم اندازهاي آينده آن به عهده مي‌گيردبا انتقاد از دولت پيشين قبرس تاكيد دارد ما يك دولت ورشكسته اقتصادي را تحويل گرفتيم وحالا تمام تلاش‌هاي خود را براي اصلاح مشكلات بانكي كشوررا بكار خواهيم گرفت. بانك‌هاي كشور مدتهاست كه با مشكلات زيادي روبرو هستند ولي مسئولين پيشين هيچگونه اقدامي براي حل اين مشكلات نكردند. بانك «لائيكي» 11 ميليارد بدهي داشته و هيچيك از مسئولين دولت پيشين براي برون رفت اين بانك از مشكلات دست به اقدامي جدي و موثري نزده بودند.

بنظر مي‌رسد عملياتي نمودن طرحي كه اتحاديه اروپا، صندوق بين‌المللي پول و بانك مركزي اروپا براي قبرس پيشنهاد كرده و آن را به تصويب رساندند بسيار سخت است و بايد به عواقب اقتصادي اين طرح براي قبرس توجه داشت. مردم قبرس به شدت نگران آينده اقتصادي و مالي كشورشان هستند. آنها نگرانند كه با اجراي اين طرح‌هاي اقتصادي، كارشان را در آينده از دست بدهند. حل مشكلات اقتصادي قبرس كه در يكسال اخير يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي مردم اين كشور بوده است، از اصلي‌ترين برنامه‌هاي دولت جديد خواهد بود. نيكوزيا در شرايط بسيار حساسي قرار دارد و براي نهايي كردن بسته نجات 5/17 ميليارد يورويي نجات اقتصادي تروئيكا در منطقه يورو از سوي 16 كشور ديگر و صندوق بين‌المللي پول و در بخش داخلي در مقابل فشار افكار عمومي بشدت تحت فشار است.

منبع: ديپلماسي ايراني